11 + 1 απλές αλήθειες για τον σιδηρόδρομο

1. Το τρένο, το πιο αγαπητό μέσο μεταφοράς στη συνείδηση του κόσμου και των νέων, η ελληνική πολιτεία δεν το «αγάπησε» ποτέ και εκ των πραγμάτων δεν τον φρόντισε ούτε ως προς τις υποδομές και την λειτουργία του, ούτε ως προς τη δυναμική που μπορεί να προσδώσει στη βιώσιμη ανάπτυξη και στην πράσινη κινητικότητα μίας χώρας. Το πιο μαζικό, οικολογικό, οικονομικό, γοητευτικό και λογοτεχνικό σύστημα μετακίνησης αφέθηκε στη χώρα μας επί χρόνια στην τύχη του.
2. Οι ευθύνες επομένως είναι διαχρονικές, διακομματικές και διακυβερνητικές. Υπήρξαν ελάχιστες αναλαμπές αλλά σπασμωδικές. Αφορούν την προολυμπιακή περίοδο και το 2009 όταν υπήρχε μία εμπνευσμένη ηγεσία στον ΟƩΕ. Η τελευταία κυβέρνηση, από το 2019, έδειξε μεγάλη κινητικότητα στον τομέα των έργων αλλά έχασε το στοίχημα της καθημερινής εποπτείας της λειτουργίας του ΟƩΕ.
3. Απόδειξη της διαχρονικής ευθύνης είναι η εικόνα του σιδηροδρόμου σε ό,τι είναι ορατό στα μάτια του κάθε επιβάτη - πολίτη, εδώ και δεκαετίες. Υποβαθμισμένοι σιδηροδρομικοί επιβατικοί σταθμοί ακόμη και στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Αντί για δημόσιοι χώροι κοσμοπολιτισμού, κινητικότητας, χαράς, είναι μίζερες και θλιβερές αίθουσες που σε πιάνει η ψυχή σου. Χειροκίνητες μανιβέλες σε εκατοντάδες αφύλακτες σιδηροδρομικές διαβάσεις σε όλη την Ελλάδα, ακόμη και μέσα σε πόλεις. Έξω από τους σιδηροδρομικούς σταθμούς γίνεται άγρα επιβατών από επιτήδεια ΤΑΧΙ, επειδή ακριβώς δεν υπάρχει καμία διοικητική εποπτεία. Μια Ελλάδα του ‘50 μπορεί κανείς πλησιέστερα να δει στην ατμόσφαιρα και στο περιβάλλον που διαμορφώνεται γύρω από τον σιδηρόδρομο.
4. Αυτό συνέβη γιατί παραδοσιακά, τις δεκαετίες ‘80 και ‘90, δόθηκε έμφαση στην ανάπτυξη των οδικών μεταφορών και της αυτοκίνησης. Η κουλτούρα της δημόσιας και μαζικής συγκοινωνίας, καθώς και η έννοια της βιώσιμης κινητικότητας δεν ενσωματώθηκαν ποτέ στον πολιτικό λόγο. Καμία κυβέρνηση δεν είχε πειστικό αφήγημα για την σημασία και την αναβάθμιση του σιδηροδρόμου. Η δίψα για αυτοκίνηση της μεσαίας τάξης, και επομένως η πίεση, έθετε την πολιτική τάξη σε αναχρονιστικούς σχεδιασμούς. Ωστόσο, η πολιτική πρέπει να πρωτοπορεί και να μην ακολουθεί υστερόβουλα και πελατειακά.
5. Ʃυνέβη ακόμη και για λόγους ιστορικούς και γεωπολιτικούς. Στην πραγματικότητα έλλειψε κάθε εξωτερικό κίνητρο που θα μπορούσε να ανατρέψει την αδράνεια. Η Ελλάδα, ακροτελεύτια και νησιωτική χώρα στο ηπειρωτικό στερέωμα της Ευρώπης, δεν συνόρευε με προηγμένες σιδηροδρομικά χώρες, παράγοντας που θα πίεζε για ταχεία αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό τους συστήματος. Αντίθετα τα κλειστά σχεδόν εμπορικά σύνορα προς βορά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου μέχρι το 1989 λειτουργούσε περαιτέρω αποτρεπτικά. Αν η Ελλάδα βρισκόταν μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας, για παράδειγμα, ήθελε δεν ήθελε θα είχε ένα πολύ πιο αναβαθμισμένο σύστημα..
6. Το δυστύχημα συνέβη γιατί συνέκλιναν σωρείες ανθρωπίνων λαθών, πάνω όμως σε ένα άρρωστο σώμα ενός Οργανισμού που πασχίζει επί 9 χρόνια να υλοποιήσει ένα έργο τηλεδιοίκησης και σηματοδότησης που θα έπρεπε να τελειώσει σε 2 χρόνια. Ενός Οργανισμού που έχει αναχρονιστικές δομές, κακή οργάνωση, και σχεδόν όλες τις παθογένειες του δημοσίου τομέα του 1980.
7. Η κυβέρνηση διά του πρωθυπουργού ορθώς και ειλικρινώς ανέλαβε την ευθύνη, πολύ δε μάλλον που το δυστύχημα συνέβη όπως παραδέχτηκε επί της δικής της διακυβέρνησης. Ωστόσο, όπως υπογραμμίσαμε, ο ΟƩΕ είχε αφεθεί σε αυτόματο πιλότο για πολλά χρόνια.
8. Σήμερα χρειάζεται μια μικρή επανάσταση για να μετατρέψουμε τη βαθιά οδύνη σε κάθαρση και πρόοδο.
9. Περιμένουμε από την κυβέρνηση ένα συνεκτικό πρόγραμμα μεγάλων μεταρρυθμίσεων, με αποφασιστικότητα και σφιχτό χρονοδιάγραμμα, όχι μόνο για την ασφάλεια, αλλά και για τη διοίκηση, την καθημερινή διαχείριση, ένα σύγχρονο οργανόγραμμα και αποκρυστάλλωση εκατοντάδων αρμοδιοτήτων.
10. Είναι προϋπόθεση ανάκτησης της μεγάλης εμπιστοσύνης που χάθηκε. Ειδάλλως ο κόσμος και οι νέοι άνθρωποι δεν θα πλησιάσουν τον σιδηρόδρομο.
11. Πρέπει να σφίξουμε την ψυχή μας και να ανασυγκροτήσουμε εκ θεμελίων και με μηδενική βάση τον σιδηρόδρομο.

11 +1. Το χρωστάμε στην κοινωνία και στους νέους ανθρώπους, στο μέλλον, στη χώρα μας.