«Κοινωνική ψυχολογία»: Ένα πολύτιμο εγχειρίδιο

Το εισαγωγικό εγχειρίδιο «Κοινωνική ψυχολογία: Παραδοσιακές και κριτικές προσεγγίσεις» του Paul Dickerson (εκδόσεις Κριτική) καλύπτει μερικά, ίσως όλα, τα ζητήματα της κοινωνικής ψυχολογίας όπως η προκατάληψη, η επιθετικότητα, η συμμόρφωση, η πειθώ, η έλξη, η φιλοκοινωνική συμπεριφορά και το αντίθετό της. Πρόκειται για βιβλίο 648 σελίδων από τις εκδόσεις Κριτική σε επιμέλεια Θάλειας Δραγώνα, Νίκου Μποζατζή, Αντώνη Σαπουντζή, Ευαγγελίας Φίγγου και σε μετάφραση Τατιάνας Μιχαλά, το οποίο εισάγει τόσο τον απλό αναγνώστη όσο και τον γενικό ψυχολόγο στη διάδραση ατόμων και ομάδων.

Η κοινωνική ψυχολογία είναι κλάδος της κοινωνιολογίας και της ψυχολογίας, που επικεντρώνεται στη μελέτη του πώς διαμορφώνεται και μεταβάλλεται η συμπεριφορά και η προσωπικότητα του ανθρώπου μέσα σε διάφορα κοινωνικά σύνολα και σχηματισμούς. Μελετά τις αλλαγές που οφείλονται διαπροσωπικές σχέσεις σε ομάδες όπως η οικογένεια, η  σχολική τάξη, η παρέα συνομηλίκων, οι θρησκευτικές και πολιτικές οργανώσεις. Με λίγα λόγια, είναι ο κλάδος που παρατηρεί πώς η κοινωνία επηρεάζει τον τρόπο συμπεριφοράς, σκέψης και εκδηλώσεων του θυμικού των μελών της. Καθώς η κοινωνική ψυχολογία δεν είναι ανεξάρτητη επιστήμη αλλά διεπιστημονικό πεδίο της κλασικής ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας, έχει ευρύ πεδίο πειραματισμού: προσεγγίζει την ανθρώπινη συμπεριφορά ως τη συμπεριφορά «υποκειμένου» που προσπαθεί να επικοινωνήσει με τους συνανθρώπους του και να συνυπάρξει μαζί τους σε οργανωμένες δομές. Δηλαδή, επικεντρώνεται στους παράγοντες που επηρεάζουν και καθοδηγούν το κάθε άτομο να συμπεριφέρεται με έναν Α ή ένα Β τρόπο λόγω της παρουσίας συνανθρώπων του σε συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο: ποιες σκέψεις κάνει; Ποια συναισθήματα τού δημιουργούνται; Ποιες πεποιθήσεις και στάσεις διαμορφώνει; Πώς ιεραρχεί τις αξίες και τις προθέσεις του όταν συνεργάζεται και αλληλεπιδρά με τους άλλους; Έχει ενδιαφέρον να δούμε το πώς συμπεριφερόμαστε σχετικά με τους άλλους, αλλά και σε αντιστοιχία με τον «εαυτό μας» και την ταυτότητά μας κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Ιδιαίτεροι τομείς αυτής της κοινωνικής αλληλεπίδρασης είναι η αλληλεπίδραση κοινωνικών και ψυχολογικών διεργασιών στο επίπεδο συγκεκριμένων ατομικών συμπεριφορών, η αλληλεπίδραση προσώπων και ομάδων στο πλαίσιο της καθημερινής ζωής, το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης (εμπειρία) μεταξύ του κοινωνικού περιβάλλοντος (κοινωνία) και του ιδιαίτερου τρόπου με τον οποίον αντιλαμβάνεται το μεμονωμένο άτομο την κάθε  αλληλεπίδραση.

Το βιβλίο του Dickerson παρουσιάζει τις κλασικές και τις σύγχρονες έρευνες που εντάσσονται στο, ας πούμε, κυρίαρχο ρεύμα της κοινωνικής ψυχολογίας, ενώ αναλύει και την κριτική στην κοινωνική ψυχολογία. Από το βιβλίο αυτό μαθαίνουμε την ιστορία της κοινωνικής ψυχολογίας και τις διάφορες σχολές και θεωρίες –όπως είναι η γνωστή Gestalt– ενώ άλλες είναι λιγότερο γνωστές και ίσως περιθωριοποιημένες. Το βιβλίο θέτει ερωτήματα –τι είναι ο εαυτός και τι η ταυτότητα; Υπάρχει πυρήνας εαυτού; Είναι η ταυτότητά μας κοινωνικό δημιούργημα;– στα οποία απαντά με εμπειρικά παραδείγματα.

Αναπόφευκτα, γίνονται αναφορές στον Michel Foucault, στις εργασίες των Wood και Brumbaugh, στις σπουδές φύλου της Judith Butler – υπάρχει ευρεία βιβλιογραφία και μεθοδολογικές προτάσεις για την περίπτωση που το βιβλίο γίνει διδακτικό υλικό για φοιτητές.