Στον πηγαιμό στη Σίκινο

Ένα νησί στο κέντρο του αρχιπελάγους, μικρό, λιτό, απομονωμένο, χωρίς πολλούς κατοίκους, ούτε πολλές παραλίες και τον τουρισμό που αυτές προσελκύουν, τα τελευταία χρόνια έχει σπάσει τη σιωπή του. Όλο και εμφανίζονται εκπομπές, αφιερώματα, ένθετα σε εφημερίδες, συνεντεύξεις με ντόπιους, σαν να συνωμοτούν όλοι στο να διαφημιστεί αυτό το σεμνό, μέχρι πρότινος άγνωστο, μικρό νησί των Κυκλάδων.

Σ’ αυτούς που γνωρίζουν καλά τη Σίκινο, που η αυθεντικότητά της σε κάνει να την αγαπάς με ιδιαίτερο και ερωτικό τρόπο, πλανιόταν η ανάγκη ενός βιβλίου που να περιγράφει την ιστορία, τη φύση, τη δημογραφία, τις δραστηριότητές των ανθρώπων στη ροή του χρόνου, οτιδήποτε περιγράφει την εξέλιξη μέχρι σήμερα στο νησί. Το μόνο βιβλίο, αυτό του Σικινιώτη φιλόλογου Ζαφείριου Δ. Γαβαλά, έκδοση του 1884 και 1931, δεν κυκλοφορεί πια. Ήταν γραμμένο σε άπταιστη καθαρεύουσα, κάτι σαν εγχειρίδιο πατριδογνωσίας, σε δύσκολους καιρούς, αποτελεί σοβαρή πηγή πληροφοριών, ωστόσο δεν είναι αυτό που απαιτεί ο ταξιδιώτης τού σήμερα.

Το κενό ήρθε να καλύψει το πρόσφατης έκδοσης βιβλίο του Πέτρου Κ. Φρονίστα: «Σίκινος, μία ιστορία» από τις εκδόσεις Μανδραγόρα, έργο εξαιρετικής ποιότητας και αισθητικής, με σχέδια, γκραβούρες και φωτογραφίες, παλιές και νέες, γραμμένο με μεράκι για τον τόπο, με φανερή την απεριόριστη αγάπη του γι’ αυτόν. Ο συγγραφέας παίρνει με ζέστη χέρι-χέρι τον ταξιδιώτη και τον ξεναγεί στο νησί, δείχνοντάς του τη γεωγραφία, τα βουνά, τις παραλίες, τις πηγές, τις μοναδικές αναβαθμίδες (πηγή ζωής με την εντατική γεωργία), την Επισκοπή, το μοναστήρι-φρούριο της Ζωοδόχου Πηγής, τις σπηλιές που κάποτε φιλοξενούσαν φώκιες, τα μονοπάτια, την πανίδα, τη χλωρίδα και τους ανθρώπους. Το ξετύλιγμα της μυθολογίας και της ιστορίας του νησιού, των επάλληλων πολιτισμών και του εφιάλτη της πειρατείας, είναι ένα ονειρικό ταξίδι στο χρόνο που με μαεστρία εντάσσει τη Σίκινο στα τεκταινόμενα του ευρύτερου χώρου των Κυκλάδων (νησιών χωρίς ενδοχώρα), αλλά και της Μεσογείου γενικότερα. Υπονοούμενο: τα βάσανα των κατοίκων μπροστά στα παιχνίδια εξουσίας των εκάστοτε ισχυρών.

Ιδιαίτερης μνείας αξίζει η αναφορά στις παραδόσεις του νησιού από διηγήσεις γερόντων στη γλώσσα της εποχής, όπου δεισιδαιμονίες ανάκατες με το μεταφυσικό τρόμο απέναντι στη φύση, μας δίνουν το μέτρο της ανασφάλειας των ανθρώπων εκείνων πριν από 140 περίπου χρόνια. Τέλος, η μελέτη των ονομάτων, των επωνύμων και των ειρωνικών παρωνυμίων φωτίζει ρίζες, προέλευση, μετακινήσεις, αποδημίες, σχέσεις και αναμείξεις, κάνοντας σαφείς τις πολυπλοκότητες της δημογραφίας του ευρύτερου χώρου.

Κλείνοντας, ίσως θα βοηθούσε περισσότερο κάποιο μελλοντικό μελετητή η αναφορά με παραπομπές στις συγκεκριμένες πηγές του συγγραφέα, κάνοντας την επέκταση της έρευνας για το ίδιο ή παρεμφερές αντικείμενο πιο εύκολα προσπελάσιμη. Για όσους θέλουν να επισκεφθούν και δεν γνωρίζουν το νησί, ας μελετήσουν προηγούμενα το βιβλίο, έστω και στο πλοίο, στον πηγαιμό στη Σίκινο… ●