Ανταπόκριση από το 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης - Μέρος 1ο

Το αγαπημένο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης σήκωσε αυλαία εν μέσω πρωτόγνωρης καλοκαιρίας (πολλοί φοράμε κοντομάνικα, ακόμα και όταν επικρατεί η γνωστή ομιχλώδης, αγγελοπουλική ατμόσφαιρα στην παραλιακή) και μιας διάχυτης ευφορίας που ίσως και να σχετίζεται με μερικές ωραίες ταινίες υποδόριου, συχνά σουρεαλιστικού ή και μαύρου χιούμορ που παίζονται τώρα στην αρχή (είδος υπό εξαφάνιση καθώς ως γνωστόν το καλό χιούμορ το ψάχνουμε με το σταγονόμετρο στο σινεμά). Ή ίσως και να εκπορεύεται από την viral εμφάνιση του υφυπουργού πολιτισμού κύριου Φωτήλα στην τελετή έναρξης, ο οποίος μας αιφνιδίασε τραγουδώντας με τη βραχνή φωνή του Σαββόπουλου και κηρύσσοντας έτσι την έναρξη του Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης. Να είναι καλά ο ανθρωπος! Τα καταφέρνει πάντως και κλέβει την παράσταση - μα στη Δράμα είναι, μα στη Θεσσαλονίκη. Κι όχι μόνο απαριθμώντας τα λεφτά που έχει ρίξει η κυβέρνηση στο σινεμά - ως απάντηση στις διεκδικήσεις του δραστήριου κινήματος «Ορατότης μηδέν». Ακούγοντάς τον θα έλεγε κανείς πως η ελληνική κινηματογραφία θάλλει και, όπως και να’ χει, σου δημιουργείται μια ευχάριστη θαλπωρή... Είναι σόουμαν πάντως, πρέπει να του το πιστώσουμε αυτό.

Με χιούμορ υποδέχτηκε το κοινό στην έναρξη και ο παρουσιαστής της βραδιάς και συνθέτης Γρηγόρης Ελευθερίου, ο οποίος, ως νεαρός μπαμπάς ο ίδιος, ιδρυτής μάλιστα του babaka.gr παραλλήλισε την δημιουργία μιας ταινίας με τη γέννηση ενός παιδιού –αν και τελικά προκύπτει πως η περιπέτεια της τεκνοποιίας δεν συγκρίνεται ούτε καν με την (τεράστια) πρόκληση του να κάνεις σινεμά στην Ελλάδα σήμερα! Στο κάτω κάτω σινεμά κουτσοκαταφέρνεις να κάνεις με τους φίλους σου που βάζουν πλάτη, το παιδί όμως είναι προσωπική σου υπόθεση – στην καλύτερη αυστηρά οικογενειακή – πάντως όχι συνεργατική. «Εμένα οι ταινίες μου είναι τα παιδιά μου», σου λένε οι κινηματογραφιστές. Και ύστερα, αν είναι σούπερ τυχεροί, καυχιούνται «Γιώργο, η μεγάλη πέρασε στις Κάννες!». Βέβαια, αν στο πλατό πεις «cut» σταματά ο κόσμος όλος. Με τα παιδιά, δεν παίζει αυτό... Mε τίποτα. Τάδε έφη ο ταλαίπωρος πλην περήφανος μπαμπάς Γρ.Ελευθερίου.

Την περιπέτεια του γονέα, βιώνει για δεύτερη φορά, όπως είπε συστήνοντάς μας τον παρουσιαστή, και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΦΚΘ Ορέστης Ανδρεαδάκης, ο οποίος απέκτησε πριν λίγο καιρό ένα γλυκύτατο αγοράκι με την αγαπημένη συνάδελφο του ΑΠΕ Νάντια Μπακοπούλου. Πώς λέμε σινεφίλ από τα γεννοφάσκια;

«Κι εγώ μαμά είμαι», είπε η γενική διευθύντρια του Φεστιβάλ, Ελίζ Ζαλαντό, την οποία πετύχαμε με ποδήλατο στο λιμάνι. «Ποιος είναι ο κόσμος του αύριο που θα αφήσουμε στα παιδιά μας; Είτε έχουμε παιδιά είτε όχι. Το φεστιβάλ είναι μία δήλωση ελπίδας».

Αφού ολοκληρώθηκε το βαρετό κομμάτι με τους θεσμικούς, τους πολιτικούς κλπ, στο «Ολύμπιον» ήρθε ο Τζιμ Τζάρμους – όχι εν σώματι, αλλά στην οθόνη, αφού, όπως μάθαμε, έσπασε το χέρι του και δεν καταφερε να είναι κοντά μας. Ο πάπας του αμερικάνικου ανεξάρτητου κινηματογράφου έστειλε βιντεομήνυμα χαρακτηρίζοντας το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ένα από τα αγαπημένα του. Η ταινία του Father Mother Sister Brother ήρθε με το Χρυσό Λέοντα ζεστο-ζεστό στις αποσκευές της από τη Βενετία: σπονδυλωτή, με υπέροχο υπόγειο χιούμορ, χαμηλότονη αλλά ευθύβολη, και μια πλειάδα εκπληκτικών ηθοποιών: από την Κεϊτ Μπλάνσετ, τη Βίκυ Κριπς και τον Άνταμ Ντράιβερ, μέχρι την Σάρλοτ Ράμπλινγκ και τον Τομ Γουέιτς. Η νεότερη αυτών, η Ίντια Μουρ, παρευρέθηκε στην προβολή, απαστράπτουσα με ένα λευκό φόρεμα, και στον λόγο της αναφέρθηκε εμμέσως πλην σαφώς στα της Παλαιστίνης μιλώντας για «τις φρικαελότητες στην περιοχή μας και την αυτοκαταστροφική μας τάση. Η τέχνη μάς θυμίζει πως η ύπαρξή μας δεν είναι μόνο ατομική αλλά και συλλογική. Όλοι είμαστε αντανακλάσεις ο ένας του άλλου».

Η δράση στην ταινία του Τζαρμούς, που μιλά για τις σχέσεις παιδιών και γονιών, είναι κυρίως εσωτερική: όλα παίζονται στα βλέμματα, στις αμήχανες σιωπές, σε όσα υπονοούνται. Πολλοί θεατές μου είπαν πως ταυτίστηκαν ζώντας συστηματικά κάποια τετοια αμηχανα κυριακάτικα τραπέζια με τους γονείς τους, όπου ποτέ δεν λέγεται τίποτε πραγματικά ουσιαστικό αν και όλα τα πάθη και τα απωθημένα σιγοβράζουν κάτω από την ανταλλαγή κοινοτυπιών. Η δε Μπλάνσετ, στον ρόλο της άχαρης (γεροντο)κόρης, μας θύμησε στο σουλούπι την Μία Φάροου στις πρώτες ταινίες του Γούντι Άλεν.

Η έκπληξη όμως ήταν άλλη: όσοι υπήρξαμε φαν της σειράς «Big bang theory», αναγνωρίσαμε στον ρόλο της ξινής και στριμμένης αδερφής του Άνταμ Ντράιβερ, την ηθοποιό που ενσάρκωνε το αμόρε του υπέροχου Σέλντον, την Έιμι Φάρα Φάουλερ, κατά κόσμον Μαγίμ Μπιάλικ (η οποία είναι νευροεπιστήμονας στο επάγγελμα, εκτός από ηθοποιός). Κι όμως ο Τζάρμους υποστηρίζει πως δεν την είδε ποτέ να παίζει στην τηλεόραση!

Θυμίζω πως η ταινία του Τζάρμους, που τον Δεκέμβριο θα βγει στις αίθουσες, κέρδισε το μεγάλο βραβείο στο Φεστιβάλ Βενετίας, σκορπώντας απογοήτευση σε αυτούς ήθελαν η ύψιστη διάκριση της Βενετίας να παει στην σοκαριστική φωνή της Χιντ Ρατζάμπ, ως ηχηρό statement για την τεράστια ανθρωπιστική κρίση στην Παλαιστίνη. Ο Αλεξαντερ Πέιν όμως είχε διαφορετική άποψη και έδωσε στην ταινία για το δράμα της εξάχρονης Παλαιστίνιας Χιντ Ρατζίμ το β' βραβείο. Ισως το καλύτερο θα ήταν η ταινία να είχε παιχτεί εκτός συναγωνισμού. Γιατί τα καλλιτεχνικά βραβεία δεν μπορούν να απονείμονται με πολιτικούς ή ακτιβιστικους όρους. Όσο σημαντικός κι αν είναι ο λόγος.

Και μια και ο λόγος για την Παλαιστίνη, στις 8 και 9/11 το Φεστιβάλ θα προβάλλει την ταινία της Ανμαρί Τζασίρ «Παλαιστίνη 36», την επίσημη πρόταση της Παλαιστίνης για τα φετινά όσκαρ. Η ταινία φωτίζει την κρίσιμη περίοδο 1936–1939 της βίαιης αποικιοκρατικής καταστολής, όταν Εβραίοι έποικοι άρχισαν να καταφτάνουν στην περιοχή με σκοπό να προετοιμάσουν την ίδρυση του δικού τους κράτους.

Το πρόγραμμα των επόμενων ημερών (κλείστε γρήγορα εισιτήρια γιατί πολλές ταινίες είναι ήδη sold out) επιφυλλάσσει πολλές ταινίες που αναμένεται να συζητηθούν: πέρα απο το σκηνοθετικό ντεμπούτο της διάσημης από το «Λυκόφως» ηθοποιού Κρίστεν Στιούαρτ, τη Χρονολογία του νερού (5 και 6/11) για τα απονημονεύματα της συγγραφέα Λίντια Γιούκναβιτς που μιλά για τον κακοποιητικό πατέρα της, θα ξαναδούμε (4/11) την πρωταγωνίστρια της «Ζωής της Αντέλ» Αντέλ Εξαρχόπουλος στο Πιάνο εξ ουρανού του απίθανου Κουεντίν Ντιπιέ στον ρόλο μιας ξιπασμένης πάμπλουτης ινφλουένσερ, η οποία εκμεταλλεύεται μια γενετική μετάλλαξη που την καθιστά απρόσβλητη στον πόνο – μια ταινία που σχολιάζει σκωπτικά το μανιώδες κυνήγι του virality.

Θα δούμε επίσης τις Δοκιμάστριες του Σίλβιο Σολντίνι (8/11), που διαδραματίζονται το 1943 σε ένα απομακρυσμένο χωριό της Γερμανίας το οποίο κρύβει μια σκοτεινή αλήθεια: το μυστικό αρχηγείο του Χίτλερ όπου καθημερινά η ηρωίδα και άλλες νεαρές γυναίκες ρισκάρουν τη ζωή τους ως δοκιμάστριες του φαγητού του, διασφαλίζοντας πως δεν περιέχει δηλητήριο!

Η έμφυλη θεματολογία είναι κυρίαρχη περισσότερο από ποτέ στις ταινίες του φεστιβάλ -είτε σε πρώτο είτε σε δεύτερο πλάνο. Παίζονται queer ταινίες για την αφύπνιση της γκει σεξουαλικότητας (και) σε ώριμη ηλικία, για μητέρες μη δυαδικών παιδιών, ακόμα και για το outing στους κύκλους της αστυνομίας (Με πολιτικά ρούχα της Κάρμεν Έμι, 5-6/11). Αλλά υπάρχει και η αστεία πλευρά του θέματος: όπως και στη Δράμα, όπου είδαμε queer ταινίες με ζόμπι και βαμπίρ, έτσι και στη Θεσσαλονίκη προβάλλονται τέτοιες ταινίες, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Λεσβία πριγκίπισσα του διαστήματος (9/11), ένα φιλμ για μία queer ουτοπία όπου οι γκέι απάγονται από κακούς incel εξωγήινους, τους Staight White Maliens!

Με μαύρο χιούμορ αντιμετωπίζει το θέμα του, που είναι ένας εναλλακτικός, σπλάτερ Τζέιμς Μποντ, στη νέα ταινία του Αντανάκλαση σε ένα νεκρό διαμάντι, το δίδυμο Ελέν Κατέ-Μπρουνό Φορζανί, τιμώμενο δίδυμο (είναι ζευγάρι και στη ζωή) του φεστιβάλ, οι οποίοι προλόγισαν την ταινία μαζί με την μικρή κόρη τους (μια μικρή εκκολαπτόμενη σταρ). Η ταινία, μια οπτική πανδαισία, είναι μια εξωφρενική δημιουργία, μία οπτικοακουστική φαντασμαγορία με επιρροές από το (Ιταλικό) καρτούν και την παράδοση των χαμηλού προϋπολογιμού ιταλικών κατασκοπικών ταινιών, που κλείνει το μάτι στον 007 –ή μάλλον τον κάνει με τα κρεμμυδάκια αφού του βάζει τα γυαλιά μια γυναίκα, μια ηρωίδα που απέχει παρασάγγας από τα γνωστά μας κορίτσια-θηράματα του Μποντ. Η ταινία θα κυκλοφορήσει στις αίθουσες το 2025.

Μέσα στο Νοέμβριο θα βγει σε διανομή και η ταινία του σημαντικού ισλανδού δημιουργού Χλίνουρ Πάλμασον Η αγάπη που απομένει, μια ταινία για ένα ζευγάρι που βρίσκεται στα χωρίσματα, αλλά πασχίζει να δώσει στα παιδιά του την αίσθηση μιας οικογενειακής κανονικότητας. Μια ταινία πολύ ιδιαίτερα γυρισμένη, χαμηλόφωνα αλλά ηχηρά ταυτόχρονα, με απρόσμενες σουρεαλιστικές εξάρσεις που αιφνιδιαζουν τον θεατή, έχοντας στο επίκεντρο μια ιδιαίτερη νέα γυναίκα -τρυφερή μητέρα αλλά και καλλιτέχνιδα που θέλει να ζήσει όπως εκείνη θέλει, με φόντο το παγωμένο, υποβλητικο και άγριο τοπίο της Ισλανδίας που συμπρωταγωνιστεί στην ταινία μαζί με την πανίδα του: και δεν αναφερόμαστε μόνο στον ασπρόμαυρο υπέροχο σκυλάκο της οικογένειας που κέρδισε το βραβείο Palm dog στις τελευταίες Κάννες, αλλά και πολλά ακόμα ζώα, πουλιά και πουλερικά: ανάμεσά τους κι έναν ατίθασο (πλην άτυχο) κόκορα.

Τα συμπαθή πτηνά μοιάζουν να πρωταγωνιστούν στο φετινό φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, αφού Κόκορας είναι και ο τίτλος της νέας ταινίας του Τάσου Γερακίνη με μια πλειάδα σημαντικών Ελλήνων ηθοποιών, ενώ η ταινια λήξης του φεστιβάλ θα είναι η ...Κότα του Γκιόργκι Πάλφι, μια αστεία ταινία επιβίωσης μιας κότας, μια σάτιρα με φεμινιστικές πινελιές που αψηφά τα είδη. Αν και φέρει την υπογραφή ενός ούγγρου σκηνοθέτη, είναι ελληνική συμπαραγωγή κι έχει ελληνόφωνο καστ (Γ.Κοκιασμένος, Α.Πανταζάρας, Α,Τσιοτσιόπουλος, Α.Καφετζόπουλος). Την παράσταση πάντως κλέβουν οι αξιαγάπητες κοτούλες.

Είπαμε, αυτό το Φεστιβάλ έχει χιούμορ...

Εν αναμονή της άφιξης της μεγάλης γαλλίδας σταρ Ιζαμπέλ Ιπέρ την Κυριακή, με αφορμή του μεγάλο αφιέρωμα στο έργο της, θα επανέλθουμε, μαζί με αναφορές στις ελληνικές ταινίες του διαγωνιστικού προγράμματος του 66ου ΦΚΘ.