Γέλιο στο σκοτάδι, ένα βιβλίο για τους λάτρεις του Ναμπόκοφ

Αγαπώ Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ. Αγαπώ όλα τα βιβλία του, κάποια περισσότερο και κάποια λιγότερο, όπως είναι φυσικό. Στο πατρικό μου σπίτι στο Ηράκλειο της Κρήτης έχω στη βιβλιοθήκη μια παμπάλαια έκδοση της Λολίτας (στην οποία ανατρέχω ενίοτε όταν με πιάνει νοσταλγία για τα αναγνώσματα της χρυσής μου νιότης). Αργότερα, πολύ αργότερα, διάβασα την αυτοβιογραφία του με τίτλο: Μίλησε μνήμη (την οποία θεωρώ ως την πιο σημαντική –τουλάχιστον λογοτεχνικά– αυτοβιογραφία που μας έχει παραδώσει γνωστός συγγραφέας.

Τις τελευταίες μέρες πήρα στα χέρια μου ένα από τα πρώτα του μυθιστορήματα που για κάποιο δυσεξήγητο λόγο είχε αργήσει να εκδοθεί στην Ελλάδα. Πριν συνεχίσω, να δώσω εδώ τα εύσημα στις εκδόσεις Άγρα και στον μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη για την εξαιρετική δουλειά.

Πρόκειται για το «Γέλιο στο σκοτάδι». Ο τίτλος και μόνο παραπέμπει σε κάτι σκοτεινό, κάτι που θα πέσει πάνω σου δίχως να το περιμένεις, κάτι αλλόκοτο και απροσδιόριστο, κάτι σατανικό. Αυτό ακριβώς συναντάει και ο ήρωας του βιβλίου. Ο δύστυχος κύριος Αλμπίνους (τι όνομα! Ήδη ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι ο συγγραφέας ετοιμάζει κάτι δυσοίωνο για τον κεντρικό του χαρακτήρα), ο αστός κύριος Αλμπίνους, ο εισοδηματίας κριτικός τέχνης, ο ελαφρώς κοντόμυαλος και ατυχήσας στον έρωτα, ο παντρεμένος με μια άψυχη κυρία που αδυνατεί να ζεστάνει το κρεβάτι τους, ο αφελής κύριος Αλμπίνους που ζει στο Βερολίνο του μεσοπολέμου, συναντάει ένα βράδυ σε σκοτεινή αίθουσα κινηματογράφου όπου έχει γλιστρήσει ολομόναχος θέλοντας να περάσει αργόσχολα λίγη ώρα, συναντάει μια ξεχωριστά όμορφη νεαρή κορασίδα που εκτελεί χρέη ταξιθέτριας.

Αυτό το επάγγελμα, της ταξιθέτριας εννοώ, έχει εκλείψει πια στις μέρες μας. Πιο πριν εξέλειψε ο άνθρωπος στο σινεμά που με τον δίσκο στα χέρια περιφερόταν στα διαλείμματα  πουλώντας γκαζόζες, στραγάλια και καμιά φορά γρανίτες. Όπως εξέλειψαν και οι παραστάσεις του Σινεάκ τα κυριακάτικα πρωινά. Όπως και ο γύρος του θανάτου… Αλλά νομίζω ότι παραδόθηκα πάλι στη νοσταλγία. Ο κύριος Αλμπίνους, διότι περί αυτού πρόκειται, γνωρίζει στο πρόσωπο της ταξιθέτριας τον έρωτα που ως τότε είχε φανεί αδιάφορος προς τον καλοστεκούμενο αστό. Η φωτεινή δέσμη που κρατά η νεαρή ταξιθέτρια (η οποία λόγω της λούμπεν καταγωγής της έχει εξαναγκαστεί να εντρυφήσει στις σκολιές ατραπούς του έρωτα), λούζει τον Αλμπίνους με μια φωταψία εξαίσια –για να παραφράσω τον ποιητή– στέλνοντας τον κύριο αυτό κατευθείαν στον Κήπο της Εδέμ.

Καλότυχος θα πούμε ο κύριος Αλμπίνους – κι εμείς θα θέλαμε ο φανός μιας καλλονής ταξιθέτριας να σαρώσει τα σκοτάδια της ύπαρξής μας. Ωστόσο… ωστόσο, ως γνωστόν, στον Κήπο της Εδέμ παρεπιδημούν λογής λογής ιοβόλοι όφεις. Και ο Ναμπόκοφ δεν σκοπεύει να τους αφαιρέσει από το μυθιστόρημά του. Τουναντίον. Διακρίνει κανείς την απόλαυση που αντλεί ο συγγραφέας –και συνακόλουθα ο αναγνώστης– θέτοντας λογής λογής εμπόδια στην πορεία του ήρωα προς την θέωση (γιατί, τι άλλο είναι ο έρωτας;)

Αντιλαμβάνεστε ασφαλώς ότι με όλα τούτα τα παραπάνω επιχειρώ να μην επεκταθώ στην ιστορία του μυθιστορήματος. Επειδή αξίζει στον ουρανίσκο του εκλεπτυσμένου αναγνώστη να βιώσει ο ίδιος την απόλαυση αυτού του εξαιρετικού βιβλίου.