Η πολιτική δεν μπορεί να λειτουργεί με αντανακλαστικά Πάβλοφ. Χρειάζεται σκέψη, λογική, επιχειρήματα και προτάσεις
Στην ελληνική δημόσια σφαίρα έχει παγιωθεί ένα εντυπωσιακό και παράδοξο φαινόμενο. Από όλα σχεδόν τα κόμματα της αντιπολίτευσης—μικρά ή μεγάλα, δεξιά ή αριστερά— παρατηρείται μια αυτόματη, σχεδόν μηχανική αντίδραση σε οποιαδήποτε ενέργεια, πρωτοβουλία, δήλωση ή ακόμη και παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Ό,τι και να συμβεί, η απάντηση είναι πάντοτε η ίδια: «Φταίει ο Μητσοτάκης», «Να φύγει ο Μητσοτάκης». Βαρετά προβλέψιμη!
Δεν έχει σημασία αν είναι το συλλυπητήριο μήνυμα, για το θάνατο του Διονύση Σαββόπουλου ή η σύντομη συνομιλία του με τον πρόεδρο Τραμπ στη διάσκεψη για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή· η αντίδραση είναι πάντοτε η ίδια: καταγγελία, ειρωνεία, απαξίωση. Οτιδήποτε πράττει ή δεν πράττει ο πρωθυπουργός, μεταφράζεται αυτομάτως ως πρόκληση ή αφορμή για επίθεση. «Nα φύγει ο Μητσοτάκης».
Η αντίδραση αυτή θυμίζει έντονα το γνωστό πείραμα του Ιβάν Πάβλοφ. Όπως τα σκυλιά του ρώσου νομπελίστα αντιδρούσαν μηχανικά στο κουδούνισμα, περιμένοντας την τροφή τους, έτσι τα κόμματα της αντιπολίτευσης και τα στελέχη τους αντιδρούν μηχανικά στο άκουσμα και μόνο του ονόματος «Μητσοτάκης». Δεν εξετάζουν αν είναι σωστό ή λάθος, δεν αξιολογούν το περιεχόμενο της πράξης, δεν υπάρχει καμία διάθεση για σοβαρή επιχειρηματολογία. Η αντίδραση προηγείται της σκέψης, η πολιτική εξαφανίζεται μπροστά στο αντανακλαστικό.
Αυτό το «πολιτικό πείραμα Πάβλοφ» έχει συνέπειες. Η δημόσια συζήτηση έχει μετατραπεί, με τη βοήθεια και των αντιπολιτευομένων μέσων ενημέρωσης, σε θέαμα απολύτως προβλέψιμων αντιδράσεων. Ο διάλογος, που είναι το θεμέλιο της δημοκρατίας, αντικαθίσταται από τα συνθήματα και τον αυτοματισμό της δήθεν οργής.
Η αντιπολίτευση, αντί να ελέγχει δημιουργικά την κυβέρνηση, αντί να προτείνει και να κτίζει μια αξιόλογη εναλλακτική πρόταση, δείχνει ανήμπορη να ξεφύγει από το μόνο αφήγημα που γνωρίζει: την προσωπική στοχοποίηση του πρωθυπουργού.
Και όλο αυτό χωρίς να υπάρχει κανένα αποτέλεσμα, κανένα όφελος. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης παραμένουν αναξιόπιστα και οι εκτιμήσεις ψήφου δείχνουν τα ποσοστά τους καθηλωμένα, με τη Νέα Δημοκρατία να προηγείται σταθερά, παρά τη φθορά της.
Συμπέρασμα: η πολιτική δεν μπορεί να λειτουργεί με αντανακλαστικά Πάβλοφ. Χρειάζεται σκέψη, λογική, επιχειρήματα και προτάσεις. Όσο, η αντιπολίτευση είναι δέσμια των εξαρτημένων ανακλαστικών της, θα παραμένει στάσιμη. Όσο ο ορθολογισμός και η ψυχραιμία εκλείπουν, τόσο θα αυξάνονται η κούραση, η ανασφάλεια και η δυσπιστία των πολιτών, απέναντι σε θεσμούς, κόμματα και μέσα ενημέρωσης. Όσο η ρητορική είναι διχαστική και συναισθηματική, τόσο θα χάνεται η διάκριση μεταξύ αλήθειας και θορύβου. Κι αυτή είναι η ευρύτερη ζημιά.
Σημείωση: Η παρατήρηση για τα σκυλιά του Πάβλοφ ήταν του φίλου μου Ηλία Παπαγεωργιάδη.
17°
