Το Ιράν πέρα από το καθεστώς και τις πολεμικές συγκρούσεις. Εντυπώσεις ύστερα από τρεις επισκέψεις ως Tour Leader τουριστικών γκρουπ.
Το Ιράν είναι μια σαγηνευτική χώρα που εξήγαγε πολιτισμό στην Μέση Ανατολή και στην Ινδία για αιώνες. Η χώρα έχει τα ωραιότερα τεμένη στον κόσμο, σπουδαία μουσεία όπως των χαλιών, της μινιατούρας, των κοσμημάτων του Σάχη, τα πρώην ανάκτορα στην Τεχεράνη, πόλεις στολίδια όπως το ανυπέρβλητο Ισφαχάν με μια από τις πιο εντυπωσιακές πλατείες και τεμένη στον κόσμο, το Σιράζ με τους πανέμορφους κήπους και τα μαυσωλεία των ποιητών, την ανεπανάληπτη αρχαία Περσέπολη, τους λαξευτούς τάφους των Αχαιμενιδών και την μοναδική πόλη της ερήμου Γιάζντ με τους πύργους της δροσιάς.
Η έκταση της χώρας είναι 12 φορές η Ελλάδα και ο πληθυσμός της 93 εκατομμύρια, ενώ ο μισός πληθυσμός είναι κάτω από την ηλικία των 35 ετών. Το Ιράν συνορεύει με το Ιράκ, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν.
Η χώρα είναι αυτάρκης καθώς διαθέτει άφθονο πετρέλαιο και φυσικό αέριο, παραγωγή και εξαγωγή χαλιών, αλιεία και το διάσημο χαβιάρι, κτηνοτροφία και γεωργία, αν και το μεγαλύτερο της τμήμα είναι άγονο ερημικό υψίπεδο. Η χώρα είναι πλούσια μεν, πολύ οικονομική δε, και πλήττεται από το 1979 από το καταδυναστευτικό θεοκρατικό καθεστώς και από το οικονομικό εμπάργκο από τις ΗΠΑ, εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων και παρά το γεγονός ότι δεν έχει πυρηνικά όπλα.
Οι Ιρανοί δεν είναι Άραβες αλλά μουσουλμάνοι Σιίτες, ενώ η πλειοψηφία των μουσουλμάνων είναι Σουνίτες. Είναι φιλικοί, ευγενείς, αξιοπρεπείς, καλλιεργημένοι και λάτρεις της ποίησης, φιλέλληνες καθώς γνωρίζουν την ιστορία τους καλά και ότι συναντήθηκαν οι πολιτισμοί μας πριν από 2,500 περίπου χρόνια. Οι γυναίκες έχουν τα πιο όμορφα πρόσωπα που εχω δει στον πλανήτη, και πάρα πολλές έχουν διδακτορικά.
Το Ιράν έχει ιστορία χιλιάδων ετών. Ο πρώτος μεγάλος πολιτισμός ήταν εκείνος των Αχαιμενιδών, μέχρι την κατάκτηση της περιοχής από τον Μέγα Αλέξανδρο, που συγχώνευσε την σοφία και τον πλούτο της Ανατολής με την διαύγεια και την ζωτικότητα των Ελλήνων. Από εδώ πέρασαν οι Πάρθοι με τον Μυθριδάτη, οι Ζωροάστρες Σασσανίδες, οι μουσουλμάνοι Άραβες, οι Σελτζούκοι Τούρκοι οι οποίοι πρόσθεσαν στον πολιτισμό, οι Μογγόλοι που μόνο κατέστρεψαν, ο Ταμερλάνος και οι διάδοχοι του, η δυναστεία των Σαφαβιδών που έφτασε την χώρα σε πολιτιστικό απόγειο και άλλες μεγάλες δυναστείες. Το καταπιεστικό καθεστώς του τελευταίους Σάχη, η απότομη αστικοποίηση της χώρας, ο έλεγχος των κοιτασμάτων από τους Άγγλους και η σύλληψη του πρωθυπουργού από τους Αμερικάνους όταν ιδιωτικοποίησε τα ιρανικά πετρέλαια προς όφελος της χώρας, προκάλεσαν την αντίδραση του λαού και την επανάσταση του 1979. Το ιερατείο κέρδισε την εμπιστοσύνη του λαού και την εξουσία, αλλά επέβαλλε καθεστώς ανισότητας μεταξύ των φύλων, θρησκευτικές και πολιτικές διακρίσεις, περιορισμούς και σταδιακά βάναυση καταπάτηση ανθρώπινων δικαιωμάτων. Στην συνέχεια έσυρε την χώρα σε αιματηρό πόλεμο με το Ιράκ(1980-1988), χωρίς κανένα όφελος αλλά με κόστος χιλιάδες νεκρούς, ώστε να αποπροσανατολιστεί ο λαός από τα εσωτερικά προβλήματα. Οι περισσότεροι εύχονται την αλλαγή του καθεστώτος αλλά χωρίς εξωτερική παρέμβαση και δη από παραδοσιακούς εχθρούς.
Φτάνοντας στο Ιράν, μέσα στο αεροπλάνο ως γυναίκα ήμουν υποχρεωμένη να καλύψω με μαντήλι το κεφάλι. Φτάνοντας στο αεροδρόμιο αρνήθηκαν με ευγένεια να απαντήσουν στη χειραψία μου, καθώς όπως μου είπαν απαγορεύεται κάθε είδους σωματική επαφή. Στην τσαγιερί, σαν τις καφετέριες στην Ελλάδα, όταν τραγουδήσαμε γυναίκες το παλιό γνωστό τραγούδι «θα ζήσω ελεύθερο πουλί», φρουρός της Επανάστασης που φαινόταν ως θαμώνας της τσαγιερί έκανε παρατήρηση στον τοπικό ξεναγό μας, καθώς απαγορεύεται το τραγούδι. Εκείνος όμως που είχε βρει τρόπους να ελίσσεται σε τέτοιες περιπτώσεις, τους έπεισε ότι είναι θρησκευτικό τραγούδι που λέγεται από τους Έλληνες κάθε τέτοια ημέρα της εβδομάδας.
Στην Περσία απαγορεύεται το αλκοόλ, το τραγούδι και ο χορός σε Πέρσες και τουρίστες στην Περσία. Η μοναδική νυχτερινή διασκέδαση είναι ένα καλό δείπνο και μια βόλτα στις γέφυρες ή στα πολλά πάρκα με τριαντάφυλλα που τόσο αγαπούν οι Πέρσες. Είναι απόλυτα ασφαλές να κάνει κανείς βόλτα οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, αρκεί να είναι οι γυναίκες απόλυτα καλυμμένες με μαντήλι και μακριά φαρδιά ζακέτα μέχρι και τους γοφούς.
Οικονομική και διοικητική πρωτεύουσα είναι η Τεχεράνη που έχει τα ωραιότερα μουσεία της χώρας, όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο με τις ανάγλυφες στήλες και τα αγάλματα, του Μουσείο Ρεζά Αμπασί με τις μινιατούρες, τα κεραμικά και τα αέρινα γυαλικά, το Μουσείο των Χαλιών, το Θησαυροφυλάκιο της Εθνικής Τράπεζας με τα εντυπωσιακότατα κοσμήματα των τελευταίων βασιλιάδων και το Μουσείο των Μουσικών Οργάνων αλλά και την Αρμένικη εκκλησία. Μετά από την κλασσική φωτογραφία στην Πύλη της Τεχεράνης και στο μαυσωλείο του Αγιατολάχ Χομεϊνί που ελάχιστοι επισκέπτονται πια, ολοκληρώνω την τριήμερη επίσκεψη στην Τεχεράνη με την επίσκεψη στο πρώην παλάτι Γκολεστάν και τα πρώην θερινά ανάκτορα ευρωπαϊκού στιλ αλλά πλούσιο σε χαλιά και έπιπλα του Σάχη.
Στον μακρύ δρόμο για το Γιάζντ, περνάμε μέσα από μικρές οάσεις στις οποίες πουλούν τους νοστιμότερους και πιο οικονομικούς βασιλικούς χουρμάδες που έχω δοκιμάσει, φυστικιές, κτηνοτρόφους με τα πρόβατα τους και ελάχιστα παλιά αυτοκίνητα ή τουριστικά λεωφορεία. Συχνά αντικρίζω ταμπέλες με ωραιοποιημένα πορτρέτα νεαρών χαμογελαστών γενειοφόρων μαρτύρων από τον πόλεμο με το Ιράκ που επειδή βρίσκονται στον παράδεισο, παρουσιάζονται μέσα σε λευκά σύννεφα.
Η μικρή πόλη Γιάζντ της ερήμου είναι μια από τις πιο παλιές πόλεις στον κόσμο κατά την Ουνέσκο. Τα κτίρια είναι στο χρώμα της γης και οι υπερυψωμένοι ορθογώνιοι αεραγωγοί, σαν πυργάκια με γρίλιες, υψώνονται για δροσίζουν τα ζεστά και σκοτεινά δωμάτια εδώ και πολλούς αιώνες. Στην πόλη μουσείο περιπλανιέμαι στο 150 ετών διατηρητέο σπίτι Χαν ε Λάρι και το πλούσιο κτηριακό συγκρότημα Αμίρ Τσακμάγκ με την χαρακτηριστική αρχιτεκτονική της πόλης.
Επισκέπτομαι τον λιτό ναό Ατεκσαντέ των Ζωροαστρών, που πιστεύουν στην αρχή «να σκέφτεσαι καλά, να μιλά καλά και να πράττεις καλά». Ο φτερωτός θεός Αχούρα Μάζντα, που ανάγλυφο του βρίσκεται στην πρόσοψη του περιστυλίου, λατρεύεται όσους αιώνες καίει πεισματικά η φλόγα στο κέντρο του ιερού. Μα οι χωμάτινοι απομακρυσμένοι και απόκοσμοι Πύργοι της Σιωπής, οι τόπου που οι λίγοι Ζωροάστρες αφήνουν ακόμα εκτεθειμένους τους νεκρούς τους στα στοιχεία της φύσης και στα ζώα, με ξαφνιάζουν ακόμη περισσότερο. Το νεκρό δοχείο της ψυχής γίνεται χώμα και τροφή και οι συγγενείς γιορτάζουν το τέλος τρώγοντας όλοι μαζί στα ριζά των λόφων. Μα ίσως να είναι και καλύτερο από τον ενταφιασμό και την εκταφή…
Μετά από μια νύχτα σε υπέροχο παραδοσιακό ξενοδοχείο του Γιάζντ, συνεχίζω νοτιότερα κάνοντας μια στάση στην κωμόπολη Κερμάν, όπως έκαναν και τα καραβάνια της ερήμου παλιότερα. Περνάω από την κεντρική πλατεία, επισκέπτομαι τα ωραιότερα τζαμιά της πόλης όπως της Παρασκευής και το τζαμί του Ιμάμη και μπαίνω στους δαιδαλώδεις δροσερούς δρομίσκους του παζαριού Βακίλ με το εξαιρετικά ατμοσφαιρικό εστιατόριο του. Μετά το γεύμα με νοστιμότατο αρνάκι (συγγνώμη ζητάω από τους χορτοφάγους αλλά δεν υπήρχε κάτι άλλο πέρα από αρνί με ρύζι), επισκέπτομαι το Μουσείο Γκαζαλί Χαν, ένα παλιό χαμάμ με θολωτές αίθουσες και κέρινα ομοιώματα των λουόμενων και των εργαζόμενων και πίνω άλλο ένα τσάι σε παραδοσιακή τσαγερί.
Στο τέλος της ερήμου, κοντά στις πλαγιές του όρου Ζάγκρος, οι εκτάσεις με τις αμυγδαλιές με οδηγούς στην πόλη των ποιητών και των κήπων, στο γραφικό Σιράζ της ιρανικής διανόησης. Εδώ περπατώ στα λουλουδιασμένα μαυσωλεία του Σααντί και του Χαφέζ, μαζί με δεκάδες χαμογελαστούς Ιρανούς που το επισκέπτονται επαναλαμβάνοντας στίχους του επικού ποιητή Φερντουσί, σαρκαστικά τετράστιχα του χαρισματικού διανοούμενου Ομάρ Καγιάμ, διδακτικά ποιήματα του σούφι Σααντί αλλά και τραγούδια του πιο ερωτικού, παθιασμένου ποιητή Χαφέζ. Κάποτε η πνευματικότητα και ο έρωτας ήταν ελεύθερα πουλιά που πετούσαν χωρίς φόβο στην Περσία…
Περπατάω γύρω από το μεγαλόπρεπο κάστρο Αρκ με τους γωνιακούς πύργους του στην καρδιά της πόλης και θαυμάζω το γειτονικό κήπο Ναζάρ με το παλιό βασιλικό περίπτερο. Αυτό είναι το πιο χαριτωμένο οικοδόμημα του Σιράζ, καθώς έχει καταστόλιστους εξωτερικούς τοίχους από σμαλτωμένα πλακάκια, ενώ εσωτερικά οι χρυσαφένιοι θόλοι με τα ανθάκια και τις πλούσιες γύψινες διακοσμήσεις με παρασέρνουν στην χάρη μιας άλλης πιο χαρούμενης εποχής. Το παλιό λειτουργικό λουτρό του Βακίλ με τις χαμηλές καμάρες και τις συνεχόμενες αίθουσες, κοντά στην πανέμορφη σκεπαστή αγορά του Βακίλ με τα πολύχρωμα υφάσματα και τα τιρκουάζ μεταλλικά διακοσμητικά με μαγεύει. Το δε τζαμί της Παρασκευής με ξαφνιάζει ευχάριστα με το τετράγωνο πέτρινο κτίσμα στην εσωτερική αυλή και τις σπάνιες καλλιγραφημένες ταινίες από πλακίδια με ρήσεις από το κοράνι στους τοίχους.
Μετά από τσάι στο Χαφτ Ταν Τεκέ στους πρόποδες ενός λόφου με σχεδόν λείες πέτρινες πλαγιές στην βόρεια έξοδο τους Σιράζ, την επονομαζόμενη έξοδο του Κορανίου, φεύγω για την ολοήμερη εκδρομή στο σημαντικότερο αρχαιολογικό χώρο της χώρας, στην απέραντη κι επιβλητική Περσέπολη και στο Νακς-ι-Ρουστάμ με τους ανάγλυφους τάφους των Αχαιμεινιδών. Στην πόλη των αρχαίων Περσών, στον χώρο των εορτών και της συλλογής προσφορών των υποτελών, θαμπώνομαι από τα καλοδιατηρημένα μεγάλα ανάγλυφα, τις τεράστιες κολώνες με τα κιονόκρανα που απεικονίζουν ζώα και άνθη, και τις μεγαλοπρεπέστατες σκάλες που οδηγούν σε δύο από τα μεγαλύτερα παλάτια, το «Παλάτι με τις 100 κολώνες» και το παλάτι Απαντάνα. Νιώθω βαθιά συγκίνηση που πατώ στα βήματα του μεγαλύτερου Έλληνα στρατηλάτη και αναρωτιέμαι πως θα ένιωσε όταν είδε αυτήν την πόλη αλώβητη από την πυρκαγιά και τον χρόνο που την τραυμάτισαν.
Στους βράχους του Νακς-ι-Ρουστάμ, βλέποντας τους τάφους των μεγάλων βασιλιάδων, θυμάμαι την μεγάλη ιστορία που μας συνδέει με αυτήν την λατρεμένη χώρα. Στο κέντρο των σταυροειδών εσοχών στους βράχους, έμπειροι τεχνίτες σκάλισαν τα σημαντικότερα κατορθώματα των τεσσάρων μεγαλύτερων ηγεμόνων της δυναστείας των Αχαιμενιδών, των τότε μεγάλων εχθρών των Ελλήνων.
Χορτασμένη από τα εντυπωσιακά αρχαία μνημεία καταλήγω στην ωραιότερη πόλη της χώρας, στο αρχοντικό Ισφαχάν, όπου δακρύζω αντικρίζοντας την μεγαλοπρεπή πλατεία Μεϊντάν Ιμάμ. Πλαισιωμένη από ένα παλάτι, δύο από τα ωραιότερα τζαμιά στον κόσμο και μια κλειστή αγορά με μινιατούρες, χαλιά, κεραμικά και μουσικά όργανα, το κάποτε γήπεδο πόλο για τους άρχοντες της εποχής, τώρα πια αποτελεί πόλο έλξης για ανθρώπους που δεν χορταίνουν την ομορφιά.
Το αναστηλωμένο ανοιχτό βερικοκί παλάτι Αλί Καπού με τα διαφορετικά επίπεδα και την σκεπαστή βεράντα αποκαλύπτει υπέροχες τοιχογραφίες, περίτεχνα γύψινα διακοσμητικά, πολύχρωμα ταβάνια και έναν μουσικό που το κάνει να φαίνεται ακόμα σαγηνευτικότερο με τους μαγικούς ήχους του νέι (μουσικό όργανο σαν λεπτή φλογέρα). Μπαίνοντας στο τεράστιο τζαμί του Ιμάμη, στην θεσπέσια εσωτερική αυλή με τις τέσσερις επιβλητικές γαλαζοπράσινες πύλες, καταστόλιστες από χειροποίητα πλακίδια με πολύχρωμα λουλούδια, προσκυνώ το απόγειο της μουσουλμανικής τέχνης και καλαισθησίας. Χάνομαι καθώς κοιτώ προσεχτικά τον πιο όμορφο τρούλο στο τζαμί του Λοφτολάχ, όπου γιορτάζουν τα λουλούδια και τα αστέρια σε λαμπερές ροζ και χρυσές αποχρώσεις. Η μεγαλοπρεπής είσοδος με τους λεπτούς τυρκουάζ μιναρέδες του τεμένους της Παρσκευής, με οδηγεί μαγεμένη στις τρεις αίθουσες προσευχής. Σκέφτομαι με πίκρα πως κάποτε το χρώμα γιόρταζε στην Περσία, ενώ τώρα επικρατεί το μαύρο.
Σουίτες, κάψουλες κρεμασμένες πάνω από γκρεμούς, δενδρόσπιτα, δωμάτια με θέα παγετώνες και ηφαίστεια, αυτά τα ξενοδοχεία βρίσκονται στα πιο αδιανόητα μέρη του πλανήτη
17°
