4η Βιομηχανική Επανάσταση, μια νέα ευκαιρία για την Ελλάδα

Οι νέες αναδυόμενες τεχνολογίες αναμένεται να επικρατήσουν πλήρως στα επόμενα χρόνια. Οι κύκλοι ζωής των προϊόντων και των υπηρεσιών μετασχηματίζονται και γίνονται συντομότεροι, τα κείμενα πολιτικής με τη σειρά τους γίνονται πιο τεχνικά και άμεσα στοχευμένα, η καινοτομία επιταχύνει τους δρόμους μας προς το μέλλον.

Εμποτισμένες με τις τεχνολογίες αιχμής, το Blockchain, οι νανοτεχνολογίες, η ρομποτική και η εκτεταμένη και τεχνητή νοημοσύνη, οι τεχνολογίες 5G, η μηχανική μάθηση, τα μαζικά δεδομένα, το υπολογιστικό νέφος αποτελούν βασικά στοιχεία της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Το ανθρωπινό δυναμικό καλείται να αποκτήσει ένα ευρύ φάσμα υψηλών δεξιοτήτων το οποίο εξελίσσεται διαρκώς σε κλίμακα και πεδίο εφαρμογής.

Όλα αυτά, αν συνδυαστούν με τον μετασχηματισμό της ελληνικής βιομηχανίας και την ανάπτυξη της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για την ενσωμάτωση της καινοτομίας στη λειτουργία των δημοσίων οργανισμών και των επιχειρήσεων δίνοντας ταυτόχρονα στην Ελλάδα μια νέα ευκαιρία για μια ανα-διάρθωση της οικονομίας μέσα από την παραγωγή νέων αγαθών και υπηρεσιών. 

Η αγορά εργασίας επηρεάζεται επίσης όλο και περισσότερο από την αυτοματοποίηση και την ψηφιοποίηση. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας (DESI) της Ευρωπαϊκής της Επιτροπής, το ποσοστό του εργατικού δυναμικού σε δραστηριότητες έντασης γνώσης στην Ελλάδα αποτελεί τη δεύτερη χαμηλότερη βαθμολογία, ενώ για τους δείκτες δεδομένων και την ενσωμάτωση της επιχειρηματικής τεχνολογίας η Ελλάδα κατατάσσεται με μία από τις χαμηλότερες βαθμολογίες. Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται για την Ελλάδα και στις αντίστοιχες εκθέσεις του ΟΟΣΑ για τις Δεξιότητες. Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευθέντα στοιχεία, περίπου 4 στις 10 θέσεις εργασίας που αντιμετωπίζουν έλλειψη δεξιοτήτων ανήκουν σε επαγγέλματα υψηλής ειδίκευσης, ποσοστό χαμηλότερο με τα υπόλοιπα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ. Η σχετική αναντιστοιχία των τομέων σπουδών είναι εκτεταμένη και οι περισσότεροι απόφοιτοι στον τομέα των ΤΠΕ απασχολούνται σε θέσεις εργασίας που δεν αντιστοιχούν στον τομέα εξειδίκευσής τους.

Αυτό έχει έναν προφανή αντίκτυπο και στην αγορά εργασίας, ώστε η ετήσια έκθεση για τα αποτελέσματα του μηχανισμού διάγνωσης της αγοράς εργασίας, σε συνδυασμό με τις έρευνες του CEDEFOP και του EUROFOUND να τεκμηριώνουν ότι οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει πλέον η Ελλάδα απορρέουν από την αναντιστοιχία στις δεξιότητες.

Τα παραπάνω ευρήματα όμως δείχνουν ταυτόχρονα και μια αναντιστοιχία στη ζήτηση και την προσφορά των προηγμένων δεξιοτήτων που απαιτούνται για την επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας. Αντιμετωπίζουμε αυτό που ονομάστηκε ανισορροπία ψηφιακών δεξιοτήτων, που αντανακλά κυρίως στις δυσκολίες πρόσληψης που αντιμετωπίζουν οι εργοδότες για συγκεκριμένα επαγγέλματα και τομείς. Όλοι οι τομείς δραστηριότητας επηρεάζονται από αυτό το φαινόμενο, δεδομένου ότι σημαντικό μέρος των θέσεων εργασίας που σχετίζονται με την ψηφιακή τεχνολογία ανήκει πλέον σε παραδοσιακούς τομείς όπως η τραπεζική αγορά, η ασφάλιση, το ηλεκτρονικό εμπόριο και ο ψηφιακός τουρισμός.

Αυτές οι προκλήσεις μπορούν να εξηγηθούν από το γεγονός ότι χρειάζεται χρόνος για την ανάπτυξη προηγμένων δεξιοτήτων, με τις ανάγκες όμως των οικονομιών να αλλάζουν με ταχύτατους ρυθμούς. Οι χώρες που πρωτοστατούν στην ανάπτυξη των ψηφιακών δεξιοτήτων αναπτύσσουν δημόσιες πολιτικές που εστιάζονται στη δια βίου μάθηση, διατηρώντας την απασχολησιμότητα. Η έμφαση δίνεται στη διασφάλιση ότι οι νέες δεξιότητες του εργατικού δυναμικού που παρέχονται ανταποκρίνονται ταυτόχρονα στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας και αντιμετωπίζουν την έλλειψη δεξιοτήτων. Μεσοπρόθεσμα, στόχος τους είναι η απασχολησιμότητα να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Για να αντιμετωπισθεί άμεσα η στρέβλωση της αγοράς εργασίας, χρειάζεται να ληφθούν  άμεσα μέτρα που θα περιλαμβάνουν: 1) ένα συνεκτικό πλαίσιο προσαρμοσμένων προγραμμάτων αναβάθμισης αλλά και επανειδίκευσης όσον αφορά το σημερινό εργατικό δυναμικό: τους απασχολούμενους και τους ανέργους, το προσωπικό υψηλού ή πολύ υψηλού επιπέδου (2) εκπαιδευτικά προγράμματα που να ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις ανάγκες της βιομηχανίας (3) την προσέλκυση νέων  εργαζομένων υψηλής εξειδίκευσης για να αντικαταστήσουν το εξερχόμενο εργατικό δυναμικό, ώστε η «διαρροή εγκεφάλων» σε άλλες χώρες να σταματήσει... όσο μπορεί να σταματήσει.

Αν δεν θέλουμε ως χώρα να χάσουμε και την 4η βιομηχανική επανάσταση θα πρέπει άμεσα να αναλάβουμε μια πρωτοβουλία για τις προηγμένες δεξιότητες και να αναπτύξουμε ένα κοινό εθνικό πολυεπίπεδο όραμα σε ανταγωνιστικούς τομείς σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των νέων απαιτήσεων. 

Αυτό σημαίνει μεγαλύτερο συντονισμό κατά τη λήψη αποφάσεων και την ανάληψη κοινών ενεργειών σε υπουργεία σε όλα τα κυβερνητικά επίπεδα. Σημαίνει επίσης και την ενεργό συμμετοχή στη διαδικασία χάραξης πολιτικής όλων των βασικών ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένης της επιχειρηματικής κοινότητας, των συνδικαλιστικών οργανώσεων, της κοινωνίας των πολιτών και της κοινότητας του Διαδικτύου. Ένα κοινό πλαίσιο για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, το οποίο θα οικοδομήσει μια σειρά κοινών πολιτικών από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς ώστε όλοι σε εθνικό επίπεδο να συμβάλουν στην παροχή μιας ολοκληρωμένης αναπτυξιακής πολιτικής.