«Κοιμάμαι μόνο 4 ώρες και είμαι μια χαρά»: Γιατί κάποιοι άνθρωποι κοιμούνται λίγο και ξυπνούν ξεκούραστοι;

Για τους περισσότερους ανθρώπους, τέσσερις ώρες ύπνου είναι ελάχιστες και δύσκολα επαρκούν για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της επόμενης ημέρας. Υπάρχουν, ωστόσο, κάποιοι που ισχυρίζονται ότι δεν χρειάζονται περισσότερο ύπνο και πως μπορούν να ξυπνούν νωρίς, να εργάζονται, να γυμνάζονται και να αισθάνονται γεμάτοι ενέργεια.

Είναι πράγματι δυνατό να λειτουργεί κανείς φυσιολογικά με τόσο λίγο ύπνο ή πρόκειται για μια ψευδαίσθηση που δημιουργεί ο ίδιος στον εαυτό του;

Η επιστήμη έχει αρχίσει να δίνει απαντήσεις, εντοπίζοντας σπάνιες γενετικές μεταλλάξεις που φαίνεται να επιτρέπουν σε ορισμένους ανθρώπους να κοιμούνται λιγότερο από τον μέσο όρο, χωρίς να εμφανίζουν τις ίδιες επιπτώσεις που παρατηρούνται στον υπόλοιπο πληθυσμό.

Οι άνθρωποι που χρειάζονται λιγότερο ύπνο

Η Αϊμί Πιου Μπέρναρντ, καθηγήτρια ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, είναι μία από τις περιπτώσεις ανθρώπων που φαίνεται να χρειάζονται πολύ λιγότερο ύπνο από τους περισσότερους.

Όπως περιγράφει, συνήθως πέφτει για ύπνο γύρω στις 22:00 και ξυπνά στις 04:30. Δεν μπορεί να παραμείνει στο κρεβάτι περισσότερο, καθώς αισθάνεται ήδη ξύπνια και γεμάτη ενέργεια.

Μερικές φορές, μάλιστα, δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί αμέσως, με αποτέλεσμα να κοιμάται μόλις πέντε ώρες.

Παρόλα αυτά, την επόμενη ημέρα μπορεί να βγάλει βόλτα τον σκύλο της, να κάνει μία ώρα γυμναστική και να έχει ήδη εργαστεί για μιάμιση ώρα πριν από τις 08:00 το πρωί.

Οι φίλοι της απορούν με την ικανότητά της να ανταποκρίνεται στις καθημερινές υποχρεώσεις με τόσο λίγο ύπνο. Για την ίδια, όμως, αυτή η συνήθεια δεν είναι κάτι ασυνήθιστο, καθώς τόσο ο πατέρας όσο και ο αδελφός της παρουσιάζουν παρόμοια συμπεριφορά.

Σύμφωνα με το Εθνικό Ίδρυμα Ύπνου των ΗΠΑ, οι περισσότεροι ενήλικες ηλικίας 26 έως 64 ετών χρειάζονται περίπου επτά έως εννέα ώρες ύπνου κάθε 24ωρο.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι γιατί κάποιοι άνθρωποι φαίνεται να αποτελούν εξαίρεση.

Η σπάνια γενετική μετάλλαξη που εξηγεί το φαινόμενο

Το 2019, η Μπέρναρντ έμαθε ότι πιθανότατα υπάρχει μια γενετική εξήγηση για τη δική της ασυνήθιστη συνήθεια.

Ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο είχε εντοπίσει μια γενετική μετάλλαξη που σχετίζεται με τη διάρκεια του ύπνου.

Οι άνθρωποι που φέρουν τη συγκεκριμένη μετάλλαξη κοιμούνται σε σχετικά φυσιολογικές ώρες, αλλά ξυπνούν πολύ νωρίς, έχοντας κοιμηθεί από τέσσερις έως έξιμισι ώρες.

Η Μπέρναρντ έστειλε δείγμα αίματος στην ερευνητική ομάδα και διαπίστωσε ότι ανήκει σε αυτή την κατηγορία.

Η σπάνια και κληρονομική αυτή κατάσταση ονομάζεται οικογενής φυσικός σύντομος ύπνος (Familial Natural Short Sleep – FNSS).

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει και άλλες γενετικές μεταλλάξεις που συνδέονται με το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό.

Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι όσοι εμφανίζουν αυτή την κατάσταση φαίνεται να λειτουργούν φυσιολογικά, παρά τις λιγότερες ώρες ύπνου.

Η μοριακή βιολόγος Γινγκ-Χούι Φου, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας που μελετά το φαινόμενο, επισημαίνει ότι οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη κατανοήσει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι γενετικές παραλλαγές επιτρέπουν στους ανθρώπους να κοιμούνται λιγότερο.

Υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις ότι οι συγκεκριμένες μεταλλάξεις μπορεί όχι μόνο να μειώνουν τη διάρκεια του ύπνου, αλλά και να προστατεύουν τον οργανισμό από ορισμένες από τις συνέπειές του.

Μπορεί η γενετική να οδηγήσει σε φάρμακα που μειώνουν την ανάγκη για ύπνο;

Η έρευνα γύρω από τις γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τον σύντομο ύπνο παρουσιάζει αυξανόμενο ενδιαφέρον και για τη φαρμακευτική βιομηχανία.

Οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο οι σχετικές ανακαλύψεις να οδηγήσουν μελλοντικά σε φάρμακα για την αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου ή ακόμη και σε θεραπείες που θα βοηθούν ορισμένους ανθρώπους να λειτουργούν με λιγότερες ώρες ύπνου.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να ενδιαφέρει, μεταξύ άλλων, στρατιωτικούς ή ανθρώπους που χρειάζεται να παραμένουν ξύπνιοι για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Ωστόσο, η μοριακή βιολόγος Γινγκ-Χούι Φου τονίζει ότι πριν από οποιαδήποτε τέτοια εξέλιξη, οι επιστήμονες πρέπει να κατανοήσουν πλήρως τους μηχανισμούς που βρίσκονται πίσω από τις συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές.

«Πρέπει να καταλάβεις πώς λειτουργεί», σημειώνει, προειδοποιώντας ότι μια παρέμβαση που θα μειώνει τον ύπνο χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα υγείας.

Η παγίδα του «αισθάνομαι μια χαρά»

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που εντοπίζουν οι επιστήμονες είναι ότι οι άνθρωποι δεν είναι πάντα σε θέση να αξιολογήσουν σωστά τις επιπτώσεις της έλλειψης ύπνου στον οργανισμό τους.

Σε μια μελέτη, υγιείς ενήλικες περιορίστηκαν σε μόλις τέσσερις ή έξι ώρες ύπνου κάθε βράδυ.

Η απόδοσή τους σε διάφορες γνωστικές δοκιμασίες μειωνόταν σταδιακά, όσο περνούσαν οι ημέρες.

Παρόλα αυτά, μετά από δύο εβδομάδες, οι ίδιοι οι συμμετέχοντες δήλωναν ότι αισθάνονταν μόνο ελαφρώς νυσταγμένοι.

Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο μειωνόταν η απόδοσή τους, τόσο λιγότερο αντιλαμβάνονταν οι ίδιοι την έκταση της επιβάρυνσης.

Ο επιστήμονας ύπνου Χανς φαν Ντόνγκεν, από το Κέντρο Έρευνας Ύπνου και Απόδοσης του Πανεπιστημίου της Πολιτείας της Ουάσινγκτον, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα, επισημαίνει ότι οι άνθρωποι μπορεί να εμφανίζουν προοδευτική μείωση των ικανοτήτων τους, χωρίς να αντιλαμβάνονται πόσο έχει επηρεαστεί η λειτουργία τους.

Αυτό σημαίνει ότι το να αισθάνεται κάποιος καλά μετά από τέσσερις ώρες ύπνου δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ότι ο οργανισμός του δεν έχει επηρεαστεί.

Πόσο ύπνο χρειαζόμαστε τελικά;

Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν άνθρωποι που χρειάζονται λιγότερο ύπνο από άλλους και ότι ορισμένοι εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην έλλειψή του.

Ωστόσο, η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι πολύ πιο σύνθετη από το να μετράμε απλώς τις ώρες που κοιμάται κάποιος ή να βασιζόμαστε στο πώς αισθάνεται την επόμενη ημέρα.

Στο μέλλον, οι γενετικές ανακαλύψεις ενδέχεται να βοηθήσουν τους επιστήμονες να εντοπίσουν ποιοι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να λειτουργούν φυσιολογικά με λιγότερο ύπνο και ποιοι απλώς δεν αντιλαμβάνονται τις επιπτώσεις της στέρησής του.

Για την Αϊμί Πιου Μπέρναρντ, η ανακάλυψη ότι φέρει μια γενετική παραλλαγή που σχετίζεται με τον φυσικό σύντομο ύπνο αποτέλεσε ανακούφιση.

Όπως εξηγεί, είχε αναρωτηθεί στο παρελθόν αν απλώς δεν μπορούσε να χαλαρώσει αρκετά ή αν η αδυναμία της να κοιμηθεί περισσότερο ήταν αποτέλεσμα του φορτωμένου προγράμματός της.

«Τώρα έχω μια απάντηση. Ξέρω ότι γενετικά είναι απλώς ο τρόπος που είμαι και θα πρέπει να τον αποδεχτώ», αναφέρει.

Μέχρι να υπάρξουν περισσότερα επιστημονικά δεδομένα, πάντως, το συμπέρασμα παραμένει σαφές: οι λίγες ώρες ύπνου δεν αποτελούν απαραίτητα πρόβλημα για όλους, αλλά ούτε και το αίσθημα ευεξίας αρκεί για να αποδείξει ότι κάποιος δεν χρειάζεται περισσότερο ύπνο.

Πηγή: BBC