Νίκος Κουτσιανάς: «Η Κως, είναι ένα ταξίδι στις ρίζες της υγείας»
Ο φαρμακοποιός και ιδρυτής της APIVITA μιλάει για το νησί του Ιπποκράτη, τον φυσικό πλούτο της και τη βαθιά σχέση του νησιού με την υγεία και την ανθρώπινη σοφία
Ο Νίκος Κουτσιανάς επιστρέφει στην Κω του Ιπποκράτη: Από τις αναμνήσεις του 1966 στις ρίζες της ανθρώπινης υγείας
Η πρώτη μου συνάντηση με το νησί του Ιπποκράτη ήταν το καλοκαίρι του1966. Ήμουν τότε φοιτητής της Φαρμακευτικής και, όπως πολλοί νέοι της γενιάς μου που μεγάλωσαν σε ένα μικρό ελληνικό χωριό, δεν είχα την ευκαιρία να ταξιδεύω συχνά, πόσο μάλλον να γνωρίσω τα νησιά του Αιγαίου. Η αφορμή ήταν ο αγαπημένος συμφοιτητής και μετέπειτα φίλος μου, ο Κώστας Καϊσερλής, που μας κάλεσε να φιλοξενηθούμε στο νησί του. Τον αποκαλούσαμε χαριτολογώντας «δημαρχόπουλο». Ήταν γιος του δημάρχου της Κω κι έμοιαζε να κουβαλά από τότε μέσα του μια βαθιά αγάπη και μια αίσθηση ευθύνης για τον τόπο του. Η ζωή επιβεβαίωσε αυτή την αίσθηση. Υπηρέτησε την Κω επί δεκαετίες ως δήμαρχος και αργότερα ως υπουργός, αφήνοντας το δικό του αποτύπωμα στην ανάπτυξη του νησιού και στη δημόσια ζωή της χώρας. Για μένα όμως εκείνο το ταξίδι ήταν κάτι πολύ περισσότερο από μια φιλική επίσκεψη. Ήταν μια αποκάλυψη.
Η Κως δεν ήταν ένα ακόμη όμορφο νησί. Για έναν νέο φοιτητή της Φαρμακευτικής ήταν ένας τόπος σχεδόν μυθικός. Ήταν η πατρίδα του Ιπποκράτη, του ανθρώπου που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται την υγεία και την ασθένεια. Ήταν ο τόπος του Ασκληπιείου, ενός από τα σημαντικότερα θεραπευτικά και εκπαιδευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Ήταν ένας τόπος όπου η φύση, η γνώση και η ιστορία συνυπήρχαν αρμονικά.
Θυμάμαι ακόμη την παραλία της πόλης. Η αμμουδιά έφτανε σχεδόν μέχρι τον δρόμο. Θυμάμαι τα ποδήλατα που κυριαρχούσαν ήδη τότε στην καθημερινότητα του νησιού και τις ατέλειωτες διαδρομές δίπλα στη θάλασσα. Σε μία από αυτές, με τον ενθουσιασμό και την απειρία της νιότης, έχασα τον έλεγχο και βρέθηκα μαζί με το ποδήλατό μου μέσα στο νερό, προκαλώντας τα γέλια των φίλων μου. Σχεδόν εξήντα χρόνια μετά, μπορώ ακόμη να δω μπροστά μου εκείνη τη σκηνή: το γαλάζιο της θάλασσας, τον λαμπερό ήλιο, τις φωνές, την ανεμελιά μιας Ελλάδας διαφορετικής, πιο απλής, πιο ανθρώπινης.
Θυμάμαι επίσης τις γεύσεις. Το φαγητό της Κω δεν ήταν περίπλοκο. Ήταν αυθεντικό. Ήταν η έκφραση μιας γης εύφορης και ενός λαού που ήξερε να σέβεται τα δώρα της φύσης. Ήταν η μεσογειακή διατροφή πριν ακόμη αποκτήσει επιστημονικούς ορισμούς και διεθνή αναγνώριση. Ήταν η σοφία της καθημερινότητας.
Όσο περνούσαν τα χρόνια και η επαγγελματική μου πορεία με οδήγησε σε πολλές χώρες και πολιτισμούς, συνειδητοποιούσα όλο και περισσότερο γιατί εκείνο το πρώτο ταξίδι είχε χαραχθεί τόσο βαθιά μέσα μου. Η Κως δεν μου αποκάλυψε μόνο την ομορφιά ενός τόπου. Μου αποκάλυψε μια ιδέα. Την ιδέα ότι η υγεία δεν είναι απλώς η απουσία της ασθένειας.
Η δεύτερη μεγάλη μου συνάντηση με την Κω ήρθε πολλά χρόνια αργότερα και υπήρξε ακόμη πιο ουσιαστική και καθοριστική για τη ζωή μου. Αυτή τη φορά δεν επισκέφθηκα το νησί ως φοιτητής που ανακαλύπτει έναν νέο τόπο, αλλά ως άνθρωπος που είχε ήδη αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη των φυτών, της φύσης και της σχέσης τους με την υγεία του ανθρώπου.
Η αφορμή ήταν μια πρωτοβουλία με βαθύ συμβολισμό αλλά και ουσιαστικό περιεχόμενο. Ο αείμνηστος Σπύρος Μερκούρης επισκέφθηκε την APIVITA και μου μετέφερε την επιθυμία του Διεθνούς Ιπποκρατείου Ιδρύματος της Κω να δημιουργηθεί στον χώρο του ένας βοτανικός κήπος αφιερωμένος στα φυτά του Ιπποκράτη. Πρόεδρος του Ιδρύματος ήταν τότε ο διακεκριμένος χειρουργός, ακαδημαϊκός και μετέπειτα αγαπημένος φίλος Στέφανος Γερουλάνος, ο οποίος πίστευε βαθιά ότι η ιπποκρατική κληρονομιά δεν έπρεπε να παραμένει μόνο στα βιβλία και στα μουσεία, αλλά να αποκτήσει ζωντανή παρουσία μέσα από τη φύση, τα φυτά και την εκπαίδευση. Ανταποκριθήκαμε αμέσως σ’ αυτή την πρόταση. Για την APIVITA, που από την ίδρυσή της είχε ως σημείο αναφοράς τη μέλισσα, τα ελληνικά βότανα και τη σοφία της φύσης, η δημιουργία ενός Ιπποκράτειου Βοτανικού Κήπου στον τόπο όπου γεννήθηκε ο πατέρας της Ιατρικής αποτελούσε τιμή αλλά και ευθύνη.
Έτσι δημιουργήθηκε ο Ιπποκράτειος Βοτανικός Κήπος της Κω. Ακολούθησαν συνεχείς επισκέψεις στο νησί για τη δημιουργία, την ανάπτυξη και την υποστήριξή του. Μέσα από αυτές τις επισκέψεις γνώρισα την Κω πολύ βαθύτερα. Δεν ανακάλυπτα μόνο την ιστορία της αλλά και τον φυσικό της πλούτο. Περπάτησα σε πολλές περιοχές του νησιού, γνώρισα τη χλωρίδα του, τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά του και συνειδητοποίησα ότι η ιπποκρατική σκέψη δεν γεννήθηκε τυχαία εδώ. Γεννήθηκε μέσα σ’ ένα περιβάλλον εξαιρετικής βιοποικιλότητας και φυσικής αρμονίας. Ιδιαίτερα με γοήτευσε το όρος Δίκαιος. Το επιβλητικό βουνό που δεσπόζει πάνω από το νησί αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό φυσικής ομορφιάς. Τα δάση του, οι πηγές του, η πλούσια βλάστηση, τα αρωματικά φυτά και η πανοραμική θέα προς το Αιγαίο δημιουργούν ένα τοπίο μοναδικό. Τις καθαρές ημέρες το βλέμμα αγκαλιάζει τα μικρασιατικά παράλια, την Κάλυμνο, τη Νίσυρο και δεκάδες νησίδες του Αιγαίου, προσφέροντας μία από τις πιο εντυπωσιακές εικόνες του ελληνικού αρχιπελάγους. Εκεί αντιλαμβάνεται κανείς ότι η Κως δεν είναι μόνο θάλασσα και παραλίες. Είναι ένας τόπος όπου το βουνό, το νερό, ο αέρας και η γη συνυπάρχουν σε μια σπάνια ισορροπία.
Ο Ιπποκράτειος Βοτανικός Κήπος σχεδιάστηκε για να συγκεντρώσει και να αναδείξει τα φυτά που αναφέρονται στα ιπποκρατικά κείμενα και αποτελούν μέρος της ελληνικής θεραπευτικής παράδοσης. Πολύ σύντομα όμως εξελίχθηκε σε κάτι ευρύτερο. Έγινε ένας χώρος συνάντησης επιστημόνων, ερευνητών, πανεπιστημιακών και ανθρώπων του πολιτισμού απ’ όλο τον κόσμο. Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι Αμφικτυονίες, οι διεθνείς συναντήσεις που οργανώνονταν στο Ίδρυμα και στον κήπο. Εκεί φιλοξενήθηκαν επιστήμονες και αντιπροσωπείες από πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων και σημαντικές αποστολές από την Κίνα, δημιουργώντας γέφυρες ανάμεσα στην Ιπποκρατική Ιατρική και σε άλλες μεγάλες παραδόσεις γνώσης, όπως η Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική. Οι δραστηριότητες αυτές προσέλκυσαν διεθνές ενδιαφέρον και ανέδειξαν την Κω ως τόπο διαλόγου μεταξύ πολιτισμών, επιστημών και θεραπευτικών παραδόσεων. Ο Ιπποκράτειος Βοτανικός Κήπος δεν υπήρξε απλώς ένα έργο τοπικής σημασίας. Υπήρξε μια πρωτοποριακή προσπάθεια να μετατραπεί η κληρονομιά του Ιπποκράτη σε μια ζωντανή διεθνή εμπειρία γνώσης, φύσης και συνεργασίας.
Όλες αυτές οι εμπειρίες ενίσχυσαν μέσα μου τη βαθιά πεποίθηση ότι η Κως δεν είναι απλώς η γενέτειρα του Ιπποκράτη. Είναι ο τόπος όπου γεννήθηκε μία από τις σπουδαιότερες ιδέες στην ιστορία της ανθρωπότητας: ότι η υγεία είναι αρμονία. Αρμονία με τη φύση, με την τροφή, με το νερό, με το κλίμα, με την κοινότητα και τελικά με τον ίδιο μας τον εαυτό. Εδώ ο Ιπποκράτης τόλμησε να απομακρύνει την ιατρική από τη δεισιδαιμονία και να τη θεμελιώσει στην παρατήρηση, στη λογική και στη γνώση. Εδώ άρχισε να διαμορφώνεται η πεποίθηση ότι το περιβάλλον, ο τρόπος ζωής, η διατροφή και οι συνήθειες επηρεάζουν καθοριστικά την υγεία του ανθρώπου. Κάτω από τη σκιά του πλατάνου του Ιπποκράτη και στους αναβαθμούς του Ασκληπιείου γεννήθηκε μια νέα αντίληψη για τη ζωή. Μια αντίληψη που παραμένει επίκαιρη ακόμη και σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ. Το Ασκληπιείο δεν είναι απλώς ένας αρχαιολογικός χώρος. Είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο. Είναι η υλική έκφραση μιας ιδέας που άλλαξε τον κόσμο. Της ιδέας ότι η θεραπεία ξεκινά από την κατανόηση του ανθρώπου ως μέρους της φύσης και όχι ως κυρίαρχού της.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η Κως δεν είναι μόνο ένας τουριστικός προορισμός. Είναι ένας τόπος μνήμης, γνώσης και ευθύνης. Ένας τόπος που καλείται να κρατήσει ζωντανό όχι μόνο το όνομα του Ιπποκράτη αλλά και το πνεύμα του. Στη σημερινή εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, της βιοτεχνολογίας και της ραγδαίας επιστημονικής προόδου, η ανθρωπότητα αναζητά ξανά απαντήσεις για το πώς θα ζήσει περισσότερο αλλά και καλύτερα. Αναζητά νέους δρόμους προς την υγεία, την πρόληψη και την ευζωία. Και ίσως οι απαντήσεις αυτές να βρίσκονται πιο κοντά στις ρίζες μας απ’ όσο πιστεύουμε. Η Κως διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις να εξελιχθεί σε ένα διεθνές κέντρο υγείας, έρευνας, εκπαίδευσης και καινοτομίας. Σε έναν τόπο όπου η ιστορία θα συναντά το μέλλον. Σε έναν παγκόσμιο χώρο διαλόγου για την υγεία, τη μακροζωία και την αρμονική σχέση ανθρώπου και φύσης. Παράλληλα παραμένει ένας τόπος εξαιρετικής ποιότητας ζωής, όπου ο επισκέπτης μπορεί μέσα στην ίδια ημέρα να κολυμπήσει σε κρυστάλλινα νερά, να περιηγηθεί σε μνημεία τριών χιλιάδων ετών και να περπατήσει σε μονοπάτια γεμάτα αρώματα θυμαριού, φασκόμηλου και ρίγανης.
Αν δεν έχετε επισκεφτεί ποτέ την Κω, μην την επιλέξετε μόνο για τις υπέροχες παραλίες της, τα γαλαζοπράσινα νερά της, τους ποδηλατόδρομους, τα γραφικά χωριά ή τη μοναδική γαστρονομία της. Επισκεφθείτε τη γιατί είναι ένας τόπος που έχει ψυχή. Περπατήστε στο Ασκληπιείο λίγο πριν δύσει ο ήλιος. Σταθείτε κάτω από τον πλάτανο του Ιπποκράτη. Ανεβείτε στον Δίκαιο και αγναντέψτε από ψηλά το Αιγαίο. Γνωρίστε τα βότανά της, τις πηγές της, τα μονοπάτια της και τους ανθρώπους της. Ακολουθήστε τα ίχνη μιας ιστορίας που ενώνει την αρχαία Ελλάδα με το μέλλον της ανθρωπότητας. Τότε θα καταλάβετε ότι η Κως δεν είναι απλώς ένας προορισμός διακοπών. Είναι ένα ταξίδι στις ρίζες της υγείας, της γνώσης και της ανθρώπινης σοφίας. Ίσως γι’ αυτό όσοι την επισκέπτονται μία φορά δεν την ξεχνούν ποτέ.
Και ίσως γι’ αυτό ο Ιπποκράτης εξακολουθεί, έπειτα από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, να καλεί τον κόσμο να επιστρέψει εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν όλα.
→ Ο Νίκος Κουτσιανάς είναι ιδρυτής της Apivita, της Symbeeosis και της Hippocrates For Life
Ο φαρμακοποιός και ιδρυτής της APIVITA μιλάει για το νησί του Ιπποκράτη, τον φυσικό πλούτο της και τη βαθιά σχέση του νησιού με την υγεία και την ανθρώπινη σοφία
17°
