Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού: Είναι το ωραιότερο μουσείο της Θεσσαλονίκης; 

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Νεοπαραδοσιακό ύφος, μοντερνισμός και μεταμοντερνισμός, αρχιτεκτονική της μνήμης, ελληνικότητα ως ιδέα και πνευματικότητα ως κατάσταση διαρκούς ποίησης, ανεπίχριστα τσιμέντα και πλίνθοι αρθρωμένοι με τρόπο γλυπτικό. Συμμετρίες αρχαιοελληνικές συνδυασμένες με παραπομπές στις ταπεινές οικοδομές του νεοκλασικισμού με το τούβλο και τον σοβά των μαστόρων και των μπετατζήδων ως σήμα κατατεθέν. Αρμονίες της Μεσογείου, ταπεινή συνδιαλλαγή και συνομιλία με τον περιβάλλοντα περίγυρο, μια στοχαστική Ελλαδογραφία κοντά στη ζωγραφική του Τσαρούχη, που υπήρξε μέντορας και επιρροή από την πρώτη στιγμή που τον γνώρισε στο Παρίσι. 

Και η ώρα της κοινής παραδοχής: Δεν υπάρχει ωραιότερο μουσείο στη Θεσσαλονίκη από του Βυζαντινού Πολιτισμού. Μας το χάρισε ο Κυριάκος Κρόκος, και ιδού μια περιήγηση στο υπέρτατο έργο του, που ξεκινά με έναν από τους παλιούς κόσμους που κοιμούνται στα έγκατα της πόλης. Η Πρωτοβυζαντινή - Παλαιοχριστιανική περίοδος αρχίζει με την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης στα 330 και τη μεταφορά σε αυτή από τη Ρώμη της έδρας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μέρος της εκτίθεται στην αίθουσα 1 με λειτουργικά σκεύη, αντικείμενα, μαρμαροθετήματα και ψηφιδωτά από την Αχειροποίητο και τον Άγιο Δημήτριο, κιονοστοιχίες και τοιχογραφίες. Έως ότου ο επισκέπτης φθάσει στην Αίθουσα 4, με το αυθεντικό υλικό από την Εικονομαχία, την άνθηση του μοναχισμού, τη ζωγραφική του μεταβυζαντινού ναού και τα αντικείμενα καθημερινής ένδυσης και καλλωπισμού, περιπλανιέται στην παλαιοχριστιανική πόλη με τις ρυμοτομίες, τα κεραμικά, τις υφαντικές και τις μαγειρικές της Αίθουσας 2. Στην 3 τον περιμένει η νεκρόπολη των εκτός των τειχών νεκροταφείων της Θεσσαλονίκης, μαζί με το σπάνιο σύνολο της ταφικής ζωγραφικής που εικονογραφεί με θαυμαστό τρόπο την πορεία μετάβασης από την αντίληψη για τη μεταθανάτια ζωή της αρχαιότητας στην επικράτηση της νέας θρησκείας, που υπόσχεται ανάσταση των νεκρών. 

Στην Αίθουσα 4, ο επισκέπτης θα μυηθεί στην έναρξη της νέας εποχής μετά την Εικονομαχία, με την αναγέννηση των γραμμάτων και των τεχνών, στην 5 θα πάρει μια γεύση των Βυζαντινών Δυναστειών από τα χρόνια του Ηράκλειτου (610- 641) έως την Άλωση του 1453, ενώ στην 6 παρουσιάζεται το Κάστρο σαν το κομβικό αμυντικό σύστημα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μέσω της 7 θα εισαχθεί στα της υστεροβυζαντινής συνθήκης της Θεσσαλονίκης, με όλα τα σχετικά για την πνευματική ανάπτυξη, τις θεολογικές αναζητήσεις και τα κοινωνικά κινήματα που είχαν ως συνέπεια την άνθηση της ζωγραφικής στο Άγιον Όρος, αλλά και τους Σλαβικούς όμορους λαούς, ενώ στις Αίθουσες 8 και 9 εκτίθενται οι συλλογές της Ντόρης Παπαστράτου και του Δημήτριου Οικονομόπουλου. Στη 10 παρουσιάζεται η βυζαντινή κληρονομιά μετά την Άλωση και ο κύκλος τελειώνει στην 11, τον «επίλογο» της μόνιμης έκθεσης με την προβολή της ταινίας «Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Τοπίο και Μνήμες» που παρουσιάζει την ιστορία της περιοχής του μουσείου διαχρονικά. 

«Ήθελα έναν χώρο που η κίνηση μέσα σ’ αυτόν να δίνει ένα αίσθημα ελευθερίας, ανακινώντας τις αισθήσεις κι όπου το έκθεμα θα είναι η έκπληξη μέσα στην κίνηση» δήλωσε ο Κυριάκος Κρόκος (Βλέμμα στην Ύλη - Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, Untimely Books). O κατασκευαστής του έργου Γιώργος Γεωργιάδης, στην εκδήλωση των εγκαινίων την 10η Ιουλίου του 1998, έναν μήνα μετά τον θάνατο του Κρόκου, δηλώνει: «Από τις πρώτες επισκέψεις του Κυριάκου Κρόκου με την ιδιότητα του τεχνικού σύμβουλου επίβλεψης, οι απλοί τεχνίτες, οι μαστόροι και οι μηχανικοί εφαρμογής συνεργάτες μου αντιληφθήκαμε ότι επρόκειτο να ζήσουμε κάτι ξεχωριστό, να συμμετάσχουμε σε μια δημιουργική διαδικασία υλοποίησης ενός σημαντικού αρχιτεκτονικού έργου. Στήσαμε αυτί και ακούγαμε. Με το που έμπαινε στο εργοτάξιο, πρόσεχε τον τρόπο δουλειάς, ρωτούσε το γιατί, συζητούσε με τους τεχνίτες, εξέταζε φυσιογνωμίες και πράγματα. Κι όταν γινόταν κάτι καλό, άστραφτε το βλέμμα του!». (Κυριάκος Κρόκος, Σάμος 1941 - Αθήνα 1998, Ανθολόγηση κειμένων για το έργο του, έκδοση για την Εβδομάδα Αρχιτεκτονικής 2008). 

Η μελέτη του γραφείου του Κρόκου είχε κερδίσει το πρώτο βραβείο στον Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό του 1977, η εντολή για τον σχεδιασμό του μουσείου δόθηκε το 1984, το έργο εγκαινιάστηκε το 1994, ενώ το 1996 εκπροσώπησε την Ελλάδα στην 6η Διεθνή Μπιενάλε Βενετίας. «Μπορεί κανείς να επισκεφτεί την αίθουσα που ανταποκρίνεται σε μια συγκεκριμένη περίοδο της τέχνης του Βυζαντίου, χωρίς να δει αναγκαστικά τις προηγούμενες. Η συνθετική σχέση πορείας - αίθουσας, που επιτείνεται με τη διαφορετική επεξεργασία υλικών, χαρακτηρίζει την ποιότητα του εσωτερικού χώρου του μουσείου» δηλώνει ο Κρόκος στα Αρχιτεκτονικά Θέματα 23/1989. Από τη Λεωφόρο Στρατού περνώ τακτικά. Χρόνια τώρα. Και οπότε, μα οπότε με βγάζει ο δρόμος στο Βυζαντινό, όπως το λέμε στη Θεσσαλονίκη, δοξάζω τον Κρόκο για το θαυμαστό κτίριο που μας χάρισε. Δεν υπάρχει ωραιότερο στη Θεσσαλονίκη.