Τέσσερις μεταμοσχεύσεις νεφρού σε 12 ώρες: Ένα ρεκόρ του «Λαϊκού» ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου

«Ήταν ταυτόχρονα και μαραθώνιος και εκατοστάρι». Η Σμαράγδη Μαρινάκη, καθηγήτρια Νεφρολογίας και Μεταμόσχευσης Νεφρού του ΕΚΠΑ, διευθύντρια της αντίστοιχης κλινικής στο Λαϊκό Νοσοκομείο και ο Γιώργος Κατσάνος, συντονιστής διευθυντής της Μονάδας Μεταμόσχευσης Νεφρού και Χειρουργικής Νεφροπαθών, περιγράφουν -με ένα ανεπαίσθητο χαμόγελο στα χείλη- τι ακριβώς συνέβη στις 28 Οκτωβρίου.

Εκείνη την ημέρα, ενώ η χώρα γιόρταζε την εθνική επέτειο, ενώ υπήρχε αργία, μια ομάδα γιατρών και νοσηλευτών κατάφερε κάτι που δεν είχε ξαναγίνει στην Ελλάδα: τέσσερις μεταμοσχεύσεις νεφρού από αποβιώσαντες δότες, στο ίδιο νοσοκομείο, μέσα σε μόλις 12 ώρες.

Πρόκειται για μια επιχείρηση στην οποία τίποτα δεν μπορούσε να αφεθεί στην τύχη: Ούτε ο χρόνος, ούτε τα χειρουργεία, ούτε οι πτήσεις που μετέφεραν τα μοσχεύματα. Και, κυρίως, ούτε οι άνθρωποι που περίμεναν χρόνια για ένα τηλεφώνημα.

Πώς έγιναν τέσσερις μεταμοσχεύσεις νεφρού σε 12 ώρες στο Λαϊκό - Οι γιατροί Σμαράγδη Μαρινάκη και Γιώργος Κατσάνος περιγράφουν την επιχείρηση, τα εμπόδια και την αγωνία των ασθενών

Δώδεκα ώρες, τέσσερα χειρουργεία

Η κινητοποίηση είχε αρχίσει από την προηγούμενη νύχτα. Δύο δότες, ο ένας στην Αθήνα και ο άλλος στη Θεσσαλονίκη, θα πρόσφεραν συνολικά τέσσερις νεφρούς. Οι πρώτοι δύο έφτασαν στο Λαϊκό στις επτά το πρωί. Έπρεπε να ολοκληρωθούν οι ανοσολογικοί έλεγχοι, να προετοιμαστούν οι υποψήφιοι λήπτες και να εξασφαλιστούν δύο χειρουργικές αίθουσες. Μόνο ο τελικός ανοσολογικός έλεγχος, για να τρέξει στο εργαστήριο, χρειάζεται τέσσερις ώρες.

«Υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη χρονική πίεση. Το να καταφέρεις να συντονίσεις όλο αυτό, ώστε να προχωρήσουν τέσσερις μεταμοσχεύσεις, είναι πάρα πολύ δύσκολο. Φέρνει στα όριά της όλη την ομάδα», εξηγεί η Μαρινάκη. Η ομάδα είχε τέσσερις ειδικευμένους χειρουργούς και τρεις ειδικευόμενους, τρεις ειδικευμένους νεφρολόγους και δύο ειδικευόμενους, μαζί με τους αναισθησιολόγους και το προσωπικό του χειρουργείου. Η ίδια ομάδα έκανε και τις τέσσερις μεταμοσχεύσεις.

Η αργία έκανε τα πράγματα δυσκολότερα. Το νοσοκομείο λειτουργούσε με προσωπικό εφημερίας, ενώ η δυνατότητα δύο παράλληλων χειρουργείων υπήρχε μόνο μέχρι τις τρεις το μεσημέρι. «Έπρεπε να σιγουρευτούμε ότι θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε το αργότερο στις 12 με 12.30», εξηγεί ο Κατσάνος. Τελικά, οι δύο πρώτες επεμβάσεις ξεκίνησαν περίπου στη μία, σε διαφορετικές αίθουσες, και ολοκληρώθηκαν λίγο μετά τις τρεις. Ακολούθησαν άλλες δύο, διαδοχικά. Η τελευταία τελείωσε περίπου στη μία τα ξημερώματα.

Το προσωπικό που δεν εφημέρευε κλήθηκε εκτάκτως. Κάποιοι προσφέρθηκαν μόνοι τους να βοηθήσουν. «Όταν έμαθαν, ήρθαν».

Η παρέλαση, το στρατιωτικό αεροσκάφος και ένα πουλί

Υπήρξε όμως και μια ανατροπή που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει. Οι δύο νεφροί από τη Θεσσαλονίκη έπρεπε να μεταφερθούν με στρατιωτικό αεροσκάφος, όμως λόγω της παρέλασης είχε προγραμματιστεί να κλείσει ο εναέριος χώρος. Οι ομάδες έδωσαν αγώνα δρόμου για να προλάβουν την αναχώρηση και υπήρξε συνεργασία με τις αρμόδιες στρατιωτικές αρχές ώστε να διευκολυνθεί η πτήση.

Και τότε συνέβη κάτι ακόμη πιο απρόβλεπτο. Το στρατιωτικό αεροσκάφος που θα παραλάμβανε τα μοσχεύματα προσέκρουσε σε πουλί, παρουσίασε πρόβλημα στον κινητήρα και αναγκάστηκε να επιστρέψει. Η Πολεμική Αεροπορία έστειλε άλλο. «Όλα αυτά για εμάς πολλές φορές είναι καθημερινότητα. Έχει τύχει λόγω καταιγίδας να μην μπορεί να προσγειωθεί το αεροπλάνο και να προσγειωθεί σε άλλο αεροδρόμιο», παρατηρεί ο Κατσάνος.

Η Μαρινάκη εξηγεί ότι κάθε τέτοια καθυστέρηση ανατρέπει έναν ήδη ασφυκτικό προγραμματισμό, γιατί η μεγάλη πίεση αρχίζει από τη στιγμή που το όργανο αφαιρείται από τον δότη. Ο νεφρός αντέχει έως 24 ώρες, όμως, όπως συμπληρώνει ο Κατσάνος, «όσο πιο γρήγορα, τόσο λιγότερες οι επιπλοκές. Δεν θα λειτουργήσει το ίδιο ένα μόσχευμα που έχει ισχαιμία έξι ώρες με ένα μόσχευμα που έχει είκοσι».

Επιμένει να μην ξεχαστεί κανείς από την αλυσίδα. «Συμμετέχουν οι πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας που μας έφεραν τα μοσχεύματα. Χωρίς τη συμβολή των Ενόπλων Δυνάμεων δεν θα είχαμε τέτοιες δυνατότητες». Συμμετέχουν οι άνθρωποι των μονάδων εντατικής θεραπείας, που διατηρούν τα όργανα του δότη, ο ΕΟΜ, οι συντονιστές. «Γύρω στα τριάντα άτομα κάθε φορά, εύκολα».

«Κάποιοι έφευγαν κλαίγοντας»

Υπάρχει, όμως, μια άλλη πλευρά αυτής της ιστορίας, πολύ δυσκολότερη από τα χειρουργεία και τις πτήσεις. Για κάθε διαθέσιμο νεφρό καλούνται περισσότεροι από ένας υποψήφιοι λήπτες, ώστε να υπάρχει εναλλακτική σε περίπτωση που προκύψει κάποιο ιατρικό ή ανοσολογικό πρόβλημα. Εκείνη την ημέρα είχαν κληθεί στο Λαϊκό επτά υποψήφιοι. Ο πρώτος στη σειρά δεν μπόρεσε να προχωρήσει για ιατρικούς λόγους και τα μοσχεύματα πήγαν στον δεύτερο και τον τρίτο.

«Είχαμε εδώ άτομα που έπρεπε να τους εξηγήσουμε ότι δεν θα προχωρήσουν. Ήταν το πιο δύσκολο», μου λέει η Μαρινάκη. Ένας από αυτούς ενημερώθηκε ότι η κατάσταση των αγγείων του δεν επέτρεπε τη μεταμόσχευση, ούτε στο μέλλον. «Εκεί η απογοήτευση είναι τεράστια. Αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι. Υπήρχαν κάποιοι που έφευγαν κλαίγοντας. Κάποιοι άλλοι, ταυτόχρονα και δίπλα, πανηγύριζαν».

Στον ίδιο διάδρομο, την ίδια ώρα, ένας άνθρωπος μαθαίνει ότι έπειτα από χρόνια αναμονής θα αποκτήσει ένα νέο νεφρό και κάποιος άλλος ότι η δική του ευκαιρία χάθηκε.

Δεκατέσσερα χρόνια για ένα τηλεφώνημα

Στην Ελλάδα περίπου 13.000 άνθρωποι υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση, σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία. Από αυτούς, περίπου 1.200 με 1.300 βρίσκονται στη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση, με μέσο χρόνο αναμονής οκτώ με εννέα χρόνια. «Εμείς αυτούς που μεταμοσχεύσαμε τώρα, ήταν 14 χρόνια, 12 και 10».

Δεκατέσσερα χρόνια. Μια ολόκληρη περίοδος ζωής με αιμοκαθάρσεις, περιορισμούς και την προσδοκία ότι κάποια στιγμή θα χτυπήσει το τηλέφωνο. 

Τα στοιχεία, πάντως, δείχνουν σημαντική πρόοδο. Πριν από περίπου έξι χρόνια η Ελλάδα είχε τέσσερις αποβιώσαντες δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Σήμερα, σύμφωνα με τους δύο γιατρούς, έχει φτάσει τους 13,5. Στο Λαϊκό, μόνο από την αρχή του Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκαν 28 μεταμοσχεύσεις νεφρού, 22 από αποβιώσαντες και έξι από ζώντες δότες. «Πριν από πέντε χρόνια κάναμε συνολικά γύρω στις 80 με 90 τον χρόνο». Τα τελευταία χρόνια ο αριθμός ξεπερνά σταθερά τις 130.

Γιατί χάνονταν τόσοι δότες;

Ρωτώ γιατί εξακολουθούν να υπάρχουν επιφυλάξεις απέναντι στη δωρεά οργάνων. Ο Κατσάνος απαντά: «Έχουμε λιγότερες επιφυλάξεις». Η εμπιστοσύνη χτίζεται σταδιακά, με την καμπάνια του υπουργείου Υγείας, του Ωνασείου και του ΕΟΜ. «Αν είχαμε αυτή την έντονη δυσπιστία, θα ήμασταν ακόμα στους τέσσερις δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού».

Η Μαρινάκη σημειώνει από την πλευρά της: «Δεν νομίζω ότι το κύριο πρόβλημα είναι η δυσπιστία. Ήταν ότι χάνονταν πάρα πολλοί δότες από τις μονάδες εντατικής θεραπείας». Υπήρχαν δυνητικοί δότες, άνθρωποι που είχαν καταλήξει εγκεφαλικά, αλλά η διαδικασία δεν προχωρούσε, γιατί οι μονάδες χρειάζονταν στήριξη. Σήμερα τη βρίσκουν από τοπικούς συντονιστές μεταμοσχεύσεων που πηγαίνουν και βοηθούν. «Εγώ πιστεύω ότι ο κόσμος είναι έτοιμος».

«Ο καθρέφτης του ιατρικού πολιτισμού μιας χώρας»

Προς το τέλος της συζήτησης, ο Γιώργος Κατσάνος αναφέρει εκείνους που απουσιάζουν από την ιστορία: τους δότες και τις οικογένειές τους. «Αυτοί οι άνθρωποι, αυτές οι οικογένειες, έρχονται αντιμέτωποι με το αδιανόητο. Και παίρνουν την πιο γενναία απόφαση που μπορούν να πάρουν».

«Οι μεταμοσχεύσεις είναι ο καθρέφτης του ιατρικού πολιτισμού μιας χώρας. Είναι η αυτοεπούλωση της κοινωνίας. Ο άνθρωπος δίνει στον άνθρωπο αφιλοκερδώς και εμείς απλά είμαστε οι εργάτες αυτής της διαδικασίας».

Η Μαρινάκη συμπληρώνει ότι αυτή η προσφορά δημιουργεί τεράστια ευθύνη απέναντι τόσο στις οικογένειες των δοτών όσο και στους ανθρώπους που περιμένουν. «Γιατί πεθαίνουν οι άνθρωποι στη λίστα αναμονής για νεφρό».

Και θέτουν ένα τελευταίο ερώτημα: «Το διανοείστε, μετά από μια τέτοια δωρεά, να μάθει η οικογένεια ότι δεν είχαμε χειρουργείο;».

Στις 28 Οκτωβρίου, στο Λαϊκό Νοσοκομείο, χειρουργείο βρέθηκε. Και για τους τέσσερις.