Σαρλς Σομπράτζ: Το Ερπετό του Netflix και η Ελλάδα που δεν γνώριζες - Η άγνωστη στάση του διαβόητου serial killer σε μια χώρα όπου δεν άφησε αίμα, αλλά άφησε ίχνη
Στη σκοτεινή ανθολογία του διεθνούς εγκλήματος, λίγα ονόματα προκαλούν τόση αμηχανία και νοσηρή γοητεία όσο εκείνο του Σαρλς Σομπράτζ. Ένας άνθρωπος που κινήθηκε με άνεση ανάμεσα σε χώρες, ταυτότητες και ζωές άλλων, αφήνοντας πίσω του έναν μακρύ κατάλογο θυμάτων, αποριών και μύθων. Για πολλούς είναι γνωστός ως ο «Δολοφόνος του Μπικίνι», το «Ερπετό», ένας απατεώνας υψηλής κλάσης, και για την ποπ κουλτούρα ως ο σκοτεινός αντι-ήρωας της σειράς «Το Ερπετό» στο Netflix.
Ο Σαρλς Σομπράτζ φέρεται να είναι υπεύθυνος για αρκετές δολοφονίες κατά τη διάρκεια της εγκληματικής του καριέρας. Σύμφωνα με αναφορές, ο αριθμός των θυμάτων του υπολογίζεται σε περίπου 12 έως 20 άτομα, αν και δεν υπάρχει ακριβής καταγραφή λόγω της μυστηριώδους και εν μέρει ασαφούς φύσης της εγκληματικής του δραστηριότητας. Έκανε πολλά ταξίδια σε διάφορες χώρες, κυρίως στην Ασία, την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα θύματά του ήταν γυναίκες που είχαν την ατυχία να πέσουν στα χέρια του κατά τη διάρκεια της εγκληματικής του δράσης. Το ρεπερτόριό του περιλάμβανε απάτες, εκβιασμούς και κακοποιήσεις, ενώ είχε επίσης τη φήμη ότι απολάμβανε τη διαδικασία της «δολοφονίας» με εξαιρετική ψυχραιμία και χωρίς συναισθηματική εμπλοκή.
Η πιο γνωστή υπόθεση που τον αφορά είναι η δραστηριότητά του ως «κυνηγός» των γυναικών που γνώριζε μέσω κοινωνικών μέσων ή προσωπικών γνωριμιών. Σε αρκετές περιπτώσεις, το θύμα εξαφανιζόταν χωρίς να αφήνει ίχνη και οι αρχές συχνά δεν μπορούσαν να συνδέσουν την απώλεια με κάποιον συγκεκριμένο δράστη, καθιστώντας την έρευνα εξαιρετικά δύσκολη. Η σύλληψη και δίκη του Σομπράτζ στη Γαλλία το 2003 για τις δολοφονίες του, και η καταδίκη του σε ισόβια κάθειρξη, βοήθησαν να ρίξουν φως σε μερικές από τις πιο σκοτεινές πτυχές του εγκλήματος που είχε διαπράξει. Παρά τη σύλληψή του, η πραγματική του δράση και οι ακριβείς αριθμοί των θυμάτων του παραμένουν μέχρι και σήμερα ασαφείς, καθώς πολλοί από τους φόνους του δεν καταγράφηκαν.
Ο Σαρλς Σομπράτζ και μια αθέατη διαδρομή
Ο Σαρλς Σομπράτζ γεννήθηκε το 1944 στο Σαϊγκόν, τότε μέρος της Γαλλικής Ινδοκίνας. Πατέρας του ένας Ινδός ράφτης, μητέρα του μια Βιετναμέζα, και η παιδική του ηλικία χαρακτηρίστηκε από αστάθεια, μετακινήσεις και ένα αίσθημα μόνιμης εγκατάλειψης. Μεγάλωσε κυρίως στη Γαλλία, όπου από νεαρή ηλικία άρχισε να μπλέκει με τον νόμο: μικροκλοπές, απάτες, πλαστά έγγραφα. Ήταν ήδη φανερό ότι διέθετε ένα σπάνιο ταλέντο στο να μεταμορφώνεται, όχι μόνο εξωτερικά, αλλά και κοινωνικά.
Τη δεκαετία του ’70, την εποχή του λεγόμενου Hippie Trail, ο Σομπράτζ βρήκε το ιδανικό περιβάλλον για να δράσει. Νεαροί Δυτικοί ταξίδευαν από την Ευρώπη προς την Ινδία και το Νεπάλ, αναζητώντας πνευματικότητα, ελευθερία και περιπέτεια. Εκείνος αναζητούσε κάτι άλλο: χρήματα, διαβατήρια, και απόλυτο έλεγχο. Παρουσιαζόταν ως φιλικός οικοδεσπότης, βοηθός, έμπορος πολύτιμων λίθων ή απλώς ένας κοσμοπολίτης που ήξερε «πώς δουλεύει ο κόσμος». Τα θύματά του συχνά τον εμπιστεύονταν πριν καν καταλάβουν ότι βρίσκονταν σε θανάσιμο κίνδυνο.
Οι φόνοι με τους οποίους συνδέθηκε –κυρίως στην Ταϊλάνδη, το Νεπάλ και την Ινδία– είχαν κοινά μοτίβα: δηλητηρίαση, στραγγαλισμό, καύση πτωμάτων. Η μεθοδικότητα συνδυαζόταν με μια παράξενη θεατρικότητα. Ο Σομπράτζ δεν σκότωνε μόνο για να εξαφανίσει μάρτυρες. Σκότωνε για να εξαφανίσει ταυτότητες, ώστε να τις χρησιμοποιήσει ο ίδιος. Διαβατήρια, ονόματα, ακόμα και προσωπικές ιστορίες άλλαζαν χέρια, ενώ ο ίδιος συνέχιζε να ταξιδεύει ανενόχλητος.
Σε αυτή τη διαδρομή, η Ελλάδα εμφανίζεται όχι ως τόπος εγκλημάτων, αλλά ως σταθμός. Η παρουσία του Σαρλς Σομπράτζ στην Ελλάδα δεν συνοδεύεται από τους εφιαλτικούς τίτλους που σημάδεψαν άλλες χώρες της διαδρομής του. Γι’ αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με μαρτυρίες και μεταγενέστερες δημοσιογραφικές αναφορές, ο Σομπράτζ πέρασε από τη χώρα στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όταν την Ελλάδα κυβερνούσε η χούντα των συνταγματαρχών, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα βρισκόταν στο περιθώριο του μεγάλου «χάρτη» του εγκλήματός του, αλλά στο επίκεντρο της διεθνούς περιπλάνησης του.
Η Αθήνα της εποχής, με τα φτηνά ξενοδοχεία γύρω από την Ομόνοια και το Μοναστηράκι, τα λιμάνια γεμάτα ταξιδιώτες και τα νησιά που άρχιζαν να προσελκύουν νεανικό τουρισμό, αποτελούσε ιδανικό σκηνικό για ανθρώπους που δεν ήθελαν να τραβούν την προσοχή. Εκεί, ένας καλοντυμένος, πολύγλωσσος άνδρας με γαλλική προφορά και άνεση στις κοινωνικές συναναστροφές εύκολα περνούσε απαρατήρητος. Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία που να συνδέουν τον Σομπράτζ με εγκληματικές πράξεις στην Ελλάδα, ούτε καταγεγραμμένες έρευνες εις βάρος του από τις ελληνικές αρχές. Ωστόσο, η παρουσία του εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο: μικρές, στρατηγικές στάσεις σε χώρες όπου μπορούσε να ανασυνταχθεί, να αλλάξει ταυτότητα, να αποκτήσει επαφές ή απλώς να χαθεί για λίγο από το ραντάρ των διωκτικών αρχών άλλων κρατών. Η υποτιθέμενη σύλληψη και φυλάκισή του στην Ελλάδα -και ακολούθως η δραπέτευσή του από τις φυλακές Κορυδαλλού- προήλθαν από μυθιστορηματικές, γλαφυρές αφηγήσεις του ίδιου σε Αυστραλούς δημοσιογράφους, όταν βρισκόταν έγκλειστος στις φυλακές του Νέου Δελχί.
Η Ελλάδα δεν ήταν ούτε τόπος εγκλημάτων, ούτε τόπος σύλληψης, ήταν ένας ουδέτερος κόμβος σε μια εποχή όπου τα σύνορα ήταν διαπερατά και οι πληροφορίες κινούνταν αργά. Για τον Σομπράτζ, τέτοιοι τόποι ήταν απαραίτητοι: του επέτρεπαν να διατηρεί την ψευδαίσθηση της κανονικότητας και να συνεχίζει το ταξίδι του χωρίς υποψίες. Αυτή η ήσυχη ελληνική παρένθεση φωτίζει κάτι ουσιώδες για την υπόθεσή του. Δείχνει ότι η δράση του δεν ήταν μια συνεχής αλυσίδα εγκλημάτων, αλλά ένα προσεκτικά ενορχηστρωμένο μοτίβο μετακινήσεων, όπου η αδράνεια ήταν εξίσου σημαντική με τη βία.
Και υπενθυμίζει ότι ακόμα και τόποι που δεν συνδέονται άμεσα με φρίκη και αίμα μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης και σκοτεινότερης ιστορίας. Υπάρχουν αναφορές ότι τότε χρησιμοποίησε ή απέκτησε επαφές που τον βοήθησαν στη συνεχή αλλαγή ταυτοτήτων, χωρίς ωστόσο να προκύπτουν επίσημα δικαστικά στοιχεία εις βάρος του στη χώρα. Αυτό ακριβώς κάνει την ελληνική του «παρένθεση» ενδιαφέρουσα. Η Ελλάδα λειτουργεί ως ένας καθρέφτης του πώς ο Σομπράτζ κινούνταν στον κόσμο: όχι πάντα ως εγκληματίας πρώτης γραμμής, αλλά ως σκιώδης φιγούρα, παρούσα αλλά όχι ορατή. Ένας άνθρωπος που ήξερε πότε να δράσει και πότε απλώς να παρατηρεί.
Η σύλληψή του ήρθε το 1976 στην Ινδία, έπειτα από μια σχεδόν κινηματογραφική αποτυχία: προσπάθησε να δηλητηριάσει μια ομάδα Γάλλων τουριστών, αλλά εκείνοι επέζησαν και ειδοποίησαν τις αρχές. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος φυλάκισης, αποδράσεων, επανασυλλήψεων και δικαστικών διαδικασιών, που κράτησαν δεκαετίες. Ο Σαρλς Σομπράτζ απέκτησε φήμη μέσα από τις ίδιες του τις δηλώσεις, συχνά παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως θύμα συνωμοσιών ή ως ιδιοφυΐα που δεν εκτιμήθηκε.
Όταν το Netflix επανέφερε την ιστορία του στο προσκήνιο, η δημόσια συζήτηση αναζωπυρώθηκε. Πολλοί αναρωτήθηκαν πώς ένας τέτοιος άνθρωπος κατάφερε να κινείται τόσο ελεύθερα για τόσο μεγάλο διάστημα. Και κάπου εκεί, επανήλθαν και οι μικρότερες, λιγότερο γνωστές στάσεις του ταξιδιού του, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Η σημασία αυτής της παρουσίας δεν βρίσκεται στο μέγεθος των γεγονότων, αλλά στο τι αποκαλύπτει: ότι ακόμα και χώρες εκτός του βασικού χάρτη εγκλημάτων του, υπήρξαν μέρος του ίδιου δικτύου κινητικότητας και αδυναμιών των διεθνών μηχανισμών ελέγχου της εποχής. Σε έναν κόσμο χωρίς ψηφιακές βάσεις δεδομένων, χωρίς άμεση επικοινωνία μεταξύ αστυνομικών αρχών, άνθρωποι σαν τον Σομπράτζ μπορούσαν να εκμεταλλευτούν τα κενά.
Η Ελλάδα στέκεται ως μια υποσημείωση σε αυτή την ιστορία, αλλά όχι ασήμαντη. Ένας τόπος από τον οποίο πέρασε χωρίς να αφήσει αίμα, αλλά άφησε ίχνη. Γιατί κάποιες φορές, το πιο ανησυχητικό στοιχείο σε έναν εγκληματία δεν είναι όσα έκανε σε έναν τόπο, αλλά το πόσο εύκολα θα μπορούσε να τα έχει κάνει.
Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ήττα για τον πολιτισμό μας να μην βρίσκουμε άτομα άξια να τους προσηλωθούμε και να ζήσουμε το χειμώνα όπως πραγματικά είναι: μια ευκαιρία στην εγγύτητα.
10°
