OSEK TUTU: Μια εφαρμογή για να γνωρίσεις τους γείτονές σου

Η Μαίρη, τελευταία ακούει κυρίως στο όνομα HOSTektutu. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα έπειτα από σχεδόν δύο δεκαετίες στο εξωτερικό, συνειδητοποίησε ότι ήξερε το όνομα μιας οδηγού νταλίκας στο Μάντσεστερ, αλλά όχι αυτό της κυρίας στο απέναντι μπαλκόνι. Ως εκ τούτου, δημιούργησε το OSEK TUTU, στο πλαίσιο του Astylab Founders 2025.

Το OSEK TUTU χτίζει μικρογειτονιές: συνδέει ανθρώπους που μένουν στο ίδιο τετραγωνικό χιλιόμετρο και τους δίνει αφορμές να συναντιούνται από κοντά, ξανά και ξανά. Η πλατφόρμα είναι σκοπίμως σχεδιασμένη ως μεσάζοντας, όχι ως προορισμός – αν περνάς πολλή ώρα σ’ αυτήν, έχει αποτύχει. Σήμερα αριθμεί 750 μέλη (κουκκίδες στον χάρτη), τρεις ενεργοποιημένες γειτονιές –Κυψέλη, Παγκράτι, Βριλήσσια– και έχει συνδέσει περίπου 1.300 ζευγάρια γειτόνων μέσα από 120 συναντήσεις.

OSEK TUTU: Η Μαίρη Πατρικίου μιλάει για την εφαρμογή που χτίζει μικρογειτονιές 

— Ποιος είναι ο πραγματικός λόγος για τον οποίο έρχονται οι άνθρωποι στην πλατφόρμα; Και σε τι διαφέρει ο λόγος για τον οποίο έρχονται την πρώτη φορά από αυτόν για τον οποίο ξανάρχονται;

Θα σου πω πρώτα τι μου λένε και μετά τι κάνουν. Τι λένε για την πρώτη τους φορά: «Είδα ένα αφισάκι και μου κίνησε το ενδιαφέρον», «γράφτηκα και ήρθα από περιέργεια», «ήθελα να γνωρίσω κόσμο στη γειτονιά, γιατί μετακόμισα πρόσφατα», και άλλα. Το αφισάκι, παρεμπιπτόντως, γράφει με κάπως παλιακή γραμματοσειρά «Έλα να συνδεθούμε, ντάρλιν» σε μπεζ φόντο. Πιστεύω πως κάποια άτομα έρχονται γιατί η ψυχή τους αναζητάει λίγη νοσταλγία, cult –οριακά cringe– αισθητική. Λίγο Στάθη Ψάλτη, βρε αδελφέ. Πρώτη φορά το λέω αυτό δημοσίως. Τώρα ας πάμε στο τι κάνουν: Την πρώτη φορά ο κόσμος έρχεται μόνος του, πάντα. Και παρόλο που η ανάγκη και η προσδοκία μπορεί να παίρνουν διαφορετική μορφή από γείτονα σε γείτονα, σχεδόν το 60% των μελών ξανάρχονται. Αυτό είναι κάτι που πραγματικά με συγκινεί.

Για κάποια μέλη ο λόγος που ξανάρχονται είναι για να συνεχίσουν τη συζήτηση με ένα συγκεκριμένο άτομο που γνώρισαν και κλίκαραν. Αν δεν συνδεθούν δύο μέλη στην πλατφόρμα (αμοιβαία), δεν μπορεί το ένα να δει αν έρχεται το άλλο σε μια επερχόμενη συνάντηση ούτε να ανταλλάξουν μήνυμα. Βλέπουν απλώς μια κουκκίδα. Ανώνυμη. Όλα συμβαίνουν στην πραγματική ζωή. Έχουμε τόσες άλλες εφαρμογές αν θέλουμε να αλληλεπιδράσουμε ψηφιακά. Το OSEK TUTU δεν είναι μία ακόμη. Για άλλους ο λόγος προκύπτει όταν χρειάζονται κάποιον να τους κρατήσει τα κλειδιά, να τους ποτίσει τα φυτά, να τους ταΐσει το γατί ή να τους προσέξει το παιδί μισή ώρα, ή απλώς να τους προτείνει έναν καλό οδοντίατρο στη γειτονιά ή να τους θυμίσει ότι ο φούρναρης έκλεισε για διακοπές, για να μην τρέχουν τσάμπα μες στην ντάλα. Αλλά το να συνδεθείς με τους ανθρώπους που μένουν κοντά σου είναι ήδη υπεραρκετό για τους πιο τακτικούς και η αξία της σύνδεσης μεγαλώνει με την πάροδο του χρόνου, ειδικά όταν αλλάζουν παράπλευρες σταθερές στη ζωή.

— Ποιος είναι ο τυπικός συμμετέχων; Ηλικίες, φύλο; Πόσοι είναι νεοφερμένοι στη γειτονιά και πόσοι μένουν εκεί χρόνια; Και ποιοι λείπουν από τις συναντήσεις ενώ θα τους περίμενες;

Η συντομότερη απάντηση είναι «απ’ όλα». Γενικά, έχουμε κυρίως άτομα 25-45+ ετών με φουλ ενέργεια. Άλλα μετακόμισαν στη γειτονιά τον τελευταίο χρόνο, άλλα έχουν εγκατασταθεί την τελευταία δεκαετία και στο άλλο άκρο έχουμε τις περιπτώσεις γέννημα θρέμμα. Στο Παγκράτι και στην Κυψέλη, θα έλεγα ενδεικτικά πως έχουμε μια αναλογία δύο γυναικών ανά άντρα, αν και αυτό διαφέρει αρκετά ανά συνάντηση. Στα Βριλήσσια τα τρία μας μέλη με τις περισσότερες συμμετοχές είναι άντρες. Παρατηρώ λοιπόν ότι, ενώ ίσως αρχικά οι άντρες διστάζουν περισσότερο να εμφανιστούν, σε σχέση με τις γυναίκες, που το τολμούν ευκολότερα, εντέλει όσοι έρθουν γίνονται τακτικοί.

Λείπουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Αν με ρωτάς, ζω για το event «Μπιρίμπα μια νύχτα του χειμώνα» με γειτόνισσες άνω των 70. Λείπουν ίσως και περισσότεροι άντρες γύρω στα 35-45. Οι έρευνες δείχνουν πως οι φιλίες στους άντρες τείνουν να χτίζονται γύρω από μια κοινή δραστηριότητα: το σχολείο, την ομάδα, τη δουλειά. Βλέπω το OSEK TUTU σαν τη νέα αφορμή-κοινό πλαίσιο να βρίσκεσαι στον ίδιο χώρο (το στέκι της γειτονιάς) ξανά και ξανά.

Λείπουν επίσης –αυτό είναι ακόμα πιο ευαίσθητο– οι πιο μοναχικοί, περιθωριοποιημένοι ή ευάλωτοι άνθρωποι κάθε γειτονιάς. Αυτό είναι δομικό πρόβλημα και δεν το λύνει καμία πλατφόρμα με κουμπί RSVP.

— Τι είδους δραστηριότητες λειτουργούν καλύτερα; Το φαγητό, το ποτό, το περπάτημα, το γλέντι; Υπάρχει κάτι που δοκίμασες και απέτυχε παταγωδώς;
Αυτό είναι ο ορισμός του «περί ορέξεως...» και του «απ’ όλα έχει ο μπαξές». Υπάρχει ένας βασικός πυρήνας: κάθε μικρογειτονιά διαμορφώνεται γύρω από ένα Sticky Steki, έναν προσεκτικά επιλεγμένο χώρο εστίασης που φιλοξενεί τις κουκκίδες κάθε εβδομάδα σε συγκεκριμένη ημέρα, ώστε να καθιερωθεί σαν αυτόματη συνήθεια, όπως μαζεύονταν κάποτε στο καφενείο χωρίς ραντεβού και WhatsApp group για συντονισμό. Απλά εμφανίζεσαι, πιάνεις μια καρέκλα και κάθεσαι. Η σειρά που λειτουργεί καλύτερα και προάγει τη σύνδεση είναι: πρώτα γνωριζόμαστε ελεύθερα, χωρίς δομή, και μετά κάνουμε πράγματα μαζί. Μπορεί να μην είναι για όλους το ιδανικό σκηνικό για την πρώτη τους φορά –το να κρυβόμαστε πίσω από μια οθόνη διευκολύνει–, αλλά είναι το πιο αποτελεσματικό.

Τι απέτυχε από πλευράς σύνδεσης (γιατί κατά τα άλλα υπέροχα τα περάσαμε): ένα playdate και πικνίκ σε πάρκο με παιδιά και γονείς που έρχονταν όλοι για πρώτη φορά. Και οτιδήποτε μεγάλο. Στο πιο γκράντε μας event, το «Στο BINGO μας λουλούδια», όπου είχαμε 60 άτομα από τη γειτονιά, όλα μαζί μια Τετάρτη του Μάη στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης, με παρουσιάστριες δύο σούπερ γειτόνισσες, έκατσα και χώρισα όλα τα άτομα με βάση τη μικρογειτονιά τους σε εξαθέσια τραπέζια. Και πέτυχε. Α, και προσωπικά απέτυχα εγώ, μια φορά που προσπάθησα να το παίξω «80s aerobics instructor». Ας μείνει εδώ.

— Η Κυψέλη και τα Βριλήσσια είναι σχεδόν ένα φυσικό πείραμα: από τις πιο πυκνοκατοικημένες γειτονιές της Ευρώπης. Τρέχοντας και τα δύο πιλοτικά, τι έχεις μάθει; Συσχετίζεται η μορφή της πόλης με την αποσύνδεση;
Η πυκνότητα δεν είναι το μόνο κριτήριο. Για παράδειγμα, το πόσα νοικοκυριά είναι μονομελή, το μείγμα των ηλικιών και εθνικοτήτων, η οικονομική κατάσταση, η χωροταξία και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν τον κοινωνικό χαρακτήρα μιας γειτονιάς. Στην Κυψέλη, μέσα σε ένα μόνο τετραγωνικό χιλιόμετρο –περίπου όσο δηλαδή ένα microhood, μια απόσταση που τη διασχίζεις με τα πόδια σε ένα τέταρτο– στριμώχνονται χονδρικά 25.000 γείτονες. Στα Βριλήσσια έχουμε μεγαλύτερες αποστάσεις, ένα και μοναδικό «κέντρο», οικογένειες, περισσότερα παιδιά και νέους. Στα Βριλήσσια, το αίσθημα του ανήκειν που δηλώνουν τα μέλη κατά την εγγραφή είναι αισθητά πιο χαμηλό και από τις δύο αθηναϊκές γειτονιές.

Αν παρομοίαζα τις γειτονιές με τις σχέσεις: Η Κυψέλη είναι το εξκλούσιβ φλερτ, το Παγκράτι κάνει dating και τα Βριλήσσια ψάχνουν για κάτι σοβαρό και είναι έτοιμα να δεσμευτούν. Οπότε, ναι, η μορφή της πόλης συσχετίζεται με την αποσύνδεση, και το να μπορείς να περπατήσεις για να δεις «πολιτισμό» και να κοινωνικοποιηθείς επιβεβαιώνεται ως σημαντικός παράγοντας ευεξίας και ικανοποίησης, ανεξαρτήτως γειτονιάς.

— Το Nextdoor και τα τοπικά Facebook groups καταλήγουν σχεδόν πάντα σε γκρίνια και τοξικότητα. Ποια συγκεκριμένη σχεδιαστική επιλογή στο OSEK TUTU αποτρέπει αυτή την κατάληξη και πόσο σίγουρη είσαι ότι θα αντέξει όταν μεγαλώσετε;

Είναι απλό. Δεν έχουμε μόνιμη δημόσια ροή. Δεν υπάρχει χώρος για περιεχόμενο. Αυτό είναι το πρωταρχικό εμπόδιο. Το Nextdoor, τα facebook groups σε αφήνουν να μιλάς για τον γείτονά σου. Εμείς σε φέρνουμε τετ-α-τετ να μιλήσεις μαζί του. Στο OSEK TUTU δεν υπάρχει τοίχος για αναρτήσεις όπως στο Facebook. Δεν υπάρχει σημείο να πετάξεις μια γνώμη στη γειτονιά και να φύγεις. Η μοναδική μορφή περιεχομένου είναι οι συναντήσεις: τι, πότε, πού, πόσες θέσεις. Η επόμενη (και μόνη) διαθέσιμη κίνηση είναι να εμφανιστείς στον τρισδιάστατο χωροχρόνο, όχι να σχολιάσεις ψηφιακά.

Η τοξικότητα χρειάζεται χρόνο και μαζικό κοινό για να συσσωρευτεί και να εκφραστεί· εμείς δεν της δίνουμε ποτέ ούτε το ένα ούτε το άλλο. Δεν υπάρχει η ανωνυμία, που είναι καταλύτης της γκρίνιας. Και το χιλιόμετρο λειτουργεί προστατευτικά για ό,τι πεις ή κάνεις σε σχέση με κάποιον, γιατί είναι πολύ πιθανό να πέσεις πάνω του στον φούρνο της γωνίας. Στο OSEK TUTU δεν κερδίζεις παράσημα για πολλαπλές ψηφιακές «συνεισφορές». Τα κερδίζεις με την παρουσία σου και τη συμπεριφορά σου διά ζώσης, τα αληθινά σου σχόλια, απόψεις, συμμετοχή σε μια συζήτηση που έχει ροή σε πραγματικό χρόνο. Είμαι σίγουρη πως δεν θα επιτραπεί σχεδιαστικά η ανεξέλεγκτη ροή και η ελεύθερη ανταλλαγή περιεχομένου. Μόνο διά ζώσης.

— Η πολυκατοικία θα έπρεπε θεωρητικά να είναι ο χειρότερος εχθρός της μοναξιάς. Γιατί δεν παράγει πια σύνδεση;

Η πολυκατοικία δεν απέτυχε ακριβώς, τουλάχιστον όχι από μόνη της. Άλλαξε όμως τόσο, που δεν εξυπηρετεί τη συλλογικότητα, τη συνύπαρξη, το «εμείς» αλλά περισσότερο –όπως πολλά άλλα στοιχεία γύρω μας– την ιδιωτικότητα, τον ατομικισμό, το «εγώ». Η ελληνική πολυκατοικία χτίστηκε με αντιπαροχή: έδινες το οικόπεδο, έπαιρνες τρία διαμερίσματα. Άρα στον πρώτο όροφο ήταν η αδερφή σου, στον τρίτο ο κουμπάρος και στον τέταρτο η γιαγιά ή κάποιος που ήξερες από μικρή γιατί δούλευε με τον πατέρα σου.

Σήμερα γύρω από την ίδια σκάλα έχουμε τρεις βραχυχρόνιες μισθώσεις, δύο φοιτητές που φεύγουν τον Ιούνιο και μια οικογένεια που μετακόμισε πέρυσι. Το κτίριο μπορεί να είναι το ίδιο, εκεί από το 1960, αλλά οι ένοικοι δεν συμπορεύτηκαν, ούτε σκοπεύουν να αποκτήσουν κοινή ιστορία. Και μπαλκόνι να έχεις, και να μην το έχεις κλείσει για να κερδίσεις δώδεκα τετραγωνικά, δεν βγαίνεις πια να μιλήσεις στο παιδάκι απέναντι. Το μπαλκόνι κανονικά λειτουργεί σαν διεπαφή. Μπορούσες κάποτε να πεις καλησπέρα χωρίς να δεσμευτείς σε συζήτηση, να δεις ποιος γύρισε, να ακούσεις ένα παιδί να παίζει αλλά και να κλαίει. Η συνύπαρξη ξεβολεύει. Μπορεί να ακούγεται σκληρό, αλλά δεν άλλαξαν οι τοίχοι. Εμείς αλλάξαμε, που ζούμε μέσα τους.

— Ποιος είναι ο ιδανικός αριθμός γειτόνων που πρέπει να γνωρίζει κανείς;

Αν εστιάσουμε στη γειτονιά και στο τι έχει ουσία, θα έλεγα κάτι ανάμεσα σε 3 και 6, χωρίς αυτό να σημαίνει πως μία κουκκίδα και καλή δεν θα μπορούσε να καλύψει όλο το φάσμα – φτάνει να μη βάζει το κινητό στο αθόρυβο... και να μπορεί να σε βοηθήσει να κρεμάσεις τις κουρτίνες. Αλλά το ενδιαφέρον δεν είναι στον απόλυτο αριθμό. Είναι στο ατομικό (και κοινό) αίσθημα του ανήκειν. Στους τρεις, για παράδειγμα, μπορεί να αλλάζουν η συμπεριφορά και οι συνήθειές μου, όχι το συναίσθημά μου: περπατάω περισσότερο, ψωνίζω πιο τοπικά, φοβάμαι λιγότερο το βράδυ, σταματάω να γκρινιάζω για τη γειτονιά κι αρχίζω να θέλω να κάνω κάτι γι’ αυτήν. Είναι μια δυνατή αρχή. Αν με ρωτήσεις τι μετράω στην πράξη, δεν είναι ο αριθμός των κουκκίδων, είναι οι φορές που έρχονται. Στην τρίτη συνάντηση μια κουκκίδα σταματάει να είναι περαστική και γίνεται γείτονας/-ισσα, οικοδεσπότης/-οινα.

— Ποια είναι η πιο παράλογη πεποίθησή σου για τις γειτονιές, για την οποία όμως είσαι σίγουρη ότι ισχύει;

Όταν πρωτοάρχισα να σκαλίζω το θέμα και τις πιθανές λύσεις, δεν ξεκίνησα από τη γειτονιά. Η (παράλογη) πεποίθηση λοιπόν που διαμόρφωσα ήταν πως μπορούμε να επαναφέρουμε στην πόλη τη γειτονιά με την παραδοσιακή της έννοια, και ως εκ τούτου να είμαστε πιο ευτυχισμένοι. Η πεποίθηση αυτή βασίζεται στη σύνθεση των συμπερασμάτων δύο ανεξάρτητων ερευνών:

Έρευνα Νο. 1: η οικειότητα και η φιλία δεν προκύπτουν από τύχη, αλλά με επένδυση χρόνου. Χρειάζονται περίπου 50 ώρες παρέας για να αλλάξει κάποιος «πίστα» και να γίνει από γνωστός περιστασιακός φίλος, γύρω στις 90 ώρες για να γίνει φίλος, και πάνω από 200 ώρες για να γίνει κοντινός φίλος (Hall 2018, Παν/μιο Κάνσας). Και μετράνε μόνο οι ώρες που περνάς μαζί με τον άλλο από επιλογή, με συνέπεια, αλλά χωρίς δομή ή πλαίσιο.

Έρευνα Νο. 2: άπαξ και δημιουργηθεί αυτή η κοντινή σχέση, η ευτυχία του φίλου γίνεται και δική σου, αν είναι κοντά σου. Η μεγάλη έρευνα του Χάρβαρντ (Fowler & Christakis, 20 χρόνια δεδομένων) βρήκε ότι ένας χαρούμενος φίλος που ζει σε ακτίνα 1,6 χιλιομέτρων από σένα αυξάνει κατά 25% την πιθανότητα να είσαι κι εσύ χαρούμενος. Ένας χαρούμενος συνάδελφος; Καμία επίδραση.

Πώς το διαβάζω εγώ, σε δύο βήματα: Ώρες που γράφει το κοντέρ + επιλογή = φίλος. Φίλος + εγγύτητα = ευτυχία. Με άλλα λόγια: Ως εκ τούτου, OSEK TUTU. Απλά μαθηματικά. Φαντάσου μια καρέκλα στο πεζοδρόμιο. Δύσκολο να δεις μόνο μία, σωστά; Είναι σαν δημόσια δήλωση διαθεσιμότητας. Έτσι είναι κάπως και το να γραφτείς και να εμφανιστείς στο OSEK TUTU επανειλημμένως. Δηλώνεις παρουσία. Εμείς βάζουμε τις καρέκλες. Για κοπιάστε, για κοπιάστε.