Ιταλία: Η Μελόνι εξετάζει αλλαγή εκλογικού νόμου για διασφαλίσει την επανεκλογή της
Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι σχεδιάζει αναθεώρηση του εκλογικού συστήματος της Ιταλίας για να ενισχύσει τις προοπτικές της δεξιάς της συμμαχίας στις επόμενες εκλογές, που αναμένονται το 2027.
Το ακροδεξιό, λαϊκιστικό κόμμα της Μελόνι, Αδελφοί της Ιταλίας θέλει να καταργήσει τις εκλογές της πλειοψηφίας (first-past-the-post), που αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των εδρών, και να περάσει σε ένα τροποποιημένο σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης, σε μια προσπάθεια να προλάβει μια αριστερή συμμαχία από το να εξασφαλίσει περισσότερες έδρες.
Αυτή θα είναι η πέμπτη αλλαγή του εκλογικού συστήματος στη χώρα από τη δεκαετία του 1990, καθώς οι ιταλικές κυβερνήσεις έχουν επανειλημμένα τροποποιήσει τους εκλογικούς κανόνες, συνήθως για να ευνοήσουν τα δικά τους κόμματα.
«Πιστεύουμε ότι θα ήταν προς το συμφέρον όλων να υπάρχει ένας νόμος που να προσφέρει σταθερότητα», δήλωσε στους Financial Times ο γερουσιαστής Λούτσιο Μαλάν, υπεύθυνος κοινοβουλευτικής ομάδας των Αδελφών της Ιταλίας. «Με το σύστημα που έχουμε τώρα, ο μεγάλος κίνδυνος είναι να έχουμε κοινοβούλιο χωρίς πλειοψηφία ή μη φυσικές συμμαχίες».
Το τρέχον μικτό εκλογικό σύστημα της Ιταλίας — που υιοθετήθηκε το 2017 και έχει χρησιμοποιηθεί δύο φορές — κατανέμει το 37% των εδρών της Βουλής και της Γερουσίας μέσω του πλειοψηφικού συστήματος και το υπόλοιπο μέσω αναλογικής εκπροσώπησης.
Το 2022, η τριμελής συμμαχία της Μελόνι κέρδισε την πλειοψηφία των εδρών «πλειοψηφία κερδίζει», καθώς οι υποψήφιοι της νίκησαν εύκολα τους αντίπαλους από μια διαιρεμένη αντιπολίτευση.
Όμως με το Δημοκρατικό Κόμμα της κεντροαριστεράς και το λαϊκιστικό Κίνημα Πέντε Αστέρων να εξετάζουν μια συμμαχία για τις επόμενες εκλογές, η Μελόνι και οι σύμμαχοί της φοβούνται ότι μπορεί να δυσκολευτούν να κερδίσουν σταθερή πλειοψηφία, ειδικά στη Γερουσία.
«Το 2022 η κεντροδεξιά ήταν ενωμένη και η κεντροαριστερά όχι», δήλωσε ο Λορέντσο Πρεγκλιάσκο, ιδρυτικός εταίρος της πολιτικής εταιρείας YouTrend. «Η κεντροαριστερά προσπαθεί να ενωθεί — αυτό αλλάζει τη δυναμική».
Μπόνους εδρών
Αν και οι λεπτομέρειες συζητούνται ακόμη, το νέο σύστημα θα είναι αναλογικής εκπροσώπησης με «μπόνους πλειοψηφίας» που θα απονέμεται στο νικητήριο κόμμα ή συμμαχία αν ξεπεράσει το όριο του 40 ή 45% των ψήφων.
Ο Μαλάν επιμένει ότι οποιεσδήποτε αλλαγές θα υπηρετούν το συμφέρον της Ιταλίας και όχι μόνο της κυβερνώσας συμμαχίας της Μελόνι. «Θέλουμε σταθερότητα — είτε για εμάς είτε για τους αντιπάλους μας», είπε.
Ωστόσο η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Ελλί Σλέιν, δήλωσε ότι η «φόβος της Μελόνι να χάσει» από τη νέα «προοδευτική συμμαχία» ήταν αυτό που προκάλεσε την πρωτοβουλία. «Δεν φαίνεται η καλύτερη βάση για αλλαγή κανόνων τόσο κοντά στις εκλογές», πρόσθεσε, τονίζοντας ότι το κόμμα της θα «αξιολογήσει» οποιαδήποτε τελική πρόταση.
Σύστημα στην Ιταλία η αλλαγή εκλογικού νόμου κατά το δοκούν
Οι Ιταλοί ψηφοφόροι επίσης δεν ενθουσιάζονται για νέες παρεμβάσεις. Μια πρόσφατη έρευνα της YouTrend έδειξε ότι μόνο το 28% των ερωτηθέντων υποστηρίζει την αλλαγή του εκλογικού νόμου, ενώ το 53% είναι αντίθετο.
Ο Πρεγκλιάσκο προειδοποίησε ότι οι αναθεωρήσεις μπορεί να έχουν απρόβλεπτα αποτελέσματα. «Υπήρξαν τουλάχιστον μερικές περιπτώσεις όπου ένα νέο εκλογικό σύστημα ψηφίστηκε επειδή κάποια κόμματα πίστευαν ότι θα ωφεληθούν, αλλά τα πράγματα γύρισαν εναντίον τους».
Οι ιταλικοί εκλογικοί νόμοι μπορούν να αλλάξουν με απλή πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, κάτι που έχει επιτρέψει επανειλημμένες αναδιαμορφώσεις από τότε που κατέρρευσε η μεταπολεμική πολιτική ελίτ κατά τη δεκαετία του 1990 λόγω σκανδάλων διαφθοράς.
Το 1993, η Ιταλία αντικατέστησε δεκαετίες αναλογικής εκπροσώπησης με σύστημα που κατένεμε το 75% των εδρών μέσω πλειοψηφίας για να δώσει μεγαλύτερη επιρροή στους ψηφοφόρους, με το υπόλοιπο μέσω αναλογικής εκπροσώπησης.
Το 2005, λίγους μήνες πριν τις γενικές εκλογές, ο τότε πρωθυπουργός Σίλβιο Μπερλουσκόνι επινόησε έναν περίπλοκο νέο νόμο με το όνομα Porcellum («χοιρινό δείπνο») — για να ενισχύσει τις φθίνουσες προοπτικές του κόμματός του. Ο νόμος ήταν μείγμα αναλογικής εκπροσώπησης και απονομής επιπλέον εδρών στο νικητήριο κόμμα. Χρησιμοποιήθηκε σε τρεις εκλογές πριν ακυρωθεί το 2014 από το Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο βρήκε ότι βασικές διατάξεις του στέρησαν δίκαιη εκπροσώπηση στους ψηφοφόρους.
Ο πρώτος προτεινόμενος αντικαταστάτης του νόμου του Μπερλουσκόνι κρίθηκε αντισυνταγματικός πριν καν τεθεί σε εφαρμογή. Το 2017, οι νομοθέτες ενέκριναν το τρέχον σύστημα, το Rosatellum.
«Όλοι όσοι βρίσκονται στην κυβέρνηση είναι βασικά πρόθυμοι να αλλάξουν το σύστημα με τρόπο που να τους διευκολύνει — αυτή είναι η ιστορία πολλών εκλογικών μεταρρυθμίσεων», είπε ο Πρεγκλιάσκο. Το κόμμα της Μελόνι, πρόσθεσε, «πηγαίνει προς αυτή την κατεύθυνση».
Ωστόσο η πρωθυπουργός, που βρίσκεται στην εξουσία πάνω από τρία χρόνια, μπορεί να δυσκολευτεί να υποστηρίξει ότι οι αλλαγές είναι απαραίτητες για την πολιτική σταθερότητα — δεδομένου ότι συχνά υπερηφανεύεται ότι ηγείται μιας από τις πιο σταθερές μεταπολεμικές κυβερνήσεις της Ιταλίας.
«Το Rosatellum έχει εγγυηθεί μια από τις μακροβιότερες κυβερνήσεις στην ιστορία της Ιταλίας», δήλωσε ο πρώην πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι, που είχε σχεδιάσει το Italicum. «Υπάρχει αντίφαση μεταξύ αυτού που λένε για το πόσο καλή είναι η Τζόρτζια, έχοντας δημιουργήσει μια σταθερή κυβέρνηση, και τον εκλογικό νόμο, ο οποίος δεν παρέχει σταθερότητα. Είναι είτε το ένα είτε το άλλο».
8°
