Υπάρχει καλή και κακή αρρενωπότητα;

Ακούμε συχνά ότι στις μέρες μας δεν υπάρχουν αληθινοί άντρες, πως τα σημερινά αγόρια δεν γνωρίζουν πραγματικά τι σημαίνει ανδρισμός και πως το φεμινιστικό κίνημα έχει ευνουχίσει το αντρικό φύλο.

Την ίδια στιγμή, τόσο η κοινωνική θεωρία όσο και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κάνουν λόγο για υπερβολική ή τοξική αρρενωπότητα που υποκινεί εφήβους και νεαρά αγόρια σε πράξεις βίας και παραβατικότητας. Τι σημαίνει όμως αυτό; Υπάρχει συγκεκριμένη δοσολογία για την αρρενωπότητα που αν ξεπεραστεί οδηγεί σε καταστάσεις ανεξέλεγκτες και επικίνδυνες;

Είναι κακό να είναι κάποιος αφοσιωμένος στην εργασία του; Μήπως είναι κατακριτέα η περηφάνεια που μπορεί να νιώσει ένας άντρας, όταν διαπρέπει σε ένα ή σε περισσότερα σπορ; Και η επιθυμία να παρέχει ασφάλεια και οικονομική άνεση στην οικογένειά του, είναι μήπως παράλογη;

Όλες αυτές οι συνήθειες που πηγάζουν από παραδοσιακά ιδεώδη δεν θεωρούνται σε καμία περίπτωση βλαβερές ή αρνητικές. Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να θέλουμε να προστατεύσουμε τους οικείους μας όταν βρίσκονται σε κίνδυνο, στο να αγαπάμε το σώμα μας και να νιώθουμε ικανοποίηση για όσα μπορεί να επιτύχει, στο να προσπαθούμε να αναπτύξουμε πνευματικές ή φυσικές ικανότητες που πραγματώνουν θετικές αξίες.

Όταν μιλάμε για τοξική αρρενωπότητα, όμως, αναφερόμαστε σε πρότυπα και πρακτικές που χαρακτηρίζονται από μισογυνισμό και ομοφοβία. Η υποτίμηση των άλλων και η τάση κυριαρχίας τόσο πάνω στις γυναίκες, όσο και πάνω σε πιο «ασθενείς» άντρες –με άλλα λόγια μια ηγεμονική έκφραση της αρρενωπότητας που θεωρείται από κάποιες κοινότητες ο πιο αξιοσέβαστος τρόπος για να είσαι άντρας– μπορεί να έχει σοβαρά αρνητικές επιπτώσεις σε γυναίκες και άντρες.

Οι ψυχολόγοι διαπιστώνουν πως η τοξική αρρενωπότητα συνδέεται με την κατάθλιψη, τη χρήση ναρκωτικών ουσιών, την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, τον αυτοκτονικό ιδεασμό, το ανεξέλεγκτο άγχος και την κακή αυτό-εικόνα νεαρών αγοριών και κοριτσιών.

Δυστυχώς οι έφηβοι βομβαρδίζονται καθημερινά από εικόνες τοξικής αρρενωπότητας: τα σίριαλ που παρακολουθούν, τα εύπεπτα και ευπώλητα βιβλία, οι ταινίες, η διαφήμιση, η μουσική βιομηχανία, η πορνογραφία, το επαγγελματικό ποδόσφαιρο, βρίθουν εικόνων που αναπαράγουν: πρώτον, τον ακραίο ανταγωνισμό ανάμεσα στους άντρες, δεύτερον, τα ανόμοια κριτήρια για το τι είναι σεξουαλικά  επιτρεπτό για τα κορίτσια και τι για τα αγόρια,  και, τρίτον, στερεοτυπικές σκηνές ρατσιστικής και σεξιστικής βίας.

Όλα αυτά οδηγούν με τη σειρά τους σε σκληρές ή χυδαίες πράξεις, όπως είναι ο εκφοβισμός στην αυλή του σχολείου ή στον εργασιακό χώρο, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η ψευδής φημολογία για συμμαθητές, συμφοιτητές, ή συναδέλφους, ακόμα και ο ξυλοδαρμός ή ο βιασμός.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι πολύ σημαντικό ότι μία εταιρεία όπως η Gillette, που χάρη στα προϊόντα απολαμβάνει της εμπιστοσύνης εκατομμυρίων αντρών σε ολόκληρο τον κόσμο, δημιούργησε το 2019 ένα βίντεο με θέμα την τοξική αρρενωπότητα, προκειμένου να αφυπνίσει την κοινή γνώμη. Οι συμμορίες νεαρών αγοριών που στο πέρασμά τους τρομοκρατούν όσους δεν ταιριάζουν με κάποιον τρόπο στο στερεότυπο του επιθετικού, ανταγωνιστικού και ψυχρού αρσενικού που υποκινεί τη δράση τους, δεν είναι ασφαλώς κάτι καινούργιο.

Ωστόσο τα τελευταία χρόνια με την άνοδο των Νεοναζί σε όλη την Ευρώπη, τα αλλεπάλληλα κρούσματα bullying στα σχολεία μας, τους ξυλοδαρμούς ή τις δολοφονίες μεταναστών, την κακοποίηση γυναικών –συνήθως από κάποιο μέλος της οικογένειάς τους– και τη γενικότερη αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, είναι απαραίτητο να αποσκοπούμε σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού.

Η τοξική αρρενωπότητα δεν είναι άσχετη με την άνοδο ακροδεξιών μορφωμάτων σε ολόκληρο τον πλανήτη και της Χρυσής Αυγής στη χώρα μας, ή με την επιβράβευση πολιτικών που στηρίζουν την εκστρατεία τους στον εξευτελισμό και τον εκφοβισμό των κομματικών τους αντιπάλων. Ένα καλό παράδειγμα είναι ο άπειρος πολιτικά Ντόναλντ Τραμπ που, αν και στις προεκλογικές ομιλίες του αναπαρήγαγε πλήθος ρατσιστικών στερεοτύπων, ανταμείφθηκε από τους ψηφοφόρους με την Αμερικανική Προεδρία.

Η τοξική αρρενωπότητα δεν είναι μία κατασκευή των κοινωνικών επιστημόνων, είναι μια σειρά από πρακτικές που στηρίζονται στον φόβο και την απέχθεια για το διαφορετικό και διαποτίζουν τα νεαρά αγόρια σε μια περίοδο της ζωής τους που αναζητούν ταυτότητα, και είναι ιδιαίτερα ευάλωτα.

Τα θύματα της τοξικής αρρενωπότητας είναι επίσης υπαρκτά. Έχουμε όλοι δει στο περιβάλλον μας κάποιο άτομο να απομονώνεται και να υποφέρει από τη λεκτική ή φυσική επιθετικότητα των άλλων, τον συνάδελφο, τη γειτόνισσα, τον φίλο μας, το ίδιο μας το παιδί.

Κάποιες φορές πάλι βλέπουμε τις φωτογραφίες των θυμάτων στις εφημερίδες, ανίσχυροι να κάνουμε οτιδήποτε που θα μπορούσε να τα βοηθήσει – πρόκειται για εικόνες που δεν ξεθωριάζουν, για ονόματα που χαράσσονται στη μνήμη μας: Βαγγέλης Γιακουμάκης, Ζακ Κωστόπουλος, Ελένη Τοπαλίδου. Kαι ο κατάλογος, δυστυχώς, συνεχίζεται.