Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ότι η μεταπολεμική τάξη τελείωσε και προετοιμάζεται για στρατηγική ανεξαρτησία
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ — Δεν υπάρχει επιστροφή.
Αυτό ήταν το ξεκάθαρο μήνυμα που έστειλαν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την άτυπη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, που πραγματοποιήθηκε ως απάντηση στις απειλές του Αμερικανού προέδρου Donald Trump να θέσει υπό αμερικανικό έλεγχο τη Γροιλανδία.
Παρότι η σύνοδος της ΕΕ έχασε τον δραματικό της χαρακτήρα, όταν ο Τραμπ υπαναχώρησε μόλις 24 ώρες πριν, η συνειδητοποίηση που επικράτησε ήταν ακόμη πιο ηχηρή: η Ευρώπη έχει περάσει ένα ιστορικό κατώφλι. Η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων, όπως τη γνώριζε από το 1945, ανήκει στο παρελθόν.
Ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron και ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz, παρά τις πρόσφατες διαφωνίες τους, εμφανίστηκαν ενωμένοι. Το ίδιο και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, η οποία δήλωσε ξεκάθαρα: «Ξέρουμε ότι πρέπει να λειτουργήσουμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη».
Η «στιγμή του Ρουβίκωνα» για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Παρότι δεν ελήφθησαν επίσημες αποφάσεις και η σύνοδος κύλησε χωρίς εντάσεις, τέσσερις Ευρωπαίοι διπλωμάτες και ένας αξιωματούχος με γνώση των συζητήσεων περιέγραψαν μια σιωπηρή αλλά καθοριστική συμφωνία: έχει συντελεστεί μια ρήξη ανάμεσα στο παλιό και στο νέο διεθνές σύστημα.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», δήλωσε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. «Είναι σοκ θεραπεία. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε ό,τι ήταν πριν».
Η στροφή προς την ανεξαρτησία ωρίμαζε εδώ και χρόνια, από την πρώτη θητεία Τραμπ το 2017. Όμως οι απειλές για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως απότομο ξυπνητήρι, επιταχύνοντας κινήσεις που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητες.
«Όλα, ταυτόχρονα»: Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική
Η αρχική αντίδραση των ηγετών —πάγωμα εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, συζητήσεις για αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία και απειλές εμπορικών αντιποίνων— έδωσε μια πρώτη γεύση του τι έρχεται.
Όπως τόνισε διπλωματική πηγή, η νέα στρατηγική δεν μπορεί να είναι αποσπασματική:
«Δεν μπορεί να είναι μόνο ενέργεια ή μόνο άμυνα. Πρέπει να είναι τα πάντα, όλα ταυτόχρονα».
Χώρες της ανατολικής Ευρώπης, παραδοσιακά απόλυτα προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ και στις ΗΠΑ λόγω της ρωσικής απειλής, εμφανίζονται πλέον πιο δεκτικές στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Η Εσθονία έφτασε στο σημείο να εξετάσει αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο αποστολής του ΝΑΤΟ — κάτι αδιανόητο μέχρι πρόσφατα.
Από την Πολωνία έως τον Βορρά: Η Ευρώπη μαθαίνει το μάθημα
Ακόμη και η Πολωνία, από τους πιο σταθερούς συμμάχους των ΗΠΑ, έκανε ένα βήμα έξω από τη ζώνη άνεσής της. Ο πρωθυπουργός Donald Tusk εμφανίστηκε ανοιχτός στη χρήση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού, ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων.
«Σεβόμασταν την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός, όχι κυριαρχία και εξαναγκασμό».
Παρόμοια μετατόπιση καταγράφεται και στις παραδοσιακά φιλελεύθερες εμπορικά χώρες του Βορρά, όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία, που μέχρι σήμερα απέφευγαν κάθε κίνηση που θα έθετε σε κίνδυνο τις εμπορικές τους σχέσεις με τις ΗΠΑ.
«Αυτή είναι μια νέα εποχή», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Τουλάχιστον για τα επόμενα τρία χρόνια δεν θα μπορούμε να βασιζόμαστε σε αυτούς. Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν τεστ — και το μάθημα το πήραμε».
Ακόμη και η Γερμανία, με βαθιά ριζωμένη την πίστη στη διατλαντική σχέση, επανεξετάζει τις παραδοχές της. Ο Μερτς έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να στηρίξει σκληρή εμπορική απάντηση προς τις ΗΠΑ.
Το συμπέρασμα των Ευρωπαίων αξιωματούχων είναι σαφές: η Ευρώπη πρέπει πλέον να «κατέχει τη δική της ατζέντα» — από την Ουκρανία και την ασφάλεια, μέχρι την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία. Και αυτή τη φορά, η συζήτηση δεν φαίνεται αναβλητέα.
