Explainer | Τι προέβλεπε η συνθήκη New Start για τα πυρηνικά και γιατί δεν παρατείνεται

Η τελευταία συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών όπλων μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ, γνωστή ως New START, λήγει, με τον ΟΗΕ να κάνει λόγο για «σοβαρή στιγμή για την παγκόσμια ασφάλεια». 

Τι, όμως, ήταν η συνθήκη New Start για τα πυρηνικά, ποιος την υπέγραψε και γιατί οι δύο πλευρές δεν την παρατείνουν.

Ποιος υπέγραψε τη συνθήκη New Start για τα πυρηνικά; 

Η συνθήκη New START υπογράφηκε το 2010 από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και τον Ντμίτρι Μεντβέντεφ, σύμμαχο του Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Ρωσίας για μία μόνο θητεία. Εκείνη την εποχή, οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών βρίσκονταν σε φάση «επανεκκίνησης». Η συνθήκη τέθηκε σε ισχύ το επόμενο έτος. Έθεσε όρια στα πυρηνικά όπλα - το είδος που θα χρησιμοποιούσε κάθε πλευρά για να χτυπήσει τα ζωτικά πολιτικά, στρατιωτικά και βιομηχανικά κέντρα του αντιπάλου σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου. Όρισε τον αριθμό των αναπτυγμένων κεφαλών στις 1.550 από κάθε πλευρά, με όχι περισσότερους από 700 αναπτυγμένους πυραύλους και βομβαρδιστικά αεροπλάνα εδάφους ή υποβρυχίου, και 800 εκτοξευτές.

Τι εμπόδισε την κάθε πλευρά να την αθετήσει; 

Η συνθήκη περιελάμβανε ένα σύστημα επιτόπιων επιθεωρήσεων, ώστε κάθε πλευρά να μπορεί να βεβαιωθεί ότι η άλλη συμμορφώνεται. Αλλά το 2023, ο Πούτιν ανέστειλε τη συμμετοχή της Μόσχας λόγω της υποστήριξης των ΗΠΑ προς την Ουκρανία στον πόλεμο με τη Ρωσία. Αυτό σταμάτησε τις επιθεωρήσεις - οι οποίες ούτως ή άλλως είχαν ανασταλεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού - και ανάγκασε κάθε πλευρά να βασιστεί στις δικές της εκτιμήσεις πληροφοριών για το τι έκανε η άλλη. Ωστόσο, και οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι θα τηρήσουν τα αριθμητικά όρια της συνθήκης.

Σχετικό Άρθρο

Κοσμος Λήγει η συμφωνία πυρηνικών ΗΠΑ-Ρωσίας - Αυξάνεται ο κίνδυνος νέας κούρσας εξοπλισμών

Newsroom 03.02.2026, 16:40

Γιατί οι δύο πλευρές δεν θα παρατείνουν τη συνθήκη;

Το κείμενο της συνθήκης αναφέρει ότι μπορεί να παραταθεί μόνο μία φορά, και αυτό έχει ήδη συμβεί - το 2021, αμέσως μετά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Τζο Μπάιντεν. Με την λήξη της να πλησιάζει, ο Πούτιν πρότεινε τον περασμένο Σεπτέμβριο ότι κάθε πλευρά θα πρέπει να συμφωνήσει ανεπίσημα να τηρήσει τα όρια των πυρηνικών κεφαλών για ένα ακόμη έτος. Μέχρι την Τετάρτη, την τελευταία ημέρα της συνθήκης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν είχε απαντήσει.

Στις ΗΠΑ, οι απόψεις διίστανται σχετικά με το αν ο Τραμπ έπρεπε να το είχε αποδεχτεί. Όσοι τάσσονται υπέρ λένε ότι αυτό θα είχε επιδείξει πολιτική βούληση για την αποφυγή μιας νέας κούρσας εξοπλισμών και θα είχε κερδίσει χρόνο για να βρεθεί μια λύση. Άλλοι λένε ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να απελευθερωθούν τώρα από τα όρια της New START, προκειμένου να ενισχύσουν το οπλοστάσιό τους. 

Γιατί έχει σημασία το να μην υπάρχει συνθήκη; 

Σχετικό Άρθρο

Κοσμος ΟΗΕ: «Σοβαρή στιγμή για την παγκόσμια ασφάλεια» η λήξη της Συνθήκης New START

Newsroom 05.02.2026, 07:37

Εάν η Μόσχα και η Ουάσινγκτον σταματήσουν να τηρούν αμοιβαία όρια στα πυρηνικά οπλοστάσια τους, αυτό θα σηματοδοτήσει το τέλος περισσότερων από μισού αιώνα περιορισμών σε αυτά τα όπλα. Η λήξη της New START αφήνει ένα κενό, καθώς δεν έχουν πραγματοποιηθεί συνομιλίες για τη διάδοχη συμφωνία. Οι υποστηρικτές του ελέγχου των όπλων φοβούνται ότι αυτό αυξάνει τους πυρηνικούς κινδύνους, ειδικά σε μια εποχή αυξημένης διεθνούς έντασης λόγω των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. 

Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι δύο πλευρές χωρίς μία νέα συμφωνία; 

Κάθε πλευρά θα είναι ελεύθερη να αυξήσει τον αριθμό των πυραύλων της και να αναπτύξει εκατοντάδες κεφαλές. Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι αυτό θέτει ορισμένες τεχνικές και υλικοτεχνικές προκλήσεις και δεν θα συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη - θα χρειαστεί τουλάχιστον έναν χρόνο για να γίνουν σημαντικές αλλαγές. Μακροπρόθεσμα, η ανησυχία είναι ότι θα ακολουθήσει ένας ανεξέλεγκτος ανταγωνισμός εξοπλισμών, στον οποίο κάθε πλευρά θα συνεχίσει να προσθέτει όπλα με βάση τις χειρότερες δυνατές υποθέσεις σχετικά με το τι θα σχεδίαζε η άλλη.

Τι θα χρειαστεί για να συμφωνηθεί μία νέα συνθήκη; 

Ο Τραμπ λέει ότι θέλει μια νέα, καλύτερη συνθήκη, αλλά οι ειδικοί λένε ότι αυτή θα είναι μια μακρά και δύσκολη διαδικασία. Μια διάδοχη συνθήκη πιθανότατα θα πρέπει να ασχοληθεί με άλλες κατηγορίες πυρηνικών όπλων, συμπεριλαμβανομένων των βραχείας και μεσαίας εμβέλειας, καθώς και με νέα συστήματα που έχει αναπτύξει η Ρωσία από τότε που συμφωνήθηκε η Νέα START, όπως ο πύραυλος κρουζ Burevestnik και η τορπίλη Poseidon.

Εκτός από το γεγονός ότι τέτοιες συμφωνίες είναι περίπλοκες, δεν υπάρχει καν συμφωνία για το ποιος πρέπει να συμμετάσχει. Ενώ ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θέλει να επιδιώξει την «αποπυρηνικοποίηση» τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Κίνα, το Πεκίνο λέει ότι είναι μη ρεαλιστικό να του ζητηθεί να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις με χώρες των οποίων τα οπλοστάσια εξακολουθούν να είναι πολύ μεγαλύτερα από τα δικά του. Η Ρωσία λέει ότι οι πυρηνικές δυνάμεις των μελών του ΝΑΤΟ, της Βρετανίας και της Γαλλίας, θα πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμες για διαπραγμάτευση, κάτι που οι εν λόγω χώρες απορρίπτουν.

Πηγή: Reuters