«Ada ή Ardor: Ένα οικογενειακό χρονικό» του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ

Το μυθιστόρημα «Ada ή Ardor: Ένα οικογενειακό χρονικό», που κυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1969, είναι το τρίτο μυθιστόρημα του Ρωσο-αμερικανού συγγραφέα Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, ενώ έχουν εκδοθεί επίσης η αυτοβιογραφία του με τον τίτλο «Μίλησε μνήμη» και τα «Μαθήματα για τη ρωσική λογοτεχνία».

Η «Άντα» άρχισε να υλοποιείται το 1959 και ο τίτλος του μυθιστορήματος οφείλεται στην αγαπημένη πεταλούδα του συγγραφέα. Ο Ναμπόκοφ ήταν συλλέκτης πεταλούδων και συχνά έβλεπε τους λογοτεχνικούς του ήρωες με την ακρίβεια που παρατηρεί ένας εντομολόγος τα λεπιδόπτερα. Το «Ada» είναι επίσης ένα λογοπαίγνιο, ένα ομόφωνο, για το «Ardor» που σημαίνει πάθος και φλόγα. Πρόκειται για την αφήγηση μιας ερωτικής ιστορίας ανάμεσα σε δύο ξαδέρφια που πρωτοσυναντιούνται σε ηλικία έντεκα ετών: η σχέση τους, με διακοπές και επανασυνδέσεις, διαρκεί μια ολόκληρη ζωή. Το  βιβλίο παίρνει τη μορφή απομνημονευμάτων από την επική εφηβεία του Van μέχρι την ύστερη ωριμότητα των ηρώων μέσα σ’ έναν φανταστικό κόσμο που κατασκευάζει ο Ναμπόκοφ: στο σύμπαν της «Άντα», οι Ηνωμένες Πολιτείες περιλαμβάνουν όλη την Αμερική, ο δυτικός Καναδάς είναι μια ρωσόφωνη επαρχία που ονομάζεται Estoty και ο ανατολικός Καναδάς μια γαλλόφωνη επαρχία που ονομάζεται Canady, ενώ στη Βόρεια Αμερική μιλιούνται συγχρόνως τα ρωσικά, τα αγγλικά και τα γαλλικά. Το έδαφος που σήμερα ανήκει στη Ρωσία και μεγάλο μέρος της Ασίας, είναι στην «Άντα» μέρος μιας αυτοκρατορίας που ονομάζεται Tartary και τη Βρετανική Αυτοκρατορία, η οποία περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και της Αφρικής, κυβερνά ο Βασιλιάς Βίκτoρ. Ο Ναμπόκοφ κατασκευάζει ένα φανταστικό τοπίο, όπου έχει απαγορευτεί η ηλεκτρική ενέργεια μετά από κάποιο δυστύχημα που αναφέρεται ως «καταστροφή L», ενώ η τηλεόραση και τα τηλέφωνα λειτουργούν με νερό. Το σκηνικό είναι μια σύνθεση Ρωσίας και Αμερικής στον 19ο και στον 20ό αιώνα και οι κεντρικοί χαρακτήρες είναι μέλη της αριστοκρατίας της Βόρειας Αμερικής, με ρωσική και ιρλανδική καταγωγή: ένας κόσμος υπέρλαμπρος κατοικημένος από beautiful people. Σ’ αυτόν τον στιλπνό κόσμο ο Van και η Ada ζουν ένα ρομαντικό έρωτα που αποδεικνύεται αιμομικτικός ― αλλά η ανακάλυψη της αιμομιξίας δεν είναι το μοναδικό γεγονός για τα ρωσικά βουνά του έρωτά τους. Μεσολαβούν υποψίες για την απιστία της Ada, αποδείξεις για την απιστία της Ada, εκδίκηση ― χύνεται αίμα· μπαίνει στη ζωή του Van η Lucette, η Ada παντρεύεται άλλον· κι όμως, η ιστορία του Van και της Ada δεν τελειώνει. Μετά την αυτοκτονία της Lucette κι ενώ φαίνεται πως οι ήρωες βαδίζουν με άνεση στις πέντε ηπείρους ―από το μυθιστόρημα δεν λείπουν τα περιπετειώδη ταξίδια, τα αεροπορικά δυστυχήματα, οι θανατηφόρες ασθένειες―, οι δύο εραστές ξανασυναντιούνται υπερβαίνοντας τον πόνο και τις καταστροφές που έχει επιφέρει το πέρασμα του χρόνου. Ο Van και η Ada συγχωνεύονται, γίνονται το Vaniada, το Dava ή Vada, Vanda ή Anda.

Αν και πρόκειται για πολυσέλιδο μυθιστόρημα με πολλά φανταστικά στοιχεία και παραισθήσεις χρονικότητας, ο Nαμπόκοφ διαχειρίζεται με επιτυχία ένα είδος μαγικού κόλπου που θυμίζει τον Μαρσέλ Προυστ: ανακτά, μέσω μιας επίκλησης «Μίλησε μνήμη», όλα όσα θεωρεί χαμένα. Κι όπως γράφει στην «Άντα», «κανένα στολίδι σ’ αυτό το χρονικό δεν μπήκε χάριν αβρότητος, ως παραστατική λεπτομέρεια: μια στοά με καφασωτά παράθυρα· ένα ζωγραφισμένο ταβάνι· ένα όμορφο παιχνίδι παρατημένο ανάμεσα στα μη με λησμόνει στην όχθη ενός ρυακιού· πεταλούδες και βλεφαριδωτές ορχιδέες στο περιθώριο της ερωτικής ιστορίας· ένα τοπίο κρυμμένο στην ομίχλη ιδωμένο από μια μαρμάρινη σκάλα· μια ελαφίνα που κοιτάζει μέσα στο προγονικό πάρκο ―και τόσα, τόσα άλλα».

 Τη μετάφραση έχει κάνει η Μυρτώ Αναγνωτοπούλου.