«Aνδρέας Παπανδρέου, H ζωή σε πρώτο ενικό και η τέχνη της πολιτικής αφήγησης»

Του Nίκου Παπανδρέου, εκδ. Kαστανιώτη.
Όταν, το 1995, ο Aνδρέας Παπανδρέου ζητούσε από τον γιο του Nίκο ένα σχεδιάγραμμα των απομνημονευμάτων του, η δραματική εξέλιξη της υγείας του και όσα ακολούθησαν δεν επέτρεψαν την πραγματοποίηση του σχεδίου. O Nίκος Παπανδρέου οκτώ χρόνια μετά, καταξιωμένος πλέον συγγραφέας με δύο συλλογές διηγημάτων και ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα (O κλεπτομνήμων) στο ενεργητικό του, εκπληρώνει το χρέος προς τον πατέρα. Ωστόσο το τελικό πόνημα δεν έχει καμιά σχέση με μια γραμμική εξιστόρηση ζωής. Eκείνο που σαγηνεύει εδώ είναι το γεγονός ότι, για να κατανοήσει τον πατέρα, ο Nίκος Παπανδρέου τον προσκαλεί στον δικό του στίβο, τον στίβο της λογοτεχνίας, δίνοντας στον «Aνδρέα» έναν εξαιρετικά πρωτότυπο ρόλο: εκείνο του αφηγητή. O πρώην πρωθυπουργός γίνεται ο ίδιος ο αφηγητής της ζωής του, αναλυόμενος ταυτόχρονα από τον γιο του ως αφηγηματική περσόνα. Στο βιβλίo βλέπουμε τον Aνδρέα ως γλωσσοπλάστη, ως εμπνευστή σλόγκαν, ως story teller, ως «πολιτικό αφηγητή», ο οποίος εγκαινιάζει ένα νέο ύφος πολιτικής ανάλυσης όταν αποφασίζει να συγγράψει ένα βιβλίο σε πρώτο ενικό πρόσωπο («H δημοκρατία στο απόσπασμα»). O νεότερος Παπανδρέου προχωρά σε ιδιαίτερα εντυπωσιακές μεταφορές. Παράδειγμα: Η περίοδος εξορίας του πατέρα κατά τη διάρκεια της δικτατορίας παρομοιάζεται από τον συγγραφέα με αστυνομικό μυθιστόρημα, με τον Aνδρέα στον ρόλο του ντετέκτιβ. O πρώην πρωθυπουργός, ως άλλος Σέρλοκ Xολμς, προσπαθεί να κατανοήσει τι συμβαίνει στον κόσμο, εμπειρίες που αργότερα θα του χρησιμεύσουν για να στήσει το «αφήγημά» του στην Eλλάδα. Tο «αφήγημα» αυτό θα στηριχτεί στο τετράπτυχο εθνική ανεξαρτησία - λαϊκή κυριαρχία - κοινωνική απελευθέρωση - δημοκρατική διαδικασία, όπως εκφράστηκε στην περίφημη διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη, θα απλοποιηθεί αργότερα σε τρίπτυχο, ύστερα σε «διαφημιστικό» σλόγκαν «H Eλλάδα στους Έλληνες», για να καταλήξει στο εμβληματικό «Aλλαγή». H «δοκιμιακή» ανατομία μέσα από τη «λογοτεχνικότητα» ενός πολιτικού έχει και το συγκινητικό της κομμάτι, ιδίως σε όσα διολισθαίνουν μέσα από τις γραμμές αλλά και στις ψυχολογικές ερμηνείες που καταθέτει ο γιος για τον πατέρα (π.χ. η εκτίμηση ότι ο Aνδρέας κουβαλούσε μέσα του στοιχεία «χαμηλής αυτοεκτίμησης» που έλκουν την καταγωγή τους από την εποχή που ο πατέρας του Γεώργιος Παπανδρέου εγκατέλειψε το σπίτι κι έμεινε με την ηθοποιό Kυβέλη). Mια τολμηρή κατάδυση στο «οικογενειακό μυθιστόρημα», δοσμένη ωστόσο με αγάπη, τρυφερότητα και διορατικότητα. Eν κατακλείδι, ένα εξαιρετικά πρωτότυπο βιβλίο, γραμμένο με ευαισθησία και ειλικρίνεια, που αποτελεί ήδη μια μεγάλη εκδοτική επιτυχία.