Η ακραία ζέστη αποτελεί πλέον μία από τις ταχύτερα αυξανόμενες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη
Καύσωνες. Δασικές πυρκαγιές. Επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Μεταβολές στην εξάπλωση και την εποχικότητα ασθενειών. Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στη δημόσια υγεία γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς, με τις συνέπειες να καταγράφονται τόσο στη θνησιμότητα όσο και στην αυξανόμενη πίεση που δέχονται τα συστήματα υγείας.
Η ακραία ζέστη συνδέεται ήδη με χιλιάδες πρόωρους θανάτους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO/Europe), ενώ οι μετεωρολογικές προβλέψεις δείχνουν ότι οι συνθήκες υψηλού κινδύνου ενδέχεται να συνεχιστούν και τις επόμενες εβδομάδες.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus (C3S), η οποία λειτουργεί από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), ο Ιούνιος του 2026 ήταν ο θερμότερος Ιούνιος που έχει καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη και ο δεύτερος θερμότερος παγκοσμίως. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τις υψηλότερες θερμοκρασίες επιφάνειας της θάλασσας που έχουν καταγραφεί για τον συγκεκριμένο μήνα.
Οι ολοένα συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες αναδεικνύονται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας για την Ευρώπη, με το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη (WHO/Europe) να εντείνει τις παρεμβάσεις του τόσο στον τομέα της πρόληψης όσο και στην ενίσχυση της ετοιμότητας των κρατών-μελών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού, η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη από τις έξι περιφέρειές του, με τις θερμοκρασίες να αυξάνονται περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η ακραία ζέστη αποτελεί πλέον μία από τις ταχύτερα αυξανόμενες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη και εκτιμάται ότι οι επιπτώσεις της θα εντείνονται τα επόμενα χρόνια.
Τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα καταδεικνύουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία. Η θερμική καταπόνηση αποτελεί πλέον την κυριότερη αιτία θανάτων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή στην Ευρώπη.
Τα τελευταία 20 χρόνια η θνησιμότητα που συνδέεται με τη ζέστη έχει αυξηθεί κατά περίπου 30%, ενώ μόνο το 2022 περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας των ακραίων θερμοκρασιών. Το 2023 οι θάνατοι εκτιμώνται σε περίπου 47.500, με τον WHO/Europe να προειδοποιεί ότι, χωρίς πρόσθετα μέτρα προσαρμογής, έως το 2050 οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη ενδέχεται να ξεπεράσουν τους 120.000 ετησίως.
Η ακραία ζέστη αυξάνει τον κίνδυνο θερμικής εξάντλησης και θερμοπληξίας, επιβαρύνει τα καρδιαγγειακά, αναπνευστικά και εγκεφαλοαγγειακά νοσήματα, δυσχεραίνει τη διαχείριση χρόνιων παθήσεων, όπως ο διαβήτης, ενώ επηρεάζει και την ψυχική υγεία. Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται οι ηλικιωμένοι, τα βρέφη και τα μικρά παιδιά, οι έγκυες γυναίκες, τα άτομα με χρόνια νοσήματα ή περιορισμένη κινητικότητα, καθώς και όσοι εργάζονται ή αθλούνται σε εξωτερικούς χώρους. Παράλληλα, η επέκταση των ωρών υψηλού θερμικού στρες περιορίζει τη δυνατότητα ασφαλούς σωματικής άσκησης, γεγονός που μακροπρόθεσμα αυξάνει και τον κίνδυνο εμφάνισης μη μεταδοτικών νοσημάτων.
Η ακραία ζέστη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου για τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, οι περισσότεροι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη μπορούν να προληφθούν, εφόσον ληφθούν εγκαίρως τα κατάλληλα μέτρα από τις αρχές αλλά και από τους ίδιους τους πολίτες.
Στο πλαίσιο αυτό, ο WHO/Europe προωθεί την ανάπτυξη και εφαρμογή ολοκληρωμένων Σχεδίων Δράσης για την Υγεία και τη Ζέστη (Heat-Health Action Plans), τα οποία συνδυάζουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, επιχειρησιακή ετοιμότητα, προστασία των ευάλωτων ομάδων και συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Οι κατευθυντήριες οδηγίες βασίζονται σε οκτώ βασικούς πυλώνες, προσφέροντας στις εθνικές και τοπικές αρχές ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προετοιμασία και τη συνεχή βελτίωση των σχεδίων αντιμετώπισης των ακραίων θερμοκρασιών.
Η υγειονομική επιτήρηση κατά τη διάρκεια των καυσώνων κατέχει κεντρική θέση στις επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ και θεωρείται αναπόσπαστο μέρος κάθε αποτελεσματικού Σχεδίου Δράσης για την Αντιμετώπιση των Επιπτώσεων της Ζέστης στην Υγεία. Όπως επισημαίνει ο Οργανισμός, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης δείχνουν τι ενδέχεται να συμβεί, ενώ η σχεδόν σε πραγματικό χρόνο επιτήρηση της θνησιμότητας και της νοσηρότητας αποτυπώνει τι πραγματικά συμβαίνει.
Τα δεδομένα αυτά επιτρέπουν στις αρμόδιες αρχές να αξιολογούν σε πραγματικό χρόνο εάν ένας καύσωνας προκαλεί ήδη σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, ποιες γεωγραφικές περιοχές ή πληθυσμιακές ομάδες πλήττονται περισσότερο και εάν απαιτείται άμεση ενίσχυση των μέτρων αντιμετώπισης. Παράλληλα, μπορούν να καθοδηγήσουν αποφάσεις για την ενίσχυση των δημόσιων προειδοποιήσεων, τη διεύρυνση της διαθεσιμότητας ή του ωραρίου λειτουργίας κλιματιζόμενων χώρων δροσιάς, την αύξηση της υποστήριξης προς τους ηλικιωμένους και τα άτομα που ζουν μόνα, την προσαρμογή των ωραρίων εργασίας, καθώς και την ενίσχυση των υπηρεσιών ασθενοφόρων, των νοσοκομείων και των μονάδων μακροχρόνιας φροντίδας.
Ο ΠΟΥ υποστηρίζει τις χώρες στην ανάπτυξη ισχυρότερων συστημάτων δημόσιας υγείας και μηχανισμών ταχείας επιτήρησης της θνησιμότητας, αξιοποιώντας την εμπειρία που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Η εμπειρία αυτή παραμένει ιδιαίτερα χρήσιμη και για άλλες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας, συμπεριλαμβανομένων των επεισοδίων ακραίας ζέστης.
Παράλληλα, το Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη υλοποιεί κάθε χρόνο την εκστρατεία ενημέρωσης #KeepCool in the heat, με στόχο την προστασία των πολιτών κατά τη διάρκεια των περιόδων ακραίας ζέστης.
Η εκστρατεία βασίζεται σε τέσσερα απλά μηνύματα:
Μείνετε μακριά από τη ζέστη.
Διατηρήστε το σπίτι σας δροσερό.
Διατηρήστε το σώμα σας δροσερό και επαρκώς ενυδατωμένο.
Μείνετε σε επικοινωνία.
Στο πλαίσιο της εκστρατείας, ο ΠΟΥ συστήνει στους πολίτες να αποφεύγουν την έκθεση στον ήλιο κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, να διατηρούν τους εσωτερικούς χώρους δροσερούς, να φροντίζουν για την επαρκή ενυδάτωσή τους και να μεριμνούν για τα άτομα που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες.
«Η ακραία ζέστη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας της εποχής μας. Η έγκαιρη προειδοποίηση, η συστηματική επιτήρηση των επιπτώσεων στην υγεία και η στενή συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων είναι απαραίτητες για την προστασία των πιο ευάλωτων μελών του πληθυσμού και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας απέναντι στην κλιματική αλλαγή», δήλωσε ο Δρ. João Breda, Επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ στην Αθήνα για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών.
«Η προστασία των ανθρώπων από την ακραία ζέστη αποτελεί κοινή ευθύνη και απαιτεί τόσο ατομική όσο και θεσμική ετοιμότητα. Ο στόχος μας είναι σαφής και η φιλοδοξία μας μεγάλη: μηδενικοί θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη. Διαθέτουμε τη γνώση. Διαθέτουμε τον οδικό χάρτη. Μαζί μπορούμε να το πετύχουμε», πρόσθεσε.
17°
