Πρόσβαση υπό όρους

«Σ’ ευχαριστώ, ω Εταιρεία.
Εν αφθονία μού παρέχεις
Στέγη, τροφή και προστασία…»

Όταν η ιδιοκτησία μετατρέπεται σε συνδρομή

Σε καθημερινή βάση, οι υπηρεσίες στις οποίες ζητώ πρόσβαση (κυβερνητικές, εταιρικές, εμπορικές) με καθηλώνουν σε μια θέση ανισχυρότητας, ενώ περιμένω να γίνει η σύνδεση/ να αναβαθμιστεί το status μου/ να επικαιροποιηθούν τα στοιχεία μου/ να εγκριθεί η πρόσβαση… Συχνότατα δε, εξαρτώμαι από άλλους, που γνωρίζουν καλύτερα ποια είναι η ακριβής ψηφιακή διαδρομή που πρέπει να ακολουθηθεί στην κάθε περίπτωση. Από εμένα ζητείται… ο χρόνος και η υπομονή μου.

Μια άδηλη μετατόπιση βρίσκεται σε εξέλιξη και μετακινεί τους ελεύθερους πολίτες προς μια καινούργιου τύπου υποτέλεια. Προς έναν ψηφιακό φεουδαλισμό, ο οποίος στερεί από τους καθημερινούς ανθρώπους το προνόμιο της ιδιοκτησίας, αντικαθιστώντας το με απλή χρήση, υπό όρους. Συμβαίνει σε κάθε πτυχή της ζωής μας και περιλαμβάνει κάθε είδους περιουσία.

Για παράδειγμα, λογισμικά που παλιά τα αγοράζαμε και ήταν δικά μας εφ’ όρου ζωής τώρα παίρνουν τη μορφή μιας αέναης συνδρομής. Οι κάρτες μνήμης και οι σκληροί δίσκοι αντικαθίστανται από την αποθήκευση στο Cloud, για την οποία πρέπει να καταβάλλεται ένα μηνιαίο κόστος στο διηνεκές. Τα CD και τα DVD, που η προηγούμενη γενιά (η δική μου) είχε διαθέσιμα για χρήση όποτε το επέλεγε, αντικαθίστανται από υπηρεσίες συνεχούς ροής (streaming), οι οποίες δικαιούνται να αφαιρούν περιεχόμενο, να αυξάνουν τις τιμές και να μας κλειδώνουν απέξω κατά την κρίση τους.

Ο ψηφιακός φεουδαλισμός και η πρόσβαση υπό όρους

Αυτό που ονομάζουμε τεχνολογική πρόοδο είναι ταυτόχρονα μια συστηματική μετάθεση ιδιοκτησίας από το άτομο σε μακρινές εταιρείες και σε ένα διοικητικό κράτος που συνεργάζεται μ’ αυτές, για τους δικούς του λόγους. Το αντίστοιχο συνέβαινε και στον φεουδαλισμό, όπου ο αγρότης δεν είχε κυριότητα της γης του – τη «δανειζόταν» και ζούσε με τη μόνιμη απειλή της κατάσχεσης από τον γαιοκτήμονα.

Σήμερα, ο ψηφιακός φεουδάρχης συλλέγει το νοίκι σε μηνιαίες δόσεις και διατηρεί το δικαίωμα να αναστείλει την πρόσβαση με το πάτημα ενός πλήκτρου. Κι αυτό το μοτίβο εξαπλώνεται. Τα αυτοκίνητα πλέον λειτουργούν με βάση λογισμικά που χρειάζονται αναβάθμιση και μπορούν να κλειδωθούν, είναι δηλαδή ιδιοκτησία που δεν την ελέγχουμε πλήρως. Βιβλία, εργαλεία και στοιχεία/data για την ίδια μας τη ζωή μετατρέπονται σε υπηρεσίες, η επαφή μας με τις οποίες είναι αυστηρά διαμεσολαβημένη. Αυτό ονομάζεται εκσυγχρονισμός προς χάριν  αποτελεσματικότητας, αλλά είναι μια ριζική μετατόπιση στη σχέση ανάμεσα στο άτομο και στα αντικείμενα που στηρίζουν την αυτοδιάθεση. Ιστορικά, η ιδιοκτησία έχει υπάρξει κεντρικός άξονας μιας ελεύθερης κοινωνίας, με την έννοια ότι εκείνος που του ανήκαν τα εργαλεία και ο καρπός της εργασίας του ήταν υπόλογος, κατά κύριο λόγο στον εαυτό του και την κοινότητά του. Όταν στον ρόλο του γαιοκτήμονα μπαίνουν όμιλοι από παγκόσμιες τεχνολογικές εταιρείες, που συχνά συνεργάζονται στενά με κυβερνήσεις τις οποίες ενδιαφέρουν πολύ οι ψηφιακές ταυτότητες και η γενικευμένη επιτήρηση, το ρίσκο δεν είναι πλέον θεωρητικό.

Η συμμόρφωση με το ψηφιακό καθεστώς γίνεται προϋπόθεση της συμμετοχής στα κοινά. Οι κυρώσεις για τους αντιφρονούντες ίσως θα έπρεπε να περιλαμβάνουν τον επιλεκτικό αποκλεισμό τους από τα συστήματα υπηρεσιών. Σαν υπνοβάτες, μεταφερόμαστε ερήμην μας σ’ ένα τοπίο όπου δεν διαχειριζόμαστε πλέον τις υποθέσεις μας, σίγουρα όχι χωρίς ψηφιακή διαμεσολάβηση. Πλέον δεν αγοράζουμε, αλλά νοικιάζουμε καθημερινές υπηρεσίες και αγαθά από εταιρείες και διοικητικούς οργανισμούς από την καλή θέληση των οποίων και εξαρτιόμαστε. Γλιστράμε αδιόρατα προς τη δυστοπία κι αλίμονό μας αν ξεχάσουμε τον κωδικό εισόδου.