Η τραυματισμένη τρυφερότητα των αγοριών

«Όλα στη γη θέλουν αγάπη και στοργή», γράφει ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ποιητής εξαιρετικά τρυφερός σε πολλές στιγμές του, κι ας είναι αυτό ένα χαρακτηριστικό που οι άντρες συχνά αποφεύγουν επιμελώς. Δοκιμάζω μια έρευνα στο Google με τις λέξεις κλειδί «άντρες τρυφερότητα» και τα περισσότερα αποτελέσματα είναι για άρθρα ή σάιτ με συμβουλές για σχέσεις: «Κατά βάθος και ο άντρας θέλει τρυφερότητα κάποιες φορές», «Στους άντρες αρέσει να δείχνουμε την τρυφερότητά μας [εμείς οι γυναίκες], αλλά τις περισσότερες φορές με μέτρο». Η γενική αίσθηση είναι ότι η επίδειξη τρυφερότητας, κατά συνέπεια λοιπόν ίσως και η ικανότητα να την αισθάνεται κανείς, αποτελεί σχεδόν αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση. Οι άντρες, μας λένε όλα αυτά τα σάιτ, θα δεχτούν, υπό προϋποθέσεις, να εκφράσουμε αυτή τη γυναικεία ανάγκη μας και θα μας επιτρέψουν να τους δείξουμε τρυφερότητα, αρκεί να μην το παρακάνουμε, τους αρέσει να το βλέπουν –πάντα με μέτρο– γιατί έτσι καταλαβαίνουν ότι μπορούμε να τους φροντίσουμε.

Οι γυναίκες, από την άλλη, διαμαρτύρονται για την έλλειψη τρυφερότητας των αντρών, επιθυμούν να δουν λίγο ουσιαστικό νοιάξιμο, αναζητούν κάποιον που θα είναι σε επαφή με τα συναισθήματά του, κάποιον που δεν θα τρομάζει στην ιδέα και μόνο ότι έχει συναισθήματα. Κι όμως, όταν είναι μικρά παιδιά, αγόρια και κορίτσια είναι εξίσου τρυφερά, με τα αγόρια να είναι ίσως και λίγο περισσότερο. Γλυκά πλασματάκια, ανοιχτά προς όλα τα συναισθήματα, επιδεικνύουν συχνά αξιοθαύμαστη ευαισθησία, και σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτός είναι και ένας λόγος που υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες για τα αγοράκια να εμφανίσουν διαταραχές συμπεριφοράς, μαθησιακές διαταραχές ή και κατάθλιψη σε πολύ νεαρή ηλικία: νοιάζονται, συμπάσχουν, υποφέρουν. Ωστόσο, πολύ νωρίς, τα αγόρια καλούνται να εγκαταλείψουν την τρυφερότητά τους, προκειμένου να ανταποκριθούν στα γνωστά στερεότυπα περί ανδρισμού. Η ψυχολόγος Κάρολ Γκίλιγκαν, στο βιβλίο της «The Birth of Pleasure», σημειώνει: «Η αρρενωπότητα συχνά απαιτεί από την πλευρά των αγοριών μια προθυμία να είναι ανεξάρτητα και να κάνουν στην άκρη τις σχέσεις, ενώ η θηλυκότητα επιβάλλει στα κορίτσια την προθυμία να απεμπολούν τον εαυτό τους για χάρη των σχέσεων. Όμως και οι δύο στρατηγικές (η αποφυγή των σχέσεων προκειμένου να διατηρήσει κανείς τη φωνή του και η φίμωση της φωνής προκειμένου να διατηρηθούν  οι σχέσεις) οδηγούν στην απώλεια τόσο της φωνής όσο και των σχέσεων».

Ήδη από το 1935, ο Βρετανός ψυχίατρος Ίαν Σάτι μίλησε για την επιβολή ενός ταμπού στην τρυφερότητα, που περιορίζει τις εκφράσεις αγάπης και στοργής. Αναφερόμαστε πολύ συχνά –και δικαίως– στους περιορισμούς και τα εμπόδια που επιβάλλει η πατριαρχία στις γυναίκες, αλλά πολύ λιγότερο στο πόσο και οι ίδιοι οι άντρες ακρωτηριάζονται, τραυματίζονται, νεκρώνουν κομμάτια του εαυτού τους για να χωρέσουν στις επιταγές του φύλου τους. Κάποιοι μελετητές αναρωτιούνται κατά πόσο η, κυρίως ανδρική, εμμονή με το σεξ δεν πηγάζει και από το γεγονός ότι στο πλαίσιο της σεξουαλικής οικειότητας η τρυφερότητα παραμένει επιτρεπτή. Τα αγόρια μεγαλώνουν και δεν αφήνουν τη μαμά τους να τα φιλήσει ή να τα αγκαλιάσει δημοσίως, επειδή είναι «ντροπή». Γίνονται άντρες και επιτρέπουν στον εαυτό τους να αναζητήσει και να ζητήσει την τρυφερότητα μόνο πίσω από κλειστές πόρτες και πολλές φορές με σβηστά τα φώτα. Και οι γυναίκες διακρίνουν κάθε τόσο κάτι ευάλωτο, φωτεινό και γλυκό στον πυρήνα των αντρών, αλλά συχνά χρειάζεται να κουραστούν τόσο πολύ για να το φέρουν στην επιφάνεια που εγκαταλείπουν την προσπάθεια.

Μια που πλέον συζητάμε πολύ πιο σοβαρά και ουσιαστικά τα προβλήματα των κοινωνικών κατασκευών του φύλου, ας συμφωνήσουμε ότι περισσότερο από το πώς θα έχουμε τα μαλλιά μας, τι ρούχα θα φοράμε και αν θα βαφόμαστε, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να μπορούμε να φερόμαστε με σκληρότητα ή τρυφερότητα, με κράτημα ή παραφορά, με θυμό, με πυγμή, με υπομονή, στοργή, αγάπη, ανάλογα με το τι απαιτούν οι περιστάσεις και η εσωτερική πυξίδα μας και όχι το βιολογικό ή οποιαδήποτε άλλη κοινωνικά κατασκευασμένη εκδοχή φύλου. Το να είσαι ο εαυτός σου σημαίνει να σου επιτρέπεται όχι μόνο να βιώσεις, αλλά και να εκφράσεις όλη την γκάμα των ανθρώπινων συναισθημάτων.