Αν κατέβεις στον Πειραιά αναζητώντας τα Λεμονάδικα και τις γραφικές στοές της παλιάς αγοράς, θα μείνεις με το παράπονο. Η φρέσκια καρδιά της πόλης χτυπά γύρω από την ανάπλαση του Πύργου, τα μαγαζιά, τα πάρκινγκ, τα γυμναστήρια, τις στεγασμένες στοές, σε ένα καινούργιο, ανανεωμένο αστικό τοπίο. Οι μάγκες της λαχαναγοράς, οι καϊκτσήδες που έφερναν ως εδώ τα καλούδια των νησιών, το βουερό αλισβερίσι, οι βαριές μυρωδιές της εμπορικής καθημερινότητας έχουν πλέον θαφτεί κάτω από ένα σύγχρονο, τσιμεντένιο τοπίο.
Ωστόσο, η πόλη αυτή, πρωτεύουσα και επαρχία ταυτόχρονα, κρατά ακόμη στην αύρα της κάτι από την αισθητική της Αθήνας του ’50, τις μικρές αποστάσεις ανάμεσα σε εξαιρετικά καλούδια, μια βόλτα σχεδόν εξωτική σε απόσταση αναπνοής από την Αθήνα αλλά και από τη θάλασσα. Που πάντα βρίσκει ένα κενό ανάμεσα σε δυό κτίρια για να προβάλλει άξαφνα μπροστά σου εκεί που διαλέγεις μαρούλια, για να μπλεχτούν στο μυαλό σου, και στα μάτια σου, το ιώδιο, η αλεγκρία, το ταξίδι κι ο ανοιχτός ορίζοντας μέσα στην πεζότητα μιας μέρας στην πόλη. Αν έχετε ένα Σάββατο δικό σας μην το χαραμίσετε στο σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς. Τα ψώνια στον Πειραιά είναι εκδρομή και νοσταλγία και στο τέλος κερνούν από μπίρα με χταποδάκι και θέα θάλασσα μέχρι απρόσμενα μεσημεριάτικα ξεφαντώματα με τσίπουρα στα στενά της παλιάς αγοράς.
Ό,τι έχει απομείνει από την παλιά αγορά του Πειραιά
Κάτω από το νέο μεταλλικό στέγαστρο, η Κεντρική Αγορά δεν θυμίζει σε τίποτα τον παλιό εαυτό της. Ένα-δυο ψαράδικα, άλλα τόσα κρεοπωλεία, είναι ό,τι έχει απομείνει από ‘κεί που άλλοτε χτυπούσε το κόκκινο της εμπορικής κίνησης. Ό,τι αξίζει πια, Το μανάβικο της αγοράς (2104226624), του Βασίλη Κολιαβασίλη. Η κυρία Κική που έρχεται ως εδώ να ψωνίσει από την Κοκκινιά, μου παινεύει την απαράμιλλη φρεσκάδα του που «τύφλα να ’χει η λαϊκή», όσο χαζεύω το προσωπικό σύσσωμο να καθαρίζει τους λαχταριστούς, μυρωδάτους ζωχούς στο κατώφλι. Σπαρταριστά σέσκουλα και αντίδια, βολβοί, βραστερά όσπρια, πατάτες Νευροκοπίου και κρητικοί χοχλιοί, όσα θα λιμπιστείς από τα ράφια του.
Στους γύρω δρόμους, ατόφια ακόμα παραμένει η παλιά Ελλάδα, στα μαγαζιά με τα παλιά ρολά, τους νεωτερισμούς, τα παντοφλικά, τις ρόμπες, τις κάλτσες και τις φανέλες. Ανάμεσά τους θα ανακαλύψεις θησαυρούς με είδη για την κουζίνα και το σπίτι, αλουμινένιες τσότρες για κρασί, τσέρκια, εμαγιέ γάστρες, πιάτα και ποτήρια σε τιμές που θα σε επιστρέψουν στο παρελθόν. Στη Μαρκέλα Δεληγιώργη (Τσαμαδού 4) θα βρεις ό,τι παλιό έχει ξανα-επιστρέψει στα σύγχρονα γούστα μιας κουζίνας με άποψη.
Και του πουλιού το γάλα μαζί με όλου του κόσμου τα καλά
*Ο Μανδραγόρας (Δ. Γούναρη 14, 2104172961) σαν από θαύμα, έχει χωρέσει όλη την κίνηση της παλιάς αγοράς, που στριμώχνεται όπως-όπως στους δυο διαδρόμους του, ανάμεσα στους θησαυρούς που με δυσκολία προσπαθούν να χωρέσουν στα ράφια και τα ψυγεία. Το πιο ζωντανό και πιο εμπεριστατωμένο από όλα τα ντέλι του λεκανοπεδίου, είναι από μόνο του η παλιά αγορά του μερακλή, που αναζητά το ό,τι καλύτερο, από την Ελλάδα και από το πλανήτη. Για την ακρίβεια, ο Μανδραγόρας δεν είναι ένας αλλά πολλοί. Το μαγαζί με τα βότανα και τα μπαχαρικά, από κει που ξεκίνησε την καριέρα του ο παππούς Βασιλόπουλος το 1955. Ο γιός Γιάννης μεγάλωσε την επιχείρηση στην πλαϊνή πόρτα και στο ταμείο, πια, θα σε εξυπηρετήσει ο Γιώργος της τρίτης γενιάς. Λίγο πιο κάτω, νέο απόκτημα, το μαγαζί με τα βιολογικά τους.
Δύσκολο να περιγράψεις τη ζωή αυτού του μπακάλικου, δύσκολο να περιπλανηθείς στο εύρος της πραμάτειας χωρίς να την αδικήσεις. Τουρσιά διαφορετικά, όλες οι -καλές- ελιές της Ελλάδας, σαλάτες και αλοιφές μέσα σε μοναδικές, τεράστιες κεραμικές πιατέλες να μην ξέρεις τί να πρωτολιμπιστείς: την ίδια την πιατέλα ή το διαφορετικό, χειροποίητο νηστίσιμο τζατζίκι με αβοκάντο. Από το πιο σπάνιο τυρί της Ελλάδας, τα μικρής παραγωγής αλλαντικά, την τεράστια ποικιλία από χαλβάδες και σουτζούκια, τους χειροποίητους τραχανάδες, τα ζυμωτά χωριάτικα καρβέλια, τις σπιτίσιες, ζεστές πίτες με τη φέτα Κεφαλονιάς και τα άγρια χόρτα, που ψήνονται ολόφρεσκες εδώ μαζί με τα καλτσούνια και τα τυροπιτάκια, αυτό το μοναδικό εδωδιμοπωλείο θα το αγαπήσεις κυρίως για τις σαλάτες του: την πιο άπαιχτη ταραμοσαλάτα, σκορδαλιά, ρεγγοσαλάτα, τους γεμιστούς κολοκυθανθούς, τους λαχανοσαρμάδες, τη γαριδοσαλάτα, τον μαρινάτο, καυτερό γαύρο του Αμβρακικού, το γεμιστό μελιτζανάκι της Μεσσηνίας. Τα μαρινάτα του, δεν θα τα βρεις αλλού: μανιτάρι της Εύβοιας, άγρια αγκιναράκια, τραγανή μπάμια, μέχρι σταμναγκάθι, αλμυρίκι και γλυστρίδα. Λιχουδιές φτιαγμένες στο χέρι, με ό,τι καλύτερο παράγει η εποχικότητα αυτής της πατρίδας.
*Το 1991, ο Λεβόν Τσερτσιάν (Ηρ. Πολυτεχνείου 80, 2104522015), σύστησε για πρώτη φορά στους Πειραιώτες την έννοια του ντελικατέσεν. Πάντα εκεί, με την απαράμιλλη ευγένεια και προθυμία που χαρακτηρίζει τους Αρμένιους, ο Λεβόν θα σε υποδεχτεί μαζί πλέον με τις δυο κόρες, την Ταλίν και την Αρμίκ, που δυναμικά έχουν ενισχύσει το οικογενειακό team. Θα βρεις εκλεκτά τυριά και αλλαντικά από όλο τον κόσμο, όμως οι Τσερτσιάν είναι πρωτίστως άριστοι ανιχνευτές της πιο σπάνιας ελληνικής λιχουδιάς. Ανάμεσα στα όλα του Θεού τα καλά, θα σου ξεχωρίσω το μαγικό κρητικό τυρί που ωριμάζει σε τυρόσακο του Ξυλούρη, το σκυριανό πιθαροτύρι, τα παστά αυγά κολιού και την καπνιστή τσιπούρα από τη Λέρο, τη ναξιώτικη λακέρδα από ρείκι και φυσικά, χειροποίητες και από σπίτι όλες τις αρμένικες λιχουδιές: ντολμαδάκια, λαχανοντολμάδες, μαντί, λαχματζούν, ισλί κιοφτέ, κεμπάπ και παστουρμαδοπιτάκια.
*Με παράδοση από το 1922, τότε που ο παππούς Αράμ έφτιαξε τον πρώτο του παστουρμά, από μπούτι ή μπριζόλα και ανάλογα πόσο λιπαρό τον επιθυμείς, οι Αβακιάν στο μαγαζάκι της στοάς (Δημ. Γούναρη 21, 2104112881), διατηρούν σταθερή τη φήμη και χαμηλό το προφίλ τους. Το δικό τους εργοστάσιο στις Αχαρνές φτιάχνει παστουρμά με μοσχοσίταρο που έρχεται από τα Φάρσαλα και αλέθεται στον οικογενειακό μύλο, σουτζούκι ελαφρώς ή τούρμπο καυτερό, καβουρμά και λουκάνικα σε συνταγές από την παράδοση που έφερε μαζί του ο παππούς από την Καισάρεια. Στο ψυγείο, κατεψυγμένα και χειροποίητα, από «χέρι» της οικογένειας, κάθε λογής πιτάκι, παστουρμαδόπιτα, λαχματζούν και φρέσκα πεντανόστιμα ντολμαδάκια γιαλαντζί. Μαζί τους, ωραία πηχτή, σύγκλινο με πορτοκάλι, επιλεγμένα τυριά, αλλαντικά και παξιμάδια από τα Κύθηρα.
*Εκεί ακριβώς που ξεκινά η αγορά, σε υποδέχεται το Σουβλάκι του Γιώργου (Γούναρη 18). Μαγαζάκι μια σταλιά, ουρές δεκαπλάσιες του μεγέθους του. Δεν έχει καιρό που άνοιξε, όμως για τα μάτια του οι εραστές του κατηφορίζουν ακόμη και από την Κηφισιά. Μικρό σα μπιμπελό, με κόκκινη σάλτσα, ντομάτα, κρεμμύδι, μαϊντανό. Ούτε πατάτες ούτε περίπλοκες σος. Σουβλάκι ακατανίκητο και με μνήμη, φτιαγμένο με περισσό μεράκι από τον Γρηγόρη Τσακίρη-ναι, της οικογένειάς του ήταν τα αγαπημένα πατατάκια-και τον γιό του Γιώργο. Το μυστικό στην άπαιχτη πίτα που φτιάχνεται σε δική τους συνταγή, στο κρέας μόνο από μοσχίδα, στη σπιτική σάλτσα. Όλα σπιτικά, τίποτα αγοραστό, τίποτα βιομηχανοποιημένο, για το πιο ποίημα σουβλάκι που δοκιμάσαμε τελευταία.
*Στη γραφική στοά απέναντι από τον Αβακιάν, η Σταματίνα από την Ικαρία και η Βασιλική από την Πάρνηθα, έχουν την Ελευθέρα Πολιτεία Ικαρίας (Δ. Γούναρη 21-23, 2104147385), έναν καφενέ που σε πάει πίσω στο χρόνο και ξέρει να μαγειρεύει «λιανά» -όπως λένε τα κορίτσια- σπιτικά και πεντανόστιμα ό,τι πιο φρέσκο από την αγορά. Τηγανητό ψαράκι ημέρας, μαυρομάτικα με σουπιές, γαρίδες και σπαρταριστές καραβίδες στη σχάρα, γενναίες βραστές σαλάτες, σαγανάκια, αυγά Τουρκίας με παστουρμά, συκώτι γάλακτος και αρνάκι στο φούρνο με πατάτες, σε ένα νόστιμο ταξίδι στον αυθεντικό Πειραιά που ακόμα επιμένει (άμα τον ψάξεις).
Χειροποίητο φύλλο όπως παλιά
Τα μάτια σου δεκατέσσερα μην χάσεις τη διακριτική πόρτα που θα σε κατεβάσει στο υπόγειο των αδελφών Βουρλόγλου (Τσαμαδού 1, 2104171835). Κάτω από τα βήματα των περαστικών στο πεζοδρόμιο, ο Κώστας και ο Δημήτρης έχουν περάσει μια ζωή πλάι-πλάι στον ίδιο πάγκο. Μια ζωή αφιερωμένη στη ζύμη και το αλεύρι, από το 1969. Τέχνη που έφεραν οι πρόγονοι μαζί τους από τα Βουρλά της Σμύρνης, πρώτη φορά στου Ψυρρή, πριν μετακομίσουν στον Πειραιά. Σπεσιαλιτέ τους το κανταΐφι, το φύλλο κρούστας και Βηρυτού. Στα ψυγεία τους κάθε λογής πίτα, μπουγάτσα Χανίων και Θεσσαλονίκης, λυχναράκια, ανεβατά, πιροσκί με κιμά, γλυκιά κολοκυθόπιτα, σπανακόπιτα με ή χωρίς τυρί, φύλλο για καλτσούνια, τηγανόψωμα Χαλκίδας, πεϊνιρλί αλλά και ποντιακά ζυμαρικά και φύλλο περέκ. Τις πίτες για σουβλάκι δεν τις κάνουν οι ίδιοι αλλά τέτοια πίτα, δεν έχεις ξαναδοκιμάσει! Και φυσικά δεν θα φύγεις χωρίς το κιουνεφέ, που έχει χτίσει τη φήμη και την καριέρα τους.
Ξηροί καρποί με ιστορία
Στην έξοδο της κεντρικής αγοράς, ο βέρος Πειραιώτης θα κάνει οπωσδήποτε μια στάση στον κύριο Αγκόπ Οβακιμιάν και τον Assos του (Τσαμαδού 15Α, 2104174300) για τους ολόφρεσκους τραγανούς ξηρούς καρπούς που ψήνονται καθημερινά στους φούρνους του μαγαζιού, από το 1948. Όσο διχάζεσαι ανάμεσα στην τεράστια ποικιλία, η σέσουλα ανανεώνει το στοκ. Ξεχωρίσαμε: Τα αποξηραμμένα ακτινίδια, κουμ-κουάτ και μπέρις, το ζαχαρωμένο τζίντζερ, τις καραμέλες με μνήμες της παιδικής ηλικίας και τα βουτυράτα shortbread από τη Σκωτία. Οι βιτρίνες της εισόδου είναι ο πιο σύντομος δρόμος στη νοσταλγία της παιδικής ηλικίας, γεμάτες με τη μεγαλύτερη ποικιλία σε φοντάν, φρουί γλασέ και όλα τα κεράσματα που αγάπησε το σερβάν του σαλονιού της γιαγιάς.
Οι γλυκές στάσεις
*O Στέφανος Διαμαντόπουλος στο Le Votre Pirée (Κουντουριώτου 166, 2104122577) δεν έχει αλλάξει και πολλά πράγματα από το παλιό ντεκόρ του οικογενειακού ζαχαροπλαστείου, που κρατά από το 1962. Πίσω από τον κλασικό διάκοσμο, όμως, κρύβεται το πάθος του Στέφανου για το αλλιώτικο σοκολατάκι. Με όπλο και γέμιση κάθε λογής τοπικό προϊόν, ο Στέφανος είναι ο πρώτος που έκανε σοκολατάκι με προσούτο, ζαμπόν, σπάνια τυριά μικρής παραγωγής, σε παντρέματα που δεν ξαναείδε ποτέ στη ζωή της μια παραδοσιακή σοκολάτα. Σαλάμι με copa, σινάπι, φασκόμηλο και μελισσόχορτο, μαύρη σοκολάτα με γραβιέρα, θυμάρι και σαλάμι αλλά και lomo με kimtchi, από τις τελευταίες του δημιουργίες. Αν αντέχετε, να το πάω ακόμη παραπέρα: κάνει και σοκολατάκι με ψαρονέφρι και καυτερή σάλτσα χαρίσα από την Τυνησία.
*Ο Γιάννης Βλασίου και ο Δημήτρης Δρίτσας, πέρασαν από την υψηλότερη γαστρονομία του πλανήτη σαν pastry chef και head baker αντίστοιχα, πριν αναζητήσουν τον δικό τους χαμένο χρόνο στο Temps Perdu (Καραΐσκου 114, 2104296027), που θα το έλεγες και μπιζουτερί για σφολιατοειδή και λοιπά κρουασανοειδή σε βιομηχανικό σκηνικό από ακατέργαστο τσιμέντο. Παρατεταγμένα στον πάγκο τα δείγματα σε προκαλούν να αναζητήσεις τη δική σου μαντλέν στο χειροποίητο κρουασάν που χρειάζεται δυο μέρες δουλειά μέχρι να φτάσει στα χέρια σου. Εκτός από τα κλασικά, αξίζει να δοκιμάσεις τις πιο προχωρημένες γλυκές και αλμυρές εμπνεύσεις τους, όπως το cinnamon roll με γλάσο από κρητικό γαλένι, το κρουασάν με τη χειροποίητη τζιαντούγια ή το κρουασάν με σουμάδα, αμύγδαλα, αχλάδι και μάρτζιπαν, το αλμυρό κρουασάν με φουμικάδο Κέρκυρας και γραβιέρα Τήνου και το στρογγυλό ζάαταρ με τσαλαφούτι και βαρελίσια φέτα. Τα τοπικά προϊόντα έχουν την τιμητική τους και στα σάντουιτς με το σπιτικό τους ψωμάκι.
Η οικογένεια Σκουτέρη (Καραΐσκου 163, πλ. Τερψιθέας, 2104282428) κατάγεται από τον Αστακό, όπου έχει και τη δική της φάρμα, στην οποία μεγαλώνει τα δικά της μοσχαράκια, χοιρινά, κατσικάκια και αρνάκια. Τα τέσσερα αδέλφια της δεύτερης γενιάς, θυσίασαν τα πανεπιστημιακά τους πτυχία στο βωμό της οικογενειακής επιχείρησης, που στο ιδιαίτερο κρεοπωλείο της, σου ψήνει στα κάρβουνα ό,τι ποθήσεις, από πανσέτα και μπριζολάκι μέχρι παϊδάκι και συκώτι και στο συνοδεύει με καψαλισμένο ψωμάκι και τηγανητές, αληθινές πατάτες. Ταυτόχρονα το μαγαζί λειτουργεί σαν πρεσβεία των καλύτερων προϊόντων της περιοχής, από τα βιολογικά κρασιά του Αστακού, μέχρι το υπέροχο κοτόπουλο της Ναυπάκτου, μέλια, ζυμαρικά και τυριά, όπως το τσαλαφούτι, η κατσικίσια φέτα, η κεφαλογραβιέρα και το πικάντικο κεφαλοτύρι. Όσο διαλέγεις το κρέας σου, μπροστά σου οι σούβλες παίρνουν φωτιά, το φρυγαδέλι, το σπληνάντερο, το κοντοσούβλι , το αρνάκι του γάλακτος και η προβατίνα ροδοκοκκινίζουν στα κάρβουνα.
Μοσχοβολιστά μπαχαρικά
Το Βοτανοπωλείο Granary & Herbs (Δ. Γούναρη 18, 2104112061), σχεδόν μεσοτοιχία με τον Μανδραγόρα, έχει τον δικό του λόγο να σε… τραβήξει από τη μύτη. Με 25 χρόνια πείρα στις ευωδιές των εξωτικών μπαχαρικών, ο Χρήστος Χατζηχρήστος και η Γλυκερία θα σε υποδεχτούν με όλα τα ελληνικά βότανα στην πόρτα τους, όμως, το ζουμί της νοστιμιάς, κατοικεί στο εσωτερικό, στα πρωτότυπα μείγματα που θα δώσουν γεύση στις μαγειρικές σου.
Ο παλιός φούρνος
Ο διάσημος φούρνος του Έξαρχου (Φιλικής Εταιρίας 29, Καλλίπολη, 2104512358) στα ίδια χέρια τρεις γενιές από το 1934 θα σε κερδίσει με το ψωμί του που φτιάχνεται από αλεύρι μικρών παραγωγών και ταυτόχρονα θα σου συστήσει μια άγνωστη, λαϊκή γειτονιά του Πειραιά, με τα ταπεινά σπιτάκια και τη ζωή της που θυμίζει χωριό. Το βέβαιο είναι, πως στον Έξαρχο θα λατρέψεις το εξαιρετικό, τραγανό, κρουστό, σπιτικό φύλλο που ντύνει τα τριγωνάκια τυροπιτάκια, κασεροπιτάκια και σπανακοπιτάκια του. Αξίζουν επίσης τα νηστίσιμα, γεμιστά αχνισμένα σκαλτσουνάκια του, τα σαντορινιά μελιτίνια με ανθότυρο που γίνονται ανάρπαστα το Πάσχα, τα μελωμένα κρουασίνια με γέμιση σοκολάτα. Η καρυδόπιτά του και το κέικ καρότου κατεβάζουν ως εδώ πολλούς εραστές, το ίδιο και το τσουρέκι του που γεμίζει με καρύδι και κάστανο.
Προϊόντα που σερβίρονται από τα κορυφαία εστιατόρια των Armani και Salvatore Ferragamo μέχρι βραβευμένα με αστέρια Michelin εστιατόρια, ξενοδοχεία και delicatessen.
17°
