Σαν σήμερα: Η Ματωμένη Κυριακή της Βόρειας Ιρλανδίας

«Ματωμένη» ονομάστηκε η Κυριακή της 30ής Ιανουαρίου 1972 όταν, σε πορεία διαμαρτυρίας που οργάνωσε η Northern Ireland Civil Rights Association (NICRA) στην περιοχή του Μπογκσάιντ στο Ντέρρυ της Βόρειας Ιρλανδίας, στρατιώτες του βρετανικού στρατού πυροβόλησαν 26 άοπλους διαδηλωτές: 13 σκοτώθηκαν επί τόπου και άλλος ένας πέθανε αργότερα καθώς υπέκυψε στα τραύματά του (σύνολο 14), ενώ τραυματίστηκαν πολλοί ακόμη. Μέλη του 1ου Τάγματος του Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών (1 PARA), με διοικητή τον Derek Wilford, άνοιξαν πυρ εναντίον του πλήθους. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν πέντε 17χρονοι. Το 2010 δημοσιοποιήθηκε το επίσημο πόρισμα για τα γεγονότα, μετά από μακρόχρονη έρευνα υπό την εποπτεία του Lord Saville of Newdigate. Το πόρισμα έκρινε ότι κανένα θύμα δεν αποτελούσε απειλή, ότι δεν δόθηκε προειδοποίηση πριν από τα πυρά και ότι ορισμένοι στρατιώτες έδωσαν αναληθείς καταθέσεις. Ο τότε πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον ζήτησε επίσημα συγγνώμη στη Βουλή των Κοινοτήτων εκ μέρους της βρετανικής κυβέρνησης.

© Wikimedia Commons

Η σφαγή επιβάρυνε δραματικά το κλίμα και συνέβαλε στην κλιμάκωση που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στη λεγόμενη Ματωμένη Παρασκευή της 21ης Ιουλίου 1972 στο Μπέλφαστ: ο Προσωρινός IRA (Provisional IRA), και ειδικότερα η «Ταξιαρχία του Μπέλφαστ», τοποθέτησε 22 βόμβες, με 9 νεκρούς και 130 τραυματίες. Τριάντα χρόνια αργότερα, ο IRA απολογήθηκε δημοσίως για τη Ματωμένη Παρασκευή.

Το 1972 καταγράφηκε ως η πιο αιματηρή χρονιά των επιλεγόμενων Troubles: σκοτώθηκαν συνολικά 479 άνθρωποι. Το γεγονός αποτυπώθηκε και στην τέχνη: το 1983 οι U2 κυκλοφόρησαν το «Sunday Bloody Sunday»· ο Τζον Λέννον έγραψε τα «Sunday Bloody Sunday» και «The Luck of the Irish», ενώ ο Πολ ΜακΚάρτνεϋ έγραψε το «Give Ireland Back to the Irish», το οποίο απαγοτεύτηκε στο BBC. Ο Σίμους Χίνι (Νόμπελ 1995) από εκεί εμπνεύστηκε το ποίημα «Casualty».

Η Ματωμένη Κυριακή και η Ματωμένη Παρασκευή, αν και είχαν τεράστιο αντίκτυπο στις ιρλανδο-βρετανικές σχέσεις, δεν έφεραν λύση. Οι εχθροπραξίες είχαν ήδη αρχίσει να κλιμακώνονται από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, όταν οι ρωμαιοκαθολικοί της Βόρειας Ιρλανδίας ξεκίνησαν διαδηλώσεις κατά των διακρίσεων (ψήφος, στέγαση, απασχόληση). Παράλληλα, ο IRA διχάστηκε σε Official IRA και Provisional IRA (1969-1970), με την «προσωρινή» φράξια να πρωταγωνιστεί στη βίαιη κλιμάκωση των επόμενων ετών.

Στις 20 Ιουλίου 1982, βόμβες του Προσωρινού IRA εξερράγησαν στο Χάιντ Παρκ και στο Ρίτζεντς Παρκ στο Λονδίνο: σκοτώθηκαν 11 στρατιωτικοί και τραυματίστηκαν δεκάδες. Την επόμενη χρονιά, ο Irish National Liberation Army (INLA) —ξεχωριστή οργάνωση, όχι «παραφυάδα του IRA— τοποθέτησε βόμβα σε παμπ στο Ντέρρυ σκοτώνοντας 17 άτομα (11 στρατιώτες και 6 πολίτες). Στη συνέχεια, στις 12 Οκτωβρίου 1984, βόμβα του Προσωρινού IRA εξερράγη στο Grand Hotel στο Μπράιτον, όπου διέμεναν μέλη της τότε κυβέρνησης του Συντηρητικού Κόμματος, συμπεριλαμβανομένης της πρωθυπουργού Μάργκαρετ Θάτσερ: προκλήθηκαν τεράστιες υλικές ζημιές, 5 άτομα έχασαν τη ζωή τους και τραυματίστηκαν πάνω από 30, ανάμεσά τους ο υπουργός Νόρμαν Τέμπιτ. Παρά την κατακραυγή, ο «Real IRA», που σχηματίστηκε το 1997 από διάσπαση διαφωνούντων με την ειρηνευτική διαδικασία, προέβη σε βομβιστική επίθεση στην Όμα (15 Αυγούστου 1998) και επιθέσεις στην Αγγλία, στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Στις 28 Ιουλίου 2005 ο IRA ανακοίνωσε τερματισμό της ένοπλης εκστρατείας και αφοπλίστηκε.