Μόνο το 2% των ανθρώπων έχει πράσινα μάτια - Ένας εξελικτικός βιολόγος εξηγεί το γιατί

Αν κοιτάξει κανείς γύρω του σε έναν πολυσύχναστο χώρο, είναι πολύ πιθανό να δυσκολευτεί να εντοπίσει έστω και ένα ζευγάρι πράσινων ματιών, κάτι που δεν είναι τυχαίο.

Τα πράσινα μάτια αποτελούν το πιο σπάνιο χρώμα ματιών στον κόσμο και εμφανίζονται μόλις στο περίπου 2% του παγκόσμιου πληθυσμού, τη στιγμή που περίπου το 79% των ανθρώπων έχει καστανά μάτια και το 8%-10% μπλε.

Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι μόνο γιατί τα πράσινα μάτια είναι τόσο σπάνια, αλλά γιατί υπάρχουν γενικά τα ανοιχτόχρωμα μάτια.

Η απάντηση μάς μεταφέρει δεκάδες χιλιάδες χρόνια πίσω, στην εποχή που οι πρώτοι άνθρωποι μετακινούνταν σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη. Σύμφωνα με στοιχεία από αρχαίο DNA, για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας σχεδόν όλοι οι άνθρωποι είχαν σκούρα μάτια.

Ακόμη και οι περισσότεροι Ευρωπαίοι — ο πληθυσμός που σήμερα συνδέεται περισσότερο με τα ανοιχτόχρωμα μάτια — είχαν μέχρι και πριν από περίπου 3.000 χρόνια σκούρο δέρμα, σκούρα μαλλιά και σκούρα μάτια.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να συζητούν τι ακριβώς προκάλεσε αυτή την αλλαγή, με δύο βασικές θεωρίες να συγκεντρώνουν τα περισσότερα στοιχεία.

Η θεωρία του φωτός

Η πρώτη εξήγηση σχετίζεται με τη νευρολογία και την ανατομία του ματιού. Οι πιο ανοιχτόχρωμες ίριδες επιτρέπουν τη διέλευση περισσότερου φωτός, κάτι που ίσως βοηθούσε ανθρώπους που ζούσαν στις βόρειες περιοχές της Ευρώπης, όπου οι χειμώνες χαρακτηρίζονται από πολύ περιορισμένο ηλιακό φως.

Ορισμένοι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάζει θετικά τους κιρκαδικούς ρυθμούς και την παραγωγή μελατονίνης, μειώνοντας ενδεχομένως τον κίνδυνο εποχικής κατάθλιψης.

Σε κοινωνίες που βασίζονταν στο κυνήγι, τη συλλογή τροφής και τη συνεργασία για την ανατροφή παιδιών, μια σοβαρή χειμερινή κατάθλιψη θα μπορούσε να επηρεάσει την επιβίωση και την αναπαραγωγή.

Παρότι η θεωρία θεωρείται πειστική, δεν έχει αποδειχθεί οριστικά. Αυτό που έχει αποδειχθεί, πάντως, είναι ότι η φυσική επιλογή υπέρ των ανοιχτόχρωμων ματιών στους προϊστορικούς ευρωπαϊκούς πληθυσμούς ήταν εξαιρετικά ισχυρή.

Η θεωρία της ελκυστικότητας

Η δεύτερη θεωρία αφορά τη σεξουαλική επιλογή. Σύμφωνα με αυτήν, οι άνθρωποι θεωρούσαν τα ανοιχτόχρωμα μάτια πιο ελκυστικά και έτσι τα χαρακτηριστικά αυτά άρχισαν σταδιακά να μεταδίδονται συχνότερα στις επόμενες γενιές.

Σε πληθυσμούς όπου σχεδόν όλοι είχαν σκούρα μάτια, ένα άτομο με ανοιχτόχρωμα μάτια ξεχώριζε εύκολα.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τα σπάνια και εντυπωσιακά χαρακτηριστικά συχνά γίνονται πιο ελκυστικά στην επιλογή συντρόφου, επηρεάζοντας έτσι την εξέλιξη των γονιδίων.

Γιατί τα πράσινα μάτια είναι τόσο δύσκολο να δημιουργηθούν

Το χρώμα των ματιών καθορίζεται κυρίως από δύο γονίδια, τα OCA2 και HERC2, τα οποία επηρεάζουν την παραγωγή μελανίνης στην ίριδα.

Ωστόσο, τα πράσινα μάτια δεν αποτελούν απλώς έναν «ενδιάμεσο» συνδυασμό ανάμεσα στο καστανό και το μπλε.

Για να δημιουργηθούν απαιτείται ένας εξαιρετικά συγκεκριμένος και σπάνιος συνδυασμός παραγόντων:

• Μέτρια ποσότητα μελανίνης
• Παρουσία κιτρινωπής χρωστικής στην ίριδα
• Ιδιαίτερη σκέδαση του φωτός μέσα από τις ίνες κολλαγόνου

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει πράσινη χρωστική στα πράσινα μάτια. Το χρώμα προκύπτει από ένα οπτικό φαινόμενο που δημιουργείται από τη συνεργασία βιολογίας και φυσικής.

Αν αλλάξει έστω και ένας από αυτούς τους παράγοντες, το αποτέλεσμα δεν είναι πράσινα μάτια αλλά φουντουκί, μπλε ή καστανά.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα πράσινα μάτια εμφανίστηκαν κυρίως σε πληθυσμούς της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης και δεν πρόλαβαν ποτέ να εξαπλωθούν παγκοσμίως όπως τα καστανά μάτια.

Έτσι, το γεγονός ότι μόνο το 2% των ανθρώπων έχει πράσινα μάτια δεν θεωρείται μυστήριο, αλλά το λογικό αποτέλεσμα ενός εξαιρετικά σπάνιου γενετικού συνδυασμού που εμφανίστηκε σχετικά πρόσφατα στην ανθρώπινη εξέλιξη.

(Με πληροφορίες Forbes)