Διεθνής αρχιτεκτονική στην Αθήνα: Ιαπωνική και βρετανική ματιά συναντούν το παραλιακό μέτωπο

Το έργο της ανάπλασης του Ελληνικού στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας είναι εκτός από μια μεγάλη επένδυση, ή μια αστική τομή, ένα πεδίο όπου δοκιμάζεται η σύγχρονη αρχιτεκτονική. Μέσα από τη ματιά πολλών διακεκριμένων Ελλήνων αλλά και ξένων φημισμένων αρχιτεκτόνων.

Δύο από τους ξένους αρχιτέκτονες που βρίσκονται ανάμεσα στους σημαντικότερους σε διεθνές επίπεδο είναι ο Ιάπωνας Kengo Kuma και ο Βρετανός Norman Foster. Και οι δύο έχουν επισκεφθεί την Αθήνα, έχουν περιηγηθεί στα εργοτάξια και εργάζονται αυτή τη στιγμή πάνω σε κτίρια που φιλοδοξούν να επαναπροσδιορίσουν την έννοια του τοποσήμου για τη νέα εποχή.

Ο Sir Norman Foster, αρχιτέκτονας με ιστορικές υπογραφές όπως το Δημαρχείο του Λονδίνου, το Reichstag του Βερολίνου και το Apple Park στην Καλιφόρνια, είναι επικεφαλής της ομάδας που σχεδίασε τον Riviera Tower, τον ουρανοξύστη των 200 μέτρων που κατασκευάζεται στις εγκαταστάσεις του παλαιού αεροδρομίου και αποτελεί ήδη το ψηλότερο κτίριο της Ελλάδας, έχοντας ξεπεράσει τον 25ο όροφο. Πρόκειται για έναν παραθαλάσσιο πύργο κατοικιών 50 ορόφων, εμπνευσμένο από το μεσογειακό τοπίο, που ενσωματώνει βιοφιλικά στοιχεία. Με τη χρήση πράσινων τεχνολογιών και μια σύνθεση που αποπνέει ελαφρότητα, αναμένεται να αποτελέσει ένα νέο τοπόσημο για την Αθήνα.

Ο Foster δεν θεωρείται απλώς ένας αρχιτέκτονας υψηλών κτιρίων αλλά, όπως επισημαίνουν διεθνή αρχιτεκτονικά περιοδικά, είναι οραματιστής της βιώσιμης αστικής ζωής. Με το Foster+Partners, το γραφείο του, που δραστηριοποιείται σε όλο τον κόσμο, έχει εισαγάγει μια ολιστική προσέγγιση όπου η τεχνολογία, η αισθητική και η λειτουργικότητα συνυπάρχουν με στόχο τη βελτίωση της ανθρώπινης εμπειρίας.

Από την άλλη πλευρά, ο Kengo Kuma, ο πιο επιδραστικός ίσως Ιάπωνας αρχιτέκτονας των τελευταίων δεκαετιών, έρχεται με μια εντελώς διαφορετική γλώσσα. Στο Ελληνικό έχει αναλάβει τον σχεδιασμό δύο κτιριακών ενοτήτων: της Riviera Galleria και των Marina Residences. Η πρώτη είναι ένας νέος τύπος εμπορικού και ψυχαγωγικού χώρου, ανοιχτός στον ήλιο, τη θάλασσα και τον ουρανό, ενώ η δεύτερη αφορά πολυτελείς παραθαλάσσιες κατοικίες με χαμηλό προφίλ, απόλυτα ενσωματωμένες στο τοπίο.

Η προσέγγισή του είναι υλικό-κεντρική, εμπνευσμένη από τη φύση και τον πολιτισμό. Όπως δήλωσε ο ίδιος σε ομιλία του στο Ellinikon Experience Centre, τόνισε τη βαθιά σύνδεση τόσο της ελληνικής όσο και της ιαπωνικής αρχιτεκτονικής με το φυσικό περιβάλλον.

Για το κεντρικό χαρακτηριστικό της Riviera Galleria, που ονομάζεται "The Ripple", ο Kuma σε συνέντευξή του στο διεθνές διαδικτυακό περιοδικό Designboom, αφιερωμένο στην αρχιτεκτονική, το design, την τεχνολογία και την τέχνη, εξήγησε: «Η ιδέα για το The Ripple ήρθε φυσικά, ως μέρος της επιθυμίας μας να εκφράσουμε τη ρευστότητα και την κίνηση της θάλασσας μέσα από την αρχιτεκτονική. Αυτό το μείγμα θα δημιουργήσει έναν χώρο ζεστό και οικείο. Υλικά όπως το σκυρόδεμα ή η πέτρα από μόνα τους δεν θα μπορούσαν να το επιτύχουν».

Ο κυματισμός της στέγης, φτιαγμένος από ύφασμα και ξύλο, παραπέμπει στα πανιά των ιστιοφόρων και στις ελληνικές καλαμωτές, συνδέοντας την παράδοση με την καινοτομία. Το κτίριο, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν έχει πίσω όψη. Είναι συνεχές, ανοιχτό και λειτουργεί ως φίλτρο για το φως και τον αέρα. «Η διαφάνεια είναι το κλειδί για τη δημιουργία ενός διαλόγου ανάμεσα στη φύση και την αρχιτεκτονική», σημειώνει.

Η Riviera Galleria δεν είναι απλώς ένα εμπορικό κέντρο, είναι ένας υπαίθριος περίπατος δίπλα στο κύμα, με χώρους που προστατεύουν χωρίς να αποκόβουν τον επισκέπτη από τα στοιχεία της φύσης. «Θέλω οι επισκέπτες να νιώθουν ότι δεν παρατηρούν απλώς το περιβάλλον, αλλά ότι αποτελούν μέρος του», αναφέρει.

Αντίστοιχη είναι η φιλοσοφία και στις Marina Residences. Η λεπτομέρεια του μπαλκονιού λειτουργεί όπως το engawa στα παραδοσιακά ιαπωνικά σπίτια, ένας μεταβατικός χώρος ανάμεσα στο μέσα και το έξω. Η καμπυλωτή τους μορφή ακολουθεί τη γεωμετρία του τοπίου, ενώ τα φυσικά υλικά δημιουργούν στρώσεις εμπειρίας και εναλλαγής φωτός και σκιάς.

Ο Kuma θεωρεί ότι τέτοιες προσεγγίσεις ανοίγουν δρόμους για μια νέα σχέση των πόλεων με τη φύση: «Πιστεύουμε σε μια αρχιτεκτονική λεπτή, ανοιχτή και οικεία, πάντα σε διάλογο με το περιβάλλον της. Το κλειδί βρίσκεται σε δύο λέξεις: άνοιγμα και οικειότητα», τονίζει.

Το γεγονός ότι δύο τόσο διαφορετικοί αρχιτέκτονες συνεργάζονται στην ίδια αστική ανάπλαση αποκαλύπτει τη διττή φύση του Ελληνικού. Από τη μία πλευρά, η πρόκληση είναι να συμβολίσει ένα άλμα προς το μέλλον, με κτίρια-σύμβολα, πύργους, βιώσιμη τεχνολογία και σύγχρονη αισθητική. Από την άλλη, είναι η ανάγκη για σύνδεση με το τοπίο, με το φως, με την πολιτισμική ταυτότητα του ελληνικού χώρου. Ο Foster και ο Kuma ενσαρκώνουν αυτές τις δύο πτυχές.

Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία των Foster και Kuma προσδίδει διεθνές κύρος σε ένα project που, χωρίς αμφιβολία, δεν αφορά μόνο το real estate αλλά και την ταυτότητα της σύγχρονης Ελλάδας. Και αυτό αξίζει να το παρακολουθήσουμε με προσοχή, ακόμη και με διάθεση καλόπιστης κριτικής και ανοιχτού διαλόγου.