Η επιστημονική αλήθεια για τα συμπληρώματα κολλαγόνου - Μπορούν πραγματικά να σταματήσουν τη γήρανση του δέρματος;

Το σώμα σας χρησιμοποιεί κολλαγόνο για να χαρίσει στο δέρμα σας αντοχή και ελαστικότητα, επομένως, η λήψη αυτής της πρωτεΐνης φαίνεται να είναι η απάντηση για τη μείωση των ρυτίδων. Ωστόσο, η αρθρογράφος Alice Klein διαπιστώνει ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.

Όπως αναφέρει στο newscientist, «κατά τη συγγραφή του επερχόμενου βιβλίου μου σχετικά με την επιστήμη του δέρματος, το θέμα για το οποίο με ρωτούσαν συχνότερα οι φίλοι μου ήταν τα συμπληρώματα κολλαγόνου. Μειώνουν όντως τις ρυτίδες, όπως υπόσχονται; Ως 40χρονη, με δέρμα που παρουσιάζει όλο και περισσότερες πτυχώσεις, ήθελα κι εγώ να μάθω την απάντηση. Έτσι, αφιέρωσα πολύ χρόνο μελετώντας τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία και παίρνοντας συνεντεύξεις από επιστήμονες που ειδικεύονται στο δέρμα, καθώς και από γιατρούς».

Το κολλαγόνο αποτελεί τη βασική δομική πρωτεΐνη του δέρματός μας, σχηματίζοντας ένα πλέγμα ινών που είναι ταυτόχρονα ανθεκτικό και εύκαμπτο. Καθώς μεγαλώνουμε, το δέρμα μας παράγει λιγότερο κολλαγόνο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διατηρήσει αυτή τη δομή, γεγονός που οδηγεί σε χαλάρωση και εμφάνιση ρυτίδων.

Η λογική λύση για την αντιμετώπιση της μείωσης των επιπέδων κολλαγόνου είναι η αναπλήρωσή τους, και πάνω σε αυτή τη λογική βασίζεται η λήψη συμπληρωμάτων κολλαγόνου. Ωστόσο, όπως αναφέρει η Alice Klein «ανακάλυψα ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, καθώς η λήψη κολλαγόνου από το στόμα δεν σημαίνει ότι αυτό μεταφέρεται με μαγικό τρόπο στο δέρμα σας».

Το κολλαγόνο που χρησιμοποιείται στα συμπληρώματα προέρχεται συνήθως από το δέρμα βοοειδών, χοίρων ή ψαριών — υπολείμματα που προκύπτουν κατά την επεξεργασία κρέατος και θαλασσινών. Υποβάλλεται σε χημική επεξεργασία, η οποία διασπά τις πρωτεΐνες του κολλαγόνου σε μικρότερα τμήματα, καθιστώντας ευκολότερη τη μετατροπή τους σε χάπια ή σκόνες.

Το πλήρες κολλαγόνο αποτελείται από τρεις πρωτεϊνικές αλυσίδες, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει περισσότερα από 1.000 αμινοξέα διατεταγμένα σε τριπλή έλικα. Αντιθέτως, το επεξεργασμένο κολλαγόνο που χρησιμοποιείται στα συμπληρώματα —γνωστό ως υδρολυμένο κολλαγόνο— αποτελείται από μεμονωμένες αλυσίδες που περιέχουν 40 ή λιγότερα αμινοξέα.

Όταν καταναλώνουμε υδρολυμένο κολλαγόνο, το πεπτικό μας σύστημα το διασπά σε ακόμη μικρότερα τμήματα, που αποτελούνται μόλις από ένα έως τρία αμινοξέα. Το ίδιο συμβαίνει όταν καταναλώνουμε ακέραιο κολλαγόνο μέσω τροφών ή όταν πίνουμε ζωμό από κόκαλα, ο οποίος περιέχει ζελατίνη — μια μορφή κολλαγόνου που έχει αλλοιωθεί λόγω της θερμότητας.

Αυτά τα μικροσκοπικά τμήματα προστίθενται στη «δεξαμενή» αμινοξέων που λαμβάνουμε από άλλες πρωτεΐνες, όπως αυτές που βρίσκονται στο κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα όσπρια. Το δέρμα αξιοποιεί αυτά τα αμινοξέα ως δομικά στοιχεία για τη σύνθεση νέου κολλαγόνου.

Ο James Varani, παθολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, ο οποίος μελετά το κολλαγόνο του δέρματος εδώ και δεκαετίες, ανέφερε ότι «δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ της λήψης ενός συμπληρώματος κολλαγόνου και της κατανάλωσης ενός καλού κομματιού κρέατος», καθώς και στις δύο περιπτώσεις παρέχονται τα απαραίτητα αμινοξέα για τη δημιουργία νέου κολλαγόνου.

Ο Varani και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν πως η απώλεια κολλαγόνου από το δέρμα με την πάροδο της ηλικίας δεν οφείλεται σε έλλειψη των συστατικών που απαιτούνται για τη σύνθεσή του. Αντιθέτως, ο κυτταρικός μηχανισμός που αναλαμβάνει τη συναρμολόγηση αυτών των συστατικών σε κολλαγόνο γίνεται λιγότερο αποδοτικός. Επομένως, «η λήψη συμπληρωμάτων κολλαγόνου για την αντιμετώπιση των ρυτίδων μοιάζει με την αγορά επιπλέον ζάχαρης, με σκοπό την επισκευή μιας χαλασμένης γραμμής παραγωγής σε ένα εργοστάσιο σοκολάτας», λέει χαρακτηριστικά.

Αν και πολλές μελέτες υποστηρίζουν ότι τα συμπληρώματα κολλαγόνου «εξαφανίζουν» τις ρυτίδες, τα ευρήματά τους θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. Ορισμένες έρευνες, για παράδειγμα, αναφέρουν σημαντική μείωση στο βάθος των ρυτίδων σε συμμετέχοντες που λάμβαναν συμπληρώματα κολλαγόνου, σε σύγκριση με όσους λάμβαναν εικονικό σκεύασμα (placebo).

Ωστόσο, αν εξετάσει κανείς τα πραγματικά νούμερα, η διαφορά ανέρχεται μόλις σε ένα κλάσμα του χιλιοστού, ένα αμελητέο νούμερο.

Τον Σεπτέμβριο, η δερματολόγος Anjali Mahto, από την κλινική Self London και ο βιοστατιστικός David Grimes, από το Trinity College του Δουβλίνου, δημοσίευσαν μια μελέτη στην οποία επισημαίνονται «σημαντικοί μεθοδολογικοί προβληματισμοί» σχετικά με τις υπάρχουσες έρευνες για τα συμπληρώματα κολλαγόνου, οι οποίοι «μετριάζουν τα αισιόδοξα συμπεράσματά τους». Σημείωσαν επίσης ότι «ένα συντριπτικό ποσοστό των μελετών χρηματοδοτείται από τη βιομηχανία ή περιλαμβάνει συγγραφείς με εμπορικούς δεσμούς με κατασκευαστές προϊόντων κολλαγόνου, γεγονός που εγείρει ανησυχίες για επιλεκτική παρουσίαση των ευρημάτων και μεροληψία».

«Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι τρόποι για τη βελτιστοποίηση του κολλαγόνου, όπως η τακτική σωματική άσκηση, η οποία έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει την έκφραση των γονιδίων που σχετίζονται με το κολλαγόνο. Κάθε δερματολόγος που έχω πάρει συνέντευξη έχει τονίσει επίσης τη σημασία της αντηλιακής προστασίας, καθώς είναι πλέον τεκμηριωμένο ότι η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου διεγείρει την απελευθέρωση ενζύμων στο δέρμα, τα οποία διασπούν το κολλαγόνο», τονίζει η Alice Klein.

Αρκετοί δερματολόγοι αναφέρουν ότι η καλύτερη ουσία που μπορεί να εφαρμοστεί στο δέρμα για τη μείωση των ρυτίδων είναι η τρετινοΐνη – ένα παράγωγο της βιταμίνης Α, το οποίο είναι γνωστό ήδη από τη δεκαετία του 1990 για την ικανότητά του να αυξάνει τα επίπεδα κολλαγόνου. Η χρήση της απαιτεί ιατρική συνταγή, καθώς, εάν δεν γίνει προσεκτικά, μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα, ερυθρότητα και απολέπιση.

Οι θεραπείες που προκαλούν ελεγχόμενη και ασφαλή βλάβη στο δέρμα ενισχύουν επίσης την παραγωγή κολλαγόνου, ενεργοποιώντας τους φυσικούς μηχανισμούς επούλωσης του οργανισμού. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι θεραπείες με λέιζερ, το microneedling (μικροβελονισμός), η δερμοαπόξεση και τα βαθιά χημικά πίλινγκ. Ωστόσο, πρόκειται για δαπανηρές διαδικασίες που συχνά αφήνουν το δέρμα ερυθρό, ερεθισμένο και με φουσκάλες, καθιστώντας απαραίτητο ένα διάστημα κατά το οποίο το άτομο πρέπει να αποφεύγει τις δημόσιες εμφανίσεις.

«Μία από τις πιο ελπιδοφόρες θεραπείες που έχω συναντήσει κατά την έρευνά μου είναι μια γονιδιακή θεραπεία, η οποία αναπτύχθηκε αρχικά για άτομα με χαμηλά επίπεδα κολλαγόνου λόγω μιας σπάνιας γενετικής πάθησης που ονομάζεται υπολειπόμενη δυστροφική πομφολυγώδης επιδερμόλυση», αναφέρει η Alice Klein. «Η πάθηση αυτή —που συχνά αποκαλείται η χειρότερη ασθένεια για την οποία δεν έχετε ακούσει ποτέ χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά εύθραυστο δέρμα και μεγάλες, επώδυνες πληγές».

Η εν λόγω γονιδιακή θεραπεία, η οποία εισάγει νέα γονίδια κολλαγόνου στο δέρμα για να ενισχύσει την παραγωγή του, εγκρίθηκε στις ΗΠΑ το 2023 και στο Ηνωμένο Βασίλειο φέτος, για άτομα που πάσχουν από τη συγκεκριμένη νόσο.

Πλέον, μια τροποποιημένη εκδοχή της αξιολογείται σε κλινικές δοκιμές με τη συμμετοχή ατόμων που παρουσιάζουν γηρασμένο δέρμα, προκειμένου να διαπιστωθεί αν έχει αναζωογονητική δράση.