Ο Ντόναλντ Τραμπ, η «πολιτική του θεάματος», το τέλος της πολιτικής και η έναρξη ενός ακόμη Μεσαίωνα
Σε ιστορικά κείμενα ή ακόμη και σε καλά βιβλία ιστορικής μυθοπλασίας διαβάζαμε για παράξενους ηγέτες, με παράλογες συμπεριφορές και αλλοπρόσαλλες αντιδράσεις. Ιστορίες περίεργες, που ήταν δύσκολο να τις πιστέψει κανείς. Περιγραφές αλλόκοτων βασιλιάδων. Ακραίες αφηγήσεις για τα πάθη ηγεμόνων.
Τελικά, η μεσαιωνική αντίληψη περί εξουσίας και συμπεριφορών φτάνει κάποια στιγμή στην ολοκλήρωση του κύκλου της και η ανθρωπότητα, στη Δύση τουλάχιστον, εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου θεμέλιος λίθος της πολιτικής συμπεριφοράς και της πολιτικής σκέψης είναι ο ορθολογισμός.
Άλλωστε η ανθρωπότητα είχε αρχίσει να πληροφορείται τα περί πολιτικής και τα περί λόγου από τα κείμενα των σοφών της ελληνικής σκέψης, τα κιτάπια των οποίων ήταν καταχωνιασμένα στις σκονισμένες βιβλιοθήκες των Περσών και Αράβων μεταφραστών κι αργότερα σ’ εκείνες των άριστων μοναχών αντιγραφέων – για να μην ξεχάσουμε τους πιονιέρους Βυζαντινούς οι οποίοι πρόσφεραν την αρχαία γνώση στους Δυτικούς.
Έτσι, με οδυνηρό τρόπο, ανακαλύψαμε τη σύγχρονη δημοκρατία. Μέσα από σφαγές και τρόμο. Με πόνο και θυσίες. Την ονομάσαμε Γαλλική Επανάσταση. Τη γνωρίσαμε με το περίεργο όνομα-τίτλο habeas corpus. Αναφερθήκαμε σ’ αυτήν ως Αμερικανική Επανάσταση.
Βρεθήκαμε αίφνης να αντικρίζουμε μια απίστευτης ισχύος ασύμμετρη απειλή. Το πολυδουλεμένο αλλά «αραχνιασμένο» από την παλαιότητα και τη χρήση μοντέλο διακυβέρνησης, το οποίο τόσο κόστισε στην ανθρωπότητα για να επιβληθεί σε ένα τουλάχιστον τμήμα της, άρχισε να δονείται συθέμελα. Η αδυναμία ρύθμισης των εσωτερικών αντιφάσεων του συστήματος και η δόλια αναρρίχηση στους μηχανισμούς εξουσίας –μέσω των εκτελεστικών πια εξουσιών– των ιδίων των διακινητών του χρήματος, ούτε καν των εκπροσώπων τους δηλαδή, κατέληξε αμαχητί και αναπόφευκτα στην απορρύθμιση των ίδιων των θεμελίων της δημοκρατίας.
Αξίζει να ρίξουμε μια σύντομη ματιά στα συμπεράσματα του «Γέροντα» της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης, πριν ασχοληθούμε με την οικτρή συνέπεια της εκ των έσω άλωσης της δημοκρατίας.
Ο Χάμπερμας διαπιστώνει ότι ο δημόσιος χώρος, που κάποτε αποτελούσε τόπο ορθολογικών συζητήσεων μεταξύ των πολιτών, έχει μετατραπεί σε σκηνή θεατρικής παράστασης.
Η παρακμή της λογικής: Αντί να συζητά για ιδέες και κοινωνικά σχέδια, η πολιτική επικεντρώνεται στην εικόνα και την προσωπικότητα των ηγετών.
Ένα παθητικό κοινό: Ο πολίτης δεν είναι πλέον ενεργός συμμετέχων στη συζήτηση αλλά θεατής, στον οποίο «πουλάνε» σύμβολα και εικόνες εξουσίας, θυμίζοντας τα τελετουργικά της φεουδαρχικής αριστοκρατίας.
Η ανάπτυξη των σύγχρονων μέσων ενημέρωσης ευνόησε αυτή τη θεατρικοποίηση.
Χειραγώγηση εναντίον επικοινωνίας: Οι τεχνικές πολιτικής επικοινωνίας επιδιώκουν να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη αντί να προωθήσουν μια πραγματική επικοινωνιακή δράση βασισμένη στη λογική συναίνεση.
Πολιτιστική κατανάλωση: Η πολιτική ενημέρωση αντιμετωπίζεται ως προϊόν ψυχαγωγίας, στερώντας από τη δημοκρατική συζήτηση την κριτική της ουσία.
Πολλά χρόνια πριν, στην περίοδο της αμφισβήτησης και της κατάρριψης των μύθων κατά την εκρηκτική παρένθεση του 1968, ο Γκι Ντεμπόρ πρότεινε το concept της «Κοινωνίας του Θεάματος»:
Το θέαμα χωρίζει το άτομο από τη δική του εμπειρία. Γίνεται απλός θεατής της ζωής του. Ο άνθρωπος γίνεται ξένος προς τις δικές του επιθυμίες, οι οποίες αντικαθίστανται από «ψευδο-ανάγκες» που κατασκευάζονται από την οικονομία για να εξασφαλίσουν τη δική της ανάπτυξη.
Το κεφάλαιο βρίσκεται σε τέτοιο βαθμό συσσώρευσης που γίνεται εικόνα. Το θέαμα είναι η κορύφωση του καπιταλισμού, όπου το εμπόρευμα κατέληξε να αποικίσει πλήρως την κοινωνική ζωή, σε σημείο να μην είναι πια παρά καθαρή εικόνα.
Οι καταναλωτές αυτών των αλλόκοτων θεωριών, οι ψευτοκουλτουριάρηδες όπως είθισται να τους αποκαλούν οι συνετοί της εποχής μας, θα περίμεναν η επιβεβαίωση αυτών των σκέψεων να ερχόταν από κάποια τρομερή και φοβερή προσωπικότητα. Λάθος! Στον θρόνο του παγκόσμιου άρχοντα στρογγυλοκάθισε η προσωποποίηση της αυθεντικής πολιτικής γελοιότητας. Το απόλυτο κενό. Ένας άνθρωπος, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αδυνατεί να επικοινωνεί νοήματα και σκέψεις και περιορίζεται στο να αναφέρεται σε εικόνες, ωσάν ο πολιτικός λόγος να είναι καρέ από ευτελή κόμικς εν σειρά.
Σε επίπεδο κινηματογραφικών διαλόγων ο συγκεκριμένος παραπέμπει στις αφελέστερες ατάκες του Τζον Γουέιν, όταν η Αμερική ζούσε μεταπολεμικά στον κόσμο του καλού και του κακού (όπου κακός ο κομμουνιστής και όπου καλός ο σφαγέας των απαραίτητα κακών Ινδιάνων). Οι συνεντεύξεις Τύπου του μεγάλου αρχηγού θυμίζουν τις απίστευτες ατάκες των μποξέρ των περασμένων δεκαετιών, όπου η αναδυόμενη τεστοστερόνη συναντούσε τον απόλυτο ματσισμό μέσα από μία μόνιμη αναφορά στην απόλυτη βία και το αίμα.
Αυτός ο «Άρχοντας των Πετρελαίων», ο άνθρωπος των συγκεκριμένων ιδιοκτητών των εταιρειών υδρογονανθράκων του Τέξας, οι οποίοι είναι και οι άμεσοι χρηματοδότες του, ομολόγησε προ ημερών, ενώπιον της παγκόσμιας κοινότητας, πως «Η Αμερική είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο. Η αύξηση των τιμών σημαίνει πως βγάζουμε πάρα πολλά χρήματα».
Είναι τόσο αφελώς προκλητική αυτή η ομολογία. Κάποτε μια τέτοια παραδοχή θα ήταν αδύνατον να εκφραστεί στη δημόσια σφαίρα. Τώρα πλέον όχι μόνον είναι δυνατόν, αλλά προφανώς επιβάλλεται από τις σύγχρονες συνθήκες πολιτικού θεάματος. Είναι το αποτέλεσμα της φεουδοποίησης του δημοσίου λόγου. Ο ηγεμών των ΗΠΑ εκφράζει με άνεση και συνέπεια αυτό που εκλήθη να υλοποιήσει. Την ακύρωση του ορθολογισμού και την επιβολή της παράνοιας ως μέσο αποπροσανατολισμού και απαλλοτρίωσης της συλλογικής ιστορικής συνείδησης. Ομιλεί με όρους οπτικών μηνυμάτων και διαφημιστικών σποτ.
Λένε πως η Ιστορία εξελίσσεται σε κύκλους. Λένε επίσης πως δεν επαναλαμβάνεται. Κάποιοι ισχυρίζονται πως η ίδια η Ιστορία εκδικείται. Τελικά στο τέλος αυτού του δρόμου, όπου διαπιστώνεται το τέλος του μυθικού (έστω) πολιτικού αφηγήματος και η απαρχή της ήττας, ο κάθε οδοιπόρος που πεισματικά διατηρεί τις μνήμες του καλείται να διασχίσει τη δική του «Έρημο των Ταρτάρων» και να συμπληρώσει τα δικά του «100 χρόνια Μοναξιάς». Κάπως έτσι βιώνεται το οφθαλμοφανές πια τέλος της πολιτικής, δηλαδή η έναρξη ενός ακόμη Μεσαίωνα.
15 χρόνια φυλάκισης μπορεί να επισύρουν οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει στην Ελλάδα ο διαχειριστής της ΜΚΟ Aegean Boat Report, Τόμι Όλσεν, ο οποίος συνελήφθη στο σπίτι του στο Τρόμσο της Νορβηγίας
17°
