Ένας Ουκρανός γλύπτης από το Λβιβ που έγινε καπετάνιος, μετά στρατιώτης και χειριστής drones μιλάει στην ATHENS VOICE για τις εμπειρίες και τα σχέδια του
Ο Ταράς Μπένιακ γεννήθηκε στο Λβιβ, μια πόλη μακριά από τη θάλασσα. Κι όμως, η ζωή του καθορίστηκε από αυτήν. Σήμερα είναι χειριστής drones και καπετάνιος. Στην προηγούμενη ζωή του ήταν γλύπτης. Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δύο ζωές υπάρχει ένα ξύλινο κοζάκικο πλοίο, μια «Chaika», που μοιάζει να συμπυκνώνει ολόκληρη την προσωπική του διαδρομή αλλά και ένα κομμάτι της σύγχρονης ουκρανικής ιστορίας.
«Η ιστορία μου ξεκινά από το πώς συνδέθηκα με τη θάλασσα», λέει. Το 1991, την ίδια χρονιά που η Ουκρανία ανεξαρτητοποιούνταν, ο ίδιος και μια ομάδα φίλων αποφάσισαν να φτιάξουν μια παραδοσιακή κοζάκικη γαλέρα, την «Presviata Pokrova» - την «Αγία Σκέπη». Το αρχικό σχέδιο δεν ήταν απλώς ένα ταξίδι. Η Ουκρανία, εξηγεί ο Τάρας, είχε χάσει τη μνήμη της - δεκαετίες σοβιετικής διαχείρισης της ιστορίας είχαν αφήσει τους ανθρώπους στην Ανατολική Ουκρανία να μεγαλώνουν χωρίς να ξέρουν ποιοι είναι. «Οι ρίζες τους είχαν κοπεί. Έπρεπε να τις επαναφέρουμε».
Η ιδέα ήταν να ταξιδέψουν στον Δνείπερο, να φτάσουν στα χωριά, να θυμίσουν – ήθελαν το πλοίο να αποκτήσει ειδική αποστολή, κάτι σαν κινούμενη μνήμη. Το σχέδιο γρήγορα μεγάλωσε. Δεν έμειναν στη Μαύρη Θάλασσα. Έβαλαν πλώρη για την Κωνσταντινούπολη, ακολουθώντας συμβολικά τις διαδρομές των Κοζάκων. Μετά ήρθαν νέα σχέδια: Γαλλία, Βαρκελώνη, η επέτειος των 500 χρόνων από την ανακάλυψη της Αμερικής. Το παράδοξο; Κανείς τους δεν ήταν επαγγελματίας ναυτικός. «Ήταν η πρώτη φορά για όλους μας». Το πλοίο άντεξε. Το ίδιο και εκείνοι.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε σε καταιγίδα στη Μαύρη Θάλασσα. Ο φόβος ήταν πραγματικός, αλλά η αυτοσχέδια αποστολή επιβίωσε κι έγινε τρόπος ζωής. Από απλός ναύτης, ο Τάρας έγινε τελικά καπετάνιος της «Chaika» και για δεκαετίες, η ζωή του κινήθηκε ανάμεσα στην τέχνη και τη θάλασσα.
Μέχρι που ήρθε ο πόλεμος. Το 2022 κατατάχθηκε εθελοντικά. «Δεν ορίζω πια τον εαυτό μου», λέει, περιγράφοντας την πραγματικότητα της στράτευσης και του πολέμου. Σχεδόν όλο το πλήρωμα της «Chaika» που ήταν σε ηλικία στράτευσης πήγε στον στρατό. Κάποιοι δεν επέστρεψαν. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σκληρή μετατόπιση από τη δημιουργία στην επιβίωση, το όνειρο παραμένει σχεδόν πεισματικά ίδιο.
Η συνάντησή μας έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος «Titans Under Sails», μιας πρωτοβουλίας που φέρνει Ουκρανούς βετεράνους κοντά στη θάλασσα. Για τον Ταράς, αυτό το ταξίδι δεν είναι διακοπές ούτε αποκατάσταση. Είναι μια σύντομη αναπνοή από κάτι που δεν τελειώνει. Τον ρώτησα τι περιμένει από αυτό: «Τους ανθρώπους. Τις ιστορίες τους. Από μικρές, προσωπικές ιστορίες αποτελείται η μεγάλη ιστορία της Ουκρανίας. Μέσα από αυτές θα μελετούν κάποτε την ιστορία μας, όπως εμείς μελετάμε τους προηγούμενους ήρωές μας».
Και μετά, όταν τελειώσει ο πόλεμος; «Θα επιστρέψω στη γλυπτική και στη θάλασσα. Και όπως κάθε ιστιοπλόος θέλω να κάνω τον γύρο του κόσμου. Να διασχίσω τους ωκεανούς, να δω νέα μέρη. Στη θάλασσα νιώθεις την απόλυτη αρμονία. Όταν μπορείς να βιώσεις τον κόσμο και να καταλάβεις τη φύση γύρω σου».
Η αποκατάσταση των τιτάνων
Για τους ανθρώπους του «Titans Under Sails», η θάλασσα δεν είναι απλώς μια προσωρινή απόδραση από τον πόλεμο. Είναι εργαλείο αποκατάστασης, επανένταξης και σύνδεσης με μια ζωή πέρα από το μέτωπο. Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός οργανώνει ιστιοπλοϊκά ταξίδια για Ουκρανούς βετεράνους, υπερασπιστές που έχουν τραυματιστεί σοβαρά, ανθρώπους που έχουν χάσει μέλη του σώματός τους, αλλά και πρώην αιχμαλώτους πολέμου που προσπαθούν να ξαναβρούν ρυθμό μετά την εμπειρία της αιχμαλωσίας και της μάχης.
Το ταξίδι στην Ελλάδα αποτελεί τον πέμπτο σταθμό του φετινού προγράμματος. Όπως εξηγεί η επικεφαλής επικοινωνίας Ιρίνα Πούρικ, πέρυσι πραγματοποιήθηκαν τρία ταξίδια, ενώ φέτος έχουν ήδη προηγηθεί τέσσερις αποστολές στις Κανάριες Νήσους.
Η ελληνική αποστολή είναι μεγαλύτερη και πιο σύνθετη, με συνολικά 63 συμμετέχοντες. Ανάμεσά τους βρίσκονται 25 βετεράνοι και επτά εν ενεργεία υπερασπιστές. Στην αποστολή συμμετέχουν επίσης πρώην αιχμάλωτοι πολέμου, γεγονός που δίνει ακόμη μεγαλύτερο βάθος στο εγχείρημα.
Η ιστιοπλοϊκή αποστολή στον Σαρωνικό έχει σαφές πρόγραμμα. Επτά σκάφη, περίπου δέκα άνθρωποι σε κάθε ένα, με ουκρανούς εθελοντές σκίπερ. Η διαδρομή περιλαμβάνει στάσεις στον Πόρο και την Αίγινα, ενώ δεν αποκλείεται να προστεθεί και η Ύδρα, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη και διανυκτερεύσεις αρόδου, με τους συμμετέχοντες να ζουν τη συλλογική εμπειρία της θάλασσας όχι ως τουρίστες, αλλά ως ομάδα που λειτουργεί μαζί.
Για τους διοργανωτές, η ιστιοπλοΐα λειτουργεί κι ως μηχανισμός αποκατάστασης, δίνοντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να αποκτήσουν νέες δεξιότητες και να βιώσουν ένα περιβάλλον που απαιτεί συνεργασία, εμπιστοσύνη και συγκέντρωση. Για ανθρώπους που έχουν επιστρέψει από το μέτωπο, συχνά με βαριά ψυχικά και σωματικά φορτία, αυτή η εμπειρία έχει σαφή θεραπευτική διάσταση.
Το «Titans Under Sails», όμως, δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση. Όπως εξηγεί η Πούρικ, το πρόγραμμα έχει και έναν δεύτερο, εξίσου σημαντικό στόχο: να κρατήσει ζωντανή τη σύνδεση ανάμεσα στους Ουκρανούς που πολεμούν ή επέστρεψαν από τον πόλεμο και τις κοινότητες εκτός Ουκρανίας. Για αυτό οι αποστολές συνοδεύονται από δημόσιες εκδηλώσεις, συνεντεύξεις και συναντήσεις με τη διασπορά.
Ένα από τα βαθύτερα ζητήματα που προσπαθεί να αντιμετωπίσει το πρόγραμμα είναι το χάσμα ανάμεσα στους βετεράνους και την κοινωνία των αμάχων. Όπως σημειώνει η ίδια, πολλοί στρατιώτες επιστρέφοντας από τον πόλεμο δυσκολεύονται να επανενταχθούν, καθώς αισθάνονται ότι μόνο άλλοι στρατιώτες μπορούν πραγματικά να καταλάβουν όσα έχουν ζήσει.
Το πρόγραμμα θα κορυφωθεί το Σάββατο 16 Μαΐου με δημόσια εκδήλωση στην Αθήνα, σε συνεργασία με την οργάνωση «Ουκρανές Γυναίκες στην Ελλάδα». Εκεί, οι βετεράνοι θα συναντήσουν μέλη της ουκρανικής διασποράς, δημοσιογράφους και εκπροσώπους φορέων, παρουσιάζοντας όχι μόνο τη δράση του οργανισμού αλλά και τις προσωπικές τους ιστορίες.
17°
