Γιατί μερικοί άνθρωποι λειτουργούν τέλεια με 5-6 ώρες ύπνου

Για τους περισσότερους ανθρώπους, ο ύπνος λιγότερο από επτά ώρες μεταφράζεται σε κούραση, νωθρότητα, νεύρα και τη συντριπτική επιθυμία να συρθούμε ξανά στο κρεβάτι. Αλλά μερικοί άνθρωποι ξυπνούν φρέσκοι και γεμάτοι ενέργεια μετά από μόλις έξι ώρες ύπνου —ή ακόμα λιγότερο. Δεδομένου ότι ο ύπνος είναι απαραίτητος για να αποκατασταθεί το σώμα, γιατί μερικοί μπορούν να τα βγάλουν πέρα με τόσο λίγο ύπνο;

Οι επιστήμονες προσπαθούν να ξετυλίξουν το μυστήριο των «φυσικών άυπνων» εδώ και χρόνια, αλλά η σπανιότητά τους σημαίνει ότι υπάρχουν ελάχιστες μελέτες για το φαινόμενο. Το 2009, η καθηγήτρια νευρολογίας Ying-Hui Fu και η ομάδα της στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο ανακάλυψαν μια μετάλλαξη στο διαφοροποιημένο γονίδιο του εμβρυϊκού χονδροκυττάρου 2 (DEC2) σε δύο φυσικούς άγρυπνους, μια μητέρα και την ενήλικη κόρη της. Όταν παρήγαγαν ποντίκια με την ίδια μετάλλαξη, αυτά τα ποντίκια κοιμούνταν λιγότερο από τα άλλα. Μια μελέτη που ακολούθησε το 2018 αποκάλυψε ότι η μετάλλαξη του γονιδίου DEC2 επηρεάζει τα επίπεδα της ορεξίνης, μιας ορμόνης που ρυθμίζει την εγρήγορση. Κανονικά, το γονίδιο DEC2 διακόπτει την παραγωγή ορεξίνης το βράδυ και ξαναρχίσει πριν από την αυγή· αλλά στους φυσικούς άγρυπνους, η επίδραση του γονιδίου DEC2 είναι πιο αδύναμη, οδηγώντας σε περισσότερη παραγωγή ορεξίνης και περισσότερες ώρες εγρήγορσης.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Popular Science, μια δεκαετία μετά τον εντοπισμό του πρώτου «γονιδίου σύντομου ύπνου», το εργαστήριο της Fu ανακάλυψε μια μετάλλαξη στο γονίδιο του αδρενεργικού υποδοχέα βήτα-1 (ADRB1). Για να κατανοήσουν τα αποτελέσματά του, οι ερευνητές παρήγαγαν ποντίκια με την ίδια μετάλλαξη: όπως αναμενόταν, αυτά τα ποντίκια κοιμούνταν λιγότερο από το κανονικό. Περαιτέρω έρευνα έδειξε ότι το ADRB1 είναι ιδιαίτερα ενεργό στη ραχιαία γέφυρα, μια περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους που συμβάλλει στη ρύθμιση του ύπνου. Όταν οι επιστήμονες διέγειραν τους νευρώνες που εκφράζουν το ADRB1 σε αυτήν την περιοχή, τα ποντίκια ξυπνούσαν αμέσως. Είναι ενδιαφέρον ότι τα ποντίκια με τη μετάλλαξη είχαν υψηλότερο ποσοστό νευρώνων που προάγουν την εγρήγορση που ενεργοποιούνταν πιο εύκολα. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η μετάλλαξη ADRB1 επανασυνδέει τον εγκέφαλο για εγρήγορση, μειώνοντας τον ύπνο και διευκολύνοντας το ξύπνημα.

Λίγες εβδομάδες μετά τον εντοπισμό της μετάλλαξης ADRB1, η Fu και οι συνεργάτες της ανακάλυψαν ένα τρίτο «γονίδιο σύντομου ύπνου» —αυτή τη φορά σε πατέρα και γιο που ευημερούσαν με μόλις 5,5 και 4,3 ώρες νυχτερινού ύπνου, αντίστοιχα. Η πρόσφατα εντοπισμένη μετάλλαξη επηρεάζει το γονίδιο του υποδοχέα 1 του νευροπεπτιδίου S (NPSR1), το οποίο βοηθά στη ρύθμιση της εγρήγορσης. Όταν οι ερευνητές παρήγαγαν ποντίκια με αυτή τη μετάλλαξη, τα ζώα κοιμούνταν λιγότερο και κινούνταν περισσότερο. Επιπλέον, τα ποντίκια που στερούνταν ύπνο με τη μετάλλαξη NPSR1 είχαν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης σε σύγκριση με τα ποντίκια που στερούνταν ύπνο χωρίς τη μετάλλαξη. Αυτό υποδηλώνει ότι η μετάλλαξη NPSR1 επιτρέπει στους φυσικούς άυπνους να διατηρήσουν τις γνωστικές λειτουργίες και να αποφύγουν τα προβλήματα μνήμης που συνήθως προκαλεί η στέρηση ύπνου. Το 2021, η ομάδα της Fu ανακάλυψε ένα τέταρτο γονίδιο που συνδέεται με τον φυσικό σύντομο ύπνο. Εντοπίστηκαν δύο διαφορετικές μεταλλάξεις στο γονίδιο του μεταβοτροπικού υποδοχέα γλουταμινικού 1 (mGluR1) σε δύο άσχετες οικογένειες ατόμων με σύντομο ύπνο.

Εκτός από τη γενετική, ο άλλος παράγοντας που επηρεάζει το πόσο ύπνο χρειάζεται ένα άτομο είναι η ηλικία. Τα μωρά, τα μικρά παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται περισσότερο ύπνο από τους ενήλικες για να υποστηρίξουν την ανάπτυξή τους. Αλλά στην ερώτηση αν μπορούμε να εκπαιδευτούμε να κοιμόμαστε λιγότερο, η σύντομη απάντηση είναι μάλλον όχι. Η ποσότητα του ύπνου που χρειαζόμαστε υπαγορεύεται από τη βιολογία μας, τα γονίδια και την ηλικία μας. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο τρόπος ζωής μπορεί να επηρεάσει την ανάγκη για ύπνο. Είναι επίσης σημαντικό να διακρίνουμε τους αληθινούς φυσικούς άυπνους —άτομα που λειτουργούν μια χαρά με έξι ώρες ύπνου ή λιγότερο— από εκείνους που βασίζονται σε ξυπνητήρια, καφέ ή άλλα διεγερτικά για να βγάλουν τη μέρα. Οι τελευταίοι απλούστατα δεν κοιμούνται επαρκώς. Με λίγα λόγια, ενώ μπορούμε να δημιουργήσουμε ανοχή και αντοχή στη στέρηση ύπνου, αλλά δεν είναι το ίδιο με το να χρειαζόμαστε πραγματικά λιγότερο ύπνο.

Οι περισσότεροι από μας ευημερούμε με επτά έως εννέα ώρες ύπνου τη νύχτα. Οτιδήποτε λιγότερο οδηγεί σε υποτονική σκέψη και πιο αργούς χρόνους αντίδρασης και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μακροπρόθεσμα για προβλήματα υγείας. Το να προσπαθούμε να πιέσουμε τον εαυτό μας να κοιμόμαστε λιγότερο είναι χαμένη μάχη. Όπως λέει ο επιστήμονας ύπνου Till Roenneberg, «η οικειοθελής διακοπή του ύπνου είναι σαν να σταματάς ένα πλυντήριο ρούχων στο μέσο του κύκλου στυψίματος. Τα ρούχα βγαίνουν γαριασμένα».