Γιατί μια γυναίκα έχει λιγότερες πιθανότητες να δεχθεί ΚΑΡΠΑ;

Μια γυναίκα μπορεί να περπατά στον δρόμο, να βρίσκεται σε ένα λεωφορείο ή σε μια πλατεία, να ζει μια απολύτως συνηθισμένη στιγμή, και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα η καρδιά της να σταματήσει. Η καρδιακή ανακοπή δεν κάνει διακρίσεις, αλλά προειδοποιεί (πρέπει να αναγνωρίσουμε τα σημάδια και να αναζητήσουμε βοήθεια). Κι όμως, εκεί όπου όλα κρίνονται μέσα στα πρώτα λεπτά, η αντίδραση των ανθρώπων γύρω της δεν είναι πάντα η ίδια. Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες έχουν μικρότερη πιθανότητα να λάβουν ΚΑΡΠΑ από παρευρισκόμενους σε σχέση με τους άνδρες. Πίσω από αυτή τη διαφορά δεν βρίσκεται η ίδια η τεχνική της αναζωογόνησης, αλλά κοινωνικοί φραγμοί: η αμηχανία, ο φόβος της σωματικής επαφής, η ανησυχία για το στήθος ή την αφαίρεση ρούχων όταν χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί απινιδωτής.

Μελέτες από μεγάλα ερευνητικά κέντρα και οργανισμούς αναζωογόνησης έχουν καταγράψει σταθερές ανισότητες στην παροχή ΚΑΡΠΑ. Δεδομένα από εκατοντάδες χιλιάδες περιστατικά καρδιακής ανακοπής δείχνουν ότι οι γυναίκες ή μη λευκοί άντρες έχουν μικρότερη πιθανότητα να δεχθούν άμεση βοήθεια από κάποιον που βρίσκεται δίπλα τους. Αυτή η διαπίστωση έχει οδηγήσει διεθνώς σε μια νέα συζήτηση γύρω από την εκπαίδευση: μήπως ο τρόπος που μαθαίνουμε ΚΑΡΠΑ, σχεδόν πάντα πάνω σε «ουδέτερα» ή ανδρικά προπλάσματα, επηρεάζει τον τρόπο που αντιδρούμε στην πραγματική ζωή;

Στη Βρετανία, το East Anglian Air Ambulance εισήγαγε εκπαιδεύσεις με προπλάσματα που αναπαριστούν γυναικεία σώματα, ακριβώς για να αντιμετωπίσει αυτό το κενό. Οι εκπαιδευτές επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η τεχνική της ΚΑΡΠΑ, αλλά η αμηχανία που δημιουργείται γύρω από το γυναικείο σώμα: ο φόβος της επαφής, η αφαίρεση ρούχων και η σωστή τοποθέτηση των ηλεκτροδίων του απινιδωτή στο στήθος.

Παρόμοιες πρωτοβουλίες με γυναικεία προπλάσματα έχουν αρχίσει να εμφανίζονται και σε άλλες χώρες, με στόχο μια πιο ρεαλιστική και συμπεριληπτική εκπαίδευση. Τι συμβαίνει όμως στην Ελλάδα; Υπάρχουν αντίστοιχα εργαλεία εκπαίδευσης; Μιλήσαμε με τον ιδρυτή και πρόεδρο του KIDS SAVE LIVES. Ο Αναστάσης Στεφανάκης μπήκε στον χώρο των Πρώτων Βοηθειών μέσα από μια απρόσμενη αλλαγή πορείας. Πρώην μέλος της Εθνικής Ομάδας Καράτε, με διεθνείς διακρίσεις, είχε αρχικά στόχο να ακολουθήσει τον δρόμο της προπονητικής. Μια ανατροπή όμως τον οδήγησε στο ΙΕΚ του ΕΚΑΒ, μια επιλογή που, όπως λέει, του άλλαξε τη ζωή. Από τότε αποφάσισε να κάνει «πρωταθλητισμό» όχι πια στον αθλητισμό, αλλά στη διάσωση και την εκπαίδευση. Εκπαιδεύτηκε σε προγράμματα στην Ευρώπη και την Αμερική και στη συνέχεια δημιούργησε το KIDS SAVE LIVES, μια οργάνωση, με έδρα τη Χαλκιδική, που βασίζεται σε 4 βασικούς άξονες: εκπαίδευση, απινιδωτές, τεχνολογία και διάσωση, με στόχο να αλλάξει την κουλτούρα των Πρώτων Βοηθειών στην Ελλάδα και να μειώσει τους θανάτους που μπορούν να προληφθούν.

— Ισχύει ότι οι γυναίκες έχουν λιγότερες πιθανότητες να λάβουν ΚΑΡΠΑ από έναν περαστικό;

Δυστυχώς ναι. Πριν από δύο χρόνια, στο ετήσιο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αναζωογόνησης στην Ισπανία, άκουσα για πρώτη φορά για μια μελέτη από Καναδούς και Αμερικανούς επιστήμονες, η οποία υποστήριζε πως αν είσαι γυναίκα ή μη λευκοί άντρες έχεις 30% λιγότερες πιθανότητες να σου χορηγήσουν ΚΑΡΠΑ. Αυτό πραγματικά με συγκλόνισε. Την ίδια ημέρα ανέβασα ένα βίντεο για να ενημερώσω την κοινότητα του KIDS SAVE LIVES και να ευαισθητοποιήσουμε περισσότερο τον κόσμο. Παράλληλα, ξεκινήσαμε να κάνουμε αλλαγές και στη δική μας εκπαίδευση: παραγγείλαμε προπλάσματα με διαφορετικό χρώμα δέρματος και αρχίσαμε να μιλάμε ακόμα περισσότερο για το ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να λάβει βοήθεια, ανεξάρτητα από φύλο ή καταγωγή. Ταυτόχρονα αναζητούσαμε και τη δυνατότητα ανεύρεσης γυναικείων προπλασμάτων.

— Οι ανισότητες δεν περιορίζονται μόνο στο φύλο;

Οι ανισότητες δεν σταματούν στο φύλο. Άτομα από φυλετικές μειονότητες, π.χ. μαύροι και ισπανόφωνοι πληθυσμοί στις ΗΠΑ, έχουν επίσης χαμηλότερη πιθανότητα να λάβουν ΚΑΡΠΑ άμεσα, με διαφορές που σε ορισμένες μελέτες φτάνουν περίπου το 20-40% και επηρεάζουν την επιβίωση.

— Έχεις δει στην πράξη αυτόν τον δισταγμό, όταν χρειάζεται να αφαιρεθούν ρούχα, όπως το σουτιέν, για τη χρήση απινιδωτή;

Μέχρι σήμερα δεν μπορώ να πω ότι εγώ προσωπικά το έχω δει. Στην Ελλάδα θα έλεγα ότι υπάρχει γενικότερα ένας δισταγμός στην έναρξη ΚΑΡΠΑ – αυτό δυστυχώς οδηγεί ανθρώπους στον θάνατο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, λοιπόν, είναι να μη γίνει τίποτα. Αλλά ναι, υπάρχει αμηχανία με τις γυναίκες. Εδώ το βασικό πρόβλημα είναι η άγνοια αλλά και η σκέψη «τι θα πει ο κόσμος». Την ώρα που μια γυναίκα πεθαίνει, όμως, το μόνο που δεν θα πρέπει να μας ενδιαφέρει είναι οι αναστολές μας. Ο στηθόδεσμος γενικά δεν εμποδίζει ούτε την ΚΑΡΠΑ ούτε την τοποθέτηση των ηλεκτροδίων του απινιδωτή. Αν όμως χρειαστεί να αφαιρεθεί ή να κοπεί, για παράδειγμα επειδή είναι βρεγμένος ή εμποδίζει τη σωστή εφαρμογή, τότε αυτό πρέπει να γίνει ώστε να δώσουμε στη γυναίκα τις μεγαλύτερες πιθανότητες να σωθεί. Αυτό που μπορούν να κάνουν οι παρευρισκόμενοι, όταν είναι δυνατόν, είναι να σχηματίσουν με ενσυναίσθηση έναν κύκλο γύρω της, ώστε να προστατεύσουν την αξιοπρέπειά της όσο γίνεται η προσπάθεια αναζωογόνησης.

— Η εκπαίδευση στις Πρώτες Βοήθειες γίνεται ακόμη κυρίως με «ανδρικά» προπλάσματα;

Για χρόνια πολλά η εκπαίδευση στην ΚΑΡΠΑ γινόταν κυρίως με προπλάσματα που δεν αναπαριστούσαν το γυναικείο σώμα. Αυτό που έχει σημασία να καταλάβουμε είναι ότι η τεχνική δεν αλλάζει: η ΚΑΡΠΑ και η χρήση απινιδωτή γίνονται με τον ίδιο τρόπο. Αυτό που αλλάζει είναι η εξοικείωση.

Εδώ και χρόνια στο KIDS SAVE LIVES προσπαθούμε να βρούμε λύσεις απέναντι στο μεγάλο πρόβλημα των ανθρώπινων ζωών που χάνονται ενώ θα μπορούσαν να σωθούν. Θέλουμε τα επόμενα χρόνια να δημιουργήσουμε μια κοινωνία πιο ενεργή, πιο αλληλέγγυα και έτοιμη να βοηθήσει σε ένα επείγον περιστατικό, ανεξάρτητα από το φύλο ή την καταγωγή του ανθρώπου που κινδυνεύει. Γι’ αυτό και, χάρη στη συνεργασία με την ισπανική εταιρεία Praktiman, το KIDS SAVE LIVES εντάσσει στον εξοπλισμό του 40 νέα γυναικεία προπλάσματα, ώστε χιλιάδες παιδιά και πολίτες να εκπαιδεύονται σε πιο ρεαλιστικές συνθήκες. Είναι αξιοθαύμαστο ότι η εταιρεία αποφάσισε τελικά να δωρίσει τα προπλάσματα στον οργανισμό μας. Σύντομα θα ξεκινήσουμε την εκπαίδευση με αυτά, δείχνοντας στην πράξη ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά στη χορήγηση ΚΑΡΠΑ ή στη χρήση απινιδωτή σε μια γυναίκα ή έναν άνδρα. Αυτό που έχει σημασία είναι να ξεκινήσει η προσπάθεια διάσωσης.

— Τι πιστεύεις ότι θα αλλάξει με αυτά τα προπλάσματα; Θα μειώσουν τον φόβο ή την αμηχανία;

Πίστευα ότι δεν θα χρειαζόταν να φτάσουμε σε αυτό το σημείο και ότι θα ήταν αυτονόητο να βοηθήσουμε μια γυναίκα στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής της. Όμως, εφόσον φαίνεται ότι υπάρχει ανάγκη, εμείς θα είμαστε δίπλα σε κάθε πολίτη και κάθε παιδί που θέλει να εκπαιδευτεί. Αυτό που τελικά θα αποδειχθεί είναι ότι δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά: σώζουμε έναν άνθρωπο. Η ΚΑΡΠΑ και ο απινιδωτής δεν έχουν φύλο.

— Πες μας, τι έμαθες από το συνέδριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αναζωογόνησης στην Ολλανδία; Είναι πιο μπροστά άλλες χώρες;

Στο φετινό συνέδριο στο Ρότερνταμ δύο πράγματα με εντυπωσίασαν. Το πρώτο ήταν το πόσο έχουν επενδύσει χώρες όπως η Ολλανδία στην αντιμετώπιση των επειγόντων περιστατικών: σε ασθενοφόρα, ανθρώπινο δυναμικό αλλά και σε ένα εκτεταμένο δίκτυο απινιδωτών, ώστε η βοήθεια να φτάνει όσο πιο γρήγορα γίνεται. Το δεύτερο, ότι και η Ελλάδα, μέσα από την προσπάθεια του KIDS SAVE LIVES και χιλιάδων εθελοντών, έχει κάνει σημαντικά βήματα. Στην εκπαίδευση παιδιών, στους μαθητικούς διαγωνισμούς δεξιοτήτων ΚΑΡΠΑ, στην καταγραφή των απινιδωτών και στη δημιουργία εργαλείων όπως η εφαρμογή iSAVElives, έχουμε καταφέρει να βρεθούμε ανάμεσα στις χώρες που αξιοποιούν νέες τεχνολογίες για την άμεση κινητοποίηση της κοινότητας.

Η Ελλάδα έχει ακόμη πολύ δρόμο μπροστά της στην έναρξη ΚΑΡΠΑ από παρευρισκόμενους και στην επιβίωση μετά από καρδιακή ανακοπή. Την ίδια στιγμή όμως έχει κάτι πολύ δυνατό: μια τεράστια εθελοντική προσπάθεια στην εκπαίδευση, ειδικά των παιδιών. Αυτό δείχνει ότι υπάρχει η βάση για να αλλάξουμε την εικόνα. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι η συνεργασία όλων: πολιτείας, φορέων και πολιτών. Με περισσότερη εκπαίδευση και περισσότερους διαθέσιμους απινιδωτές, η Ελλάδα μπορεί μέσα στα επόμενα χρόνια να αλλάξει εντελώς θέση στον χάρτη της επιβίωσης από καρδιακή ανακοπή.

— Τι θα συμβούλευες έναν άνθρωπο που θα βρεθεί μπροστά σε μια γυναίκα με καρδιακή ανακοπή;

Να κάνει το αυτονόητο εκείνη τη στιγμή: να βοηθήσει. Να σκεφτεί ότι αυτή η γυναίκα είναι η μητέρα, η αδελφή, η κόρη κάποιου ανθρώπου. Να γονατίσει δίπλα της και να πολλαπλασιάσει τις πιθανότητες αυτή η γυναίκα να ζήσει. Στην καρδιακή ανακοπή το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να μείνουμε θεατές.

— Η εκπαίδευση αλλάζει και ως προς την εκπροσώπηση διαφορετικών ανθρώπων;

Τα τελευταία δύο χρόνια διαθέτουμε και τρία εκπαιδευτικά προπλάσματα με πιο σκούρο χρώμα δέρματος, τα οποία αποκτήθηκαν μέσω δωρεάς. Προσπαθούμε μέσα από εκπαιδεύσεις, βίντεο και μαζικές δράσεις να περάσουμε ένα απλό μήνυμα: η διάσωση αφορά τους πάντες. Γι’ αυτό και θέλουμε να εντάξουμε περισσότερα προπλάσματα διαφορετικών χαρακτηριστικών –ανάμεσά τους και τα γυναικεία προπλάσματα– ώστε η εκπαίδευση να είναι όσο γίνεται πιο κοντά στην πραγματική ζωή. Χρειαζόμαστε βοήθεια σε εξοπλισμό, όποιος μπορεί να βοηθήσει για να εκπαιδεύσουμε ακόμη περισσότερους ανθρώπους.