Spillover: η καμήλα της Κένυας ξενιστής του επόμενου κορωνοϊού;

Οι καμήλες της νότιας Κένυας, περίφημες για το κρέας και το γάλα τους, εξετάζονται για την πιθανότητα να μεταδίδουν ιούς στους ανθρώπους. Έτσι κι αλλιώς, το spillover, η «υπερχείλιση» ιών από τα ζώα στους ανθρώπους, θεωρείται υπεύθυνο για τις περισσότερες επιδημίες. Μετά τη νυχτερίδα και τον παγκολίνο, η καμήλα φαίνεται υπεύθυνη για ζωονόσους ― αλλά όχι οποιαδήποτε καμήλα: η δρομάδα με τη μία καμπούρα, όχι η βακτριανή που έχει δύο καμπούρες. Αυτή η καμήλα, ένα αγαπημένο και εξημερωμένο ζώο στους τροπικούς, θεωρείται φορέας του Mers, ενός ιού συγγενικού με τον Covid-19. Kαι γι’ αυτό οι ζωοβιολόγοι και τα κτηνιατρικά εργαστήρια έχουν αρχίσει τεστ τύπου αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης: όχι ότι είναι εύκολο να πάρεις επίχρισμα από τη μουσούδα ζώων που έχουν ύψος τουλάχιστον δύο μέτρα και βάρος τουλάχιστον 300 κιλά.

Οι έρευνες γίνονται στην περιοχή του Kapiti 70 χλμ. νοτιοανατολικά του Ναϊρόμπι, όπου, στο κτηνιατρικό κέντρο, βρίσκονται 35 δρομάδες. «Η δειγματοληψία είναι μεγάλος μπελάς,» λέει ο κτηνίατρος Nelson Kipchirchir. «Οι καμήλες μάς κλοτσάνε ή το βάζουν στα πόδια. Aλλά, το 60% των λοιμωδών νόσων είναι ζωονόσοι και δεν ξέρουμε ποιοι είναι οι ξενιστές των ιών, ούτε ποιοι ξενιστές μπορούν να κάνουν spillover στον άνθρωπο.»

Το Kapiti είναι μια πεδιάδα με έκταση 1.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όπου συμβιώνουν άγρια ζώα και κοπάδια οικόσιτων ζώων. Το κτηνιατρικό κέντρο άρχισε να μελετά τις καμήλες το 2013, ένα χρόνο μετά την εμφάνιση του Mers-CoV στη Σαουδική Αραβία, ο οποίος προκάλεσε τότε το πνευμονικό σύνδρομο της Μέσης Ανατολής. Εκείνη η επιδημία δεν εξαπλώθηκε πολύ και τα θύματά της περιορίστηκαν σε μερικές εκατοντάδες: τα συμπτώματα στους ανθρώπους ήταν παρόμοια με του Covid-19 ―πυρετός, βήχας, δυσκολία στην αναπνοή― ενώ στις δρομάδες ήταν ένα απλό συνάχι.

Στην Κένυα, η δρομάδα είναι πολύ δημοφιλής, μεταξύ άλλων διότι φαίνεται να προσαρμόζεται στην κλιματική αλλαγή, η οποία απαιτεί όλο και μεγαλύτερη αντοχή στην ξηρασία και τη δίψα. Σήμερα υπάρχουν περίπου 3 εκατομμύρια τέτοιες καμήλες, ένας πολύ μεγάλος πληθυσμός αν αποδειχθεί επικίνδυνος για ιικές επιδημίες: στο Kapiti πάντως, από τις καμήλες που εξετάστηκαν το 46% ήταν θετικές στον Mers. H βιολόγος Alice Kiyong, που εξετάζει τα δείγματα στο εργαστήριο του Ναϊρόμπι, λέει ότι, αν και το 46% των ζώων βρέθηκαν με αντισώματα Mers, μόνο το 5% των ανθρώπων που τα χειρίζονται ―καμηλέρηδες, κτηνοτρόφοι και εργαζόμενοι σφαγείων― ήταν θετικοί στον ιό: 6 θετικοί ανά 111 άτομα. «Ο Mers της Κένυας φαίνεται λιγότερο μεταδοτικός του Mers της Σαουδικής Αραβίας. Αλλά πρέπει να επαγρυπνάμε για τη δημιουργία μεταλλάξεων: δεν μπορούμε να προβλέψουμε τίποτα, μακάρι να είχαμε τη μαγική κρυστάλλινη σφαίρα,» προσθέτει η Kiyong. «Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι οι πανδημίες θα είναι στο μέλλον συχνότερες εξαιτίας της εγγύτητας με τα άγρια ζώα. Όλες οι μεγάλες πανδημίες, όπως εκείνη του AIDS και του Covid-9 οφείλονταν σε ζωονόσους, οφείλονταν σε spillover.