- CITY GUIDE
- PODCAST
-
19°
Στέλιος Κρασανάκης: Η δραματοθεραπεία βοηθά να μιλήσουμε για όσα δεν μπορούμε να πούμε
Ο ψυχίατρος και δραματοθεραπευτής εξηγεί πώς το θέατρο, οι ρόλοι και η τέχνη βοηθούν στην επεξεργασία ψυχικών τραυμάτων
Πώς μπορεί το θέατρο να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ψυχικών τραυμάτων; Ο ψυχίατρος και δραματοθεραπευτής Στέλιος Κρασανάκης εξηγεί πώς λειτουργεί η δραματοθεραπεία και ποιους μπορεί να βοηθήσει
Μπορεί ένας θεατρικός ρόλος να βοηθήσει έναν άνθρωπο να προσεγγίσει ένα ψυχικό τραύμα που δυσκολεύεται ακόμη και να περιγράψει; Στη δραματοθεραπεία, ο στόχος δεν είναι η δημιουργία μιας παράστασης. Οι ιστορίες, τα σύμβολα και οι ρόλοι γίνονται τρόποι να εκφράσει κανείς όσα τον πληγώνουν και να τα επεξεργαστεί μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο.
Ο ψυχίατρος, δραματοθεραπευτής, σκηνοθέτης και διδάσκων στο ΕΚΠΑ Στέλιος Κρασανάκης συνδυάζει εδώ και τέσσερις δεκαετίες την ψυχοθεραπεία με την τέχνη. Από τη δουλειά του στα προγράμματα απεξάρτησης του 18 Άνω μέχρι τη σημερινή του δραστηριότητα ως ιδρυτή και προέδρου του Ινστιτούτου Δραματοθεραπείας ΑΙΩΝ, έχει συμβάλει στη διάδοση μιας προσέγγισης που κάποτε ήταν σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα.
Μιλώντας στην ATHENS VOICE, εξηγεί πώς λειτουργεί η δραματοθεραπεία, γιατί το σώμα μπορεί να εκφράσει όσα δεν λέγονται με λέξεις και πώς οι θεραπευτικές ομάδες βοηθούν τους ανθρώπους να ξαναχτίσουν τις σχέσεις τους.
― Πώς ξεκίνησε η δική σας διαδρομή στη δραματοθεραπεία;
Είμαι ψυχίατρος και είχα σπουδάσει και θέατρο με τη Ρούλα Πατεράκη στη Θεσσαλονίκη. Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 αναρωτιόμουν ποιον δρόμο θα ακολουθήσω, προς την ψυχιατρική ή προς τη σκηνοθεσία και το θέατρο. Τότε ανακάλυψα ότι υπάρχει η δραματοθεραπεία, μέσα από ένα σεμινάριο που έγινε στην Ελλάδα με τον Ρόμπερτ Λάντι. Είδα ότι οι δύο μου αγάπες, το θέατρο και η ψυχοθεραπεία, μπορούσαν να συνδυαστούν και ότι υπήρχε μια μέθοδος που εμπεριείχε και τις δύο αυτές παραμέτρους. Υπήρξε έτσι μια εσωτερική συμφιλίωση ανάμεσα στις δύο πλευρές μου. Θεωρώ ότι ήταν μια θεμελιακή ανακάλυψη στη ζωή μου, μια λύση ζωής. Από τότε, εδώ και 40 χρόνια, πορεύομαι με την ψυχοθεραπεία και την τέχνη.
― Πόσο έχει αλλάξει η δραματοθεραπεία στην Ελλάδα αυτά τα 40 χρόνια;
Εμείς, η πρώτη γενιά δραματοθεραπευτών, ήμασταν αρκετά πρωτοπόροι. Έπρεπε να συστήνουμε τη δραματοθεραπεία τόσο στον ψυχοθεραπευτικό χώρο όσο και στους ανθρώπους που απευθύνονταν σ’ εμάς. Με την πάροδο του χρόνου έγινε πολύ γνωστή στην Ελλάδα. Νομίζω ότι η Ελλάδα πρωτοπορεί στον χώρο της δραματοθεραπείας, τόσο με τις νέες ιδέες και τα μοντέλα που δημιουργεί όσο και ως προς τον αριθμό των δραματοθεραπευτών. Αυτή τη στιγμή έχουμε περίπου διακόσιους.
― Πώς δουλεύει η δραματοθεραπεία και τι τη διαφοροποιεί από τη χοροθεραπεία και το ψυχόδραμα;
Η δραματοθεραπεία, όπως και η χοροθεραπεία, ανήκει στις θεραπείες τέχνης. Σε αυτές περιλαμβάνονται επίσης η εικαστική θεραπεία και η μουσικοθεραπεία. Τα τελευταία χρόνια έχει αναδυθεί και η εκφραστική θεραπεία, η οποία συνδυάζει όλες τις τέχνες. Το ψυχόδραμα είναι μια θεραπεία που αξιοποιεί τους ρόλους και το θέατρο – δεν θεωρείται ακριβώς θεραπεία τέχνης, αλλά ανήκει περισσότερο στον χώρο της ψυχοθεραπείας. Στην Ελλάδα, ωστόσο, θεωρείται θεραπεία τέχνης και οι Έλληνες ψυχοδραματιστές αξιοποιούν πολύ την τέχνη. Στη δραματοθεραπεία, τα ζητήματα που φέρνει ο θεραπευόμενος αντιμετωπίζονται μέσα από το πρίσμα της τέχνης. Η σχέση θεραπευτή και θεραπευόμενου διαμεσολαβείται από τη ζωγραφική, το παίξιμο ρόλων ή την κατασκευή μιας ιστορίας. Για παράδειγμα, μια θεραπευόμενη που αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα ανάμεσα στη γονεϊκή της οικογένεια και στην καινούργια οικογένεια που προσπαθεί να δημιουργήσει, θα μπορούσε να δουλέψει αυτό το ζήτημα μέσα από τον μύθο της Δήμητρας και της Περσεφόνης.
― Μπορεί ένας άνθρωπος να επεξεργαστεί ψυχικά τραύματα μέσα από το θέατρο, την κίνηση ή τον χορό, ακόμη κι όταν δυσκολεύεται να μιλήσει γι’ αυτά;
Η δραματοθεραπεία έρχεται να βοηθήσει ανθρώπους που δυσκολεύονται να δουλέψουν μόνο με τον λόγο. Γι’ αυτό και πάρα πολλοί συνάδελφοι μάς παραπέμπουν τέτοια περιστατικά. Εδώ υπάρχει η εξωλεκτική επικοινωνία και, επιπλέον, η έννοια της μεταφοράς. Ένα πολύ επώδυνο τραύμα ή μια εμπειρία, όπως για παράδειγμα μια κακοποίηση, μπορεί να δουλευτεί με μεταφορικό τρόπο, μέσα από μια ιστορία ή έναν ρόλο. Έτσι μπορούμε να δούμε από κάποια απόσταση το τραυματικό γεγονός, να το επεξεργαστούμε πιο νηφάλια και να βρούμε ευκολότερα λύσεις. Όταν είμαστε πολύ συναισθηματικά εμπλεγμένοι, με όλο το βάρος που κουβαλάει ένα τραύμα, πολλές φορές δεν μπορούμε να μιλήσουμε γι’ αυτό. Παίρνοντας όμως μια «αισθητική απόσταση», μετατρέποντάς το σε ιστορία, σε ρόλο, ζωγραφίζοντάς το ή βλέποντας κάποιον άλλο να το παίζει μέσα στη δραματοθεραπευτική ομάδα, μπορούμε να το επεξεργαστούμε και να το κατανοήσουμε πολύ καλύτερα.
― Έχετε εργαστεί και στον χώρο της απεξάρτησης. Πώς αξιοποιήθηκε εκεί η δραματοθεραπεία;
Χαίρομαι γιατί ήμουν από τους πρώτους που την ενέταξαν σε προγράμματα απεξάρτησης σε παγκόσμιο επίπεδο, ήδη από τη δεκαετία του ’80, όταν εργαζόμουν στο 18 Άνω και αργότερα στο πρόγραμμα «Θησέας». Η Κατερίνα Μάτσα και ο Αχιλλέας Κρυστάλλης αποδέχτηκαν τότε την πρότασή μου και τη θεώρησαν πολύ σημαντική. Το 1989 ανεβάσαμε την παράσταση «Πεθαίνω σαν χώρα», με ανθρώπους που βρίσκονταν τότε σε διαδικασία απεξάρτησης στο 18 Άνω. Η παράσταση παρουσιάστηκε στο γνωστό τότε Ρόδον, έναν χώρο όπου σύχναζαν οι νέοι, αλλά και στο Δαφνί, μέσα στο 18 Άνω. Μέσω αυτής της παράστασης έγινε γνωστό τόσο το πρόγραμμα όσο και η ίδια η δραματοθεραπεία.
― Ποιους ανθρώπους μπορούν να βοηθήσουν αυτές οι θεραπείες;
Η δραματοθεραπεία απευθύνεται σε όλους τους πληθυσμούς. Δεν υπάρχει κάποιος πληθυσμός για τον οποίο να θεωρούμε ότι δεν ταιριάζει. Αυτό συμβαίνει γιατί μπορεί να λειτουργήσει σε διαφορετικά επίπεδα. Μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους που είναι ασυλοποιημένοι ή ανθρώπους με άνοια, λειτουργώντας σε ένα πρώτο, δημιουργικό επίπεδο: να τους κινητοποιήσει, να τους βοηθήσει να βγουν από την απάθεια και να επικοινωνήσουν. Μπορεί επίσης να λειτουργήσει πιο στοχευμένα, όπως στην απεξάρτηση ή στις διαταραχές διατροφής, που αποτελούν σήμερα ένα μεγάλο πρόβλημα. Εκεί υπάρχει συχνά μια διαταραγμένη εικόνα σώματος και η δραματοθεραπεία μπορεί να δουλέψει πολύ αποτελεσματικά μ’ αυτό. Τέλος, μπορεί να λειτουργήσει σε καθαρά ψυχοθεραπευτικό επίπεδο, με ανθρώπους που επιζητούν την προσωπική τους ανάπτυξη.
― Ζούμε σε μια εποχή αυξημένου άγχους, μοναξιάς και ψηφιακής απομόνωσης. Μπορούν οι ομαδικές θεραπείες μέσω της τέχνης να μας βοηθήσουν να ξαναμάθουμε να επικοινωνούμε ως άνθρωποι;
Η τέχνη μάς βοηθάει να επικοινωνούμε γενικότερα. Επειδή δουλεύει με το ασυνείδητο, μπορεί να εκφράζει και να συνδέει ανθρώπους που σε ένα πρώτο επίπεδο φαίνονται διαφορετικοί. Μέσα από την τέχνη αυτοί οι άνθρωποι συναντιούνται. Πρέπει να σας πω, όμως, ότι πιστεύω πάρα πολύ στις διά ζώσης θεραπείες. Είμαι κατά των διαδικτυακών θεραπειών, όπως και των διαδικτυακών εκπαιδεύσεων. Θεωρώ ότι είναι ένα από τα αρνητικά που μας άφησε η πανδημία του COVID. Έχουν κακομάθει οι άνθρωποι, και οι θεραπευόμενοι και οι θεραπευτές. Θεωρώ αδιανόητο να μένουν ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος στην ίδια πόλη και να κάνουν τη θεραπεία τους διαδικτυακά. Η θεραπεία είναι σχέση. Και η σχέση πραγματώνεται διά ζώσης. Δεν μπορεί να υπάρξει σχέση διαδικτυακά. Λέω συχνά, χαριτολογώντας, ότι η διαδικτυακή θεραπεία είναι σαν το διαδικτυακό σεξ.
― Μπορεί, όμως, μια ομαδική θεραπεία να βοηθήσει και κάποιον που δεν έχει σοβαρά ψυχικά τραύματα, αλλά δυσκολεύεται στην επικοινωνία και στις σχέσεις του;
Πολλοί από τους ανθρώπους που προσέρχονται στις ομαδικές θεραπείες δεν κουβαλούν τόσο σημαντικά τραύματα. Αυτό που επιζητούν είναι η προσωπική τους ανάπτυξη και η επικοινωνία στις σχέσεις, η οποία σήμερα περνάει μια πολύ δύσκολη φάση. Μέσα στην ομάδα μαθαίνεις, καταρχάς, να υπάρχεις ως μέλος ενός συνόλου. Μαθαίνεις να δέχεσαι αλλά και να κάνεις προβολές πάνω στους άλλους.
― Τι εννοείτε με αυτό;
Στη δραματοθεραπεία οι προβολές είναι κάτι θετικό, σε αντίθεση με τον τρόπο που συχνά αντιμετωπίζονται σε άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Μπορείς, για παράδειγμα, μέσα από έναν ρόλο που παίζει κάποιο άλλο μέλος της ομάδας, να δεις ένα πρόσωπο της οικογένειάς σου και να δουλέψεις τη σχέση σου μαζί του. Ή να σου δοθεί η ευκαιρία να μιλήσεις μέσα από έναν ρόλο πολύ πιο εύκολα απ' ό,τι θα μπορούσες να μιλήσεις στην πραγματική ζωή. Όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σ’ ένα ασφαλές πλαίσιο. Η ομάδα πρέπει να είναι ένας ασφαλής χώρος και αυτό οφείλει να το εξασφαλίζει από την αρχή ο θεραπευτής.
― Υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητα της δραματοθεραπείας; Και μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα ή μόνο συμπληρωματικά με άλλες θεραπείες;
Η δραματοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει είτε μόνη της είτε συμπληρωματικά με άλλες θεραπείες, είτε ατομικά είτε ομαδικά. Είναι ενδιαφέρον το ερώτημά σας, γιατί πολλές φορές ο κόσμος, όταν ακούει τη λέξη «τέχνη», αισθάνεται ότι πρόκειται για κάτι που δεν είναι τόσο επιστημονικό ή δεν είναι τεκμηριωμένο.
Νομίζω ότι τις τελευταίες δεκαετίες, μέσα από πολλές έρευνες και επιστημονικά δεδομένα, έχουν δημιουργηθεί αρκετά πρωτόκολλα σχετικά με τις θεραπείες τέχνης και τη δραματοθεραπεία.
― Τι εκπαίδευση απαιτείται για να γίνει κάποιος δραματοθεραπευτής;
Ο μελλοντικός δραματοθεραπευτής ακολουθεί μια εκπαίδευση τουλάχιστον τεσσάρων ετών, σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ψυχοθεραπείας. Μιλάμε για τουλάχιστον 1.500 ώρες εκπαίδευσης, με 300 ώρες προσωπικής θεραπείας, άλλες τόσες ώρες εποπτείας, ετήσια μαθήματα ψυχοπαθολογίας, δυναμικής ομάδων και προσωπικής ανάπτυξης. Γι’ αυτό και οι Έλληνες δραματοθεραπευτές διεκδικούν τον ρόλο του ψυχοθεραπευτή, επειδή ακριβώς η εκπαίδευσή τους τούς επιτρέπει κάτι τέτοιο. Χαίρομαι γιατί με το πρόσφατο νομοσχέδιο θεσμοθετείται επιτέλους το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή στην Ελλάδα. Είναι ένα αίτημα δεκαετιών που επιτέλους γίνεται πράξη.
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πρόληψη, εμβολιασμός και σύγχρονες θεραπείες
Πώς δημιουργείται και τι συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει
Η προστασία του μυοσκελετικού συστήματος σε κάθε επίπεδο άθλησης
Γιατί ορισμένοι θεραπευόμενοι αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια πίσω από μια οθόνη
Σε διευρυμένο περιφερειακό ρόλο ως Commercial Director CEERJ ο Άρης Παπαδάκος
Καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος μέσω ανοιχτού διαλόγου
Η σημαντική λεπτομέρεια στα γυαλιά που δεν πρέπει να αγνοήσετε
Η ταχύτητα με την οποία επανέρχεται ο καρδιακός ρυθμός μετά την άσκηση αποτελεί σημαντική ένδειξη για την υγεία
Οι περιπτώσεις που δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτές οι επεμβάσεις
Τα λευκά σημάδια και η κατάρριψη του μύθου για το ασβέστιο
Η εξατομίκευση είναι το κλειδί
Μια φυσιολογική μετάβαση με σημαντικές προκλήσεις
Η υγεία των παιδιών και των εφήβων στο επίκεντρο
Μια ιστορία για τις μαμάδες μας, την εμμηνόπαυση και τη δύναμη του σώματος
5 κατηγορίες, 3 επίπεδα προληπτικού ελέγχου και μια νέα προσέγγιση στην πρόληψη, σχεδιασμένη γύρω από τις διαφορετικές ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Τι γνώριζαν οι παππούδες μας για την υγεία και τη μακροζωία που σήμερα επιβεβαιώνει η επιστήμη;
Τι ανέφερε σε νέες του δηλώσεις ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.