Radical chic: Πλούσιοι και διασημότητες στους κοινωνικούς αγώνες

Μια από τις αιτίες της ενίσχυσης των κομμάτων που προβάλλουν θέσεις εναντίον των ελίτ είναι η αντιπαθητική εικόνα των αριστερών radicals: από τα πολυτελή ρετιρέ με θέα το Σέντραλ Παρκ, τα Ηλύσια Πεδία ή τις επαύλεις του Μέιφεαρ δεν αγωνίζονται απλώς για τα δίκαια αιτήματα του λαού. Όταν τον Ιανουάριο του 1970 δημοσιεύτηκε στο περιοδικό New York η φωτογραφία του συνθέτη Λέοναρντ Μπερνστάιν και της συζύγου του, Φελίσια Μοντεαλέγκρε, να πίνουν σαμπάνια μαζί με τον ηγέτη των Black Panthers, Ντόναλντ Λ. Κοξ στο διαμέρισμά τους στην Park Avenue, γεννήθηκε ο όρος «radical chic». Δεν πρόκειται για την παλιά προκατάληψη ότι δεν μπορείς να είσαι αριστερός αν έχεις χρήματα· το radical chic υπονοεί μια λίγο-πολύ οργανωμένη πόζα που περιλαμβάνει τη συναναστροφή με ακτιβιστές, τη χρηματοδότησή τους, τη διαφήμισή τους, χωρίς ενεργό συμμετοχή στους αγώνες τους. Η συμπεριφορά radical chic, την οποία περιέγραψε ο Τομ Γουλφ αναφερόμενος στο πάρτι των Μπερνστάιν, συμπληρώνει τη δημόσια εικόνα μερικών διασημοτήτων: συνέβη με την Τζέιν Φόντα η οποία έγινε ένα είδος Πασιονάριας χωρίς να έχει ιδέα από πολιτική, συνέβη με τον Ζαν-Λυκ Γκοντάρ ο οποίος στο τέλος της δεκαετίας του 1960 κράδαινε μαοϊκά λάβαρα, συνέβη με τη Βανέσσα Ρεντγκρέιβ, προστάτιδα των Παλαιστινίων και με τη Φανί Αρντάν η οποία προέβη σε δηλώσεις υπέρ στελεχών των Ερυθρών Ταξιαρχιών.

Λέοναρντ Μπερνστάιν, Φελίσια Μοντεαλέγκρε, Ντόναλντ Λ. Κοξ © New York magazine / Wikimedia Commons

Η αριστερά χαβιάρι-σαμπάνια-λιμουζίνα εμφανίζει μια υπερβολή: το τζετ σετ επιλέγει διάφορους αγώνες —Παλαιστινίους, κοινότητες που υφίστανται αληθινές ή φανταστικές διακρίσεις, τομείς της woke κουλτούρας κτλ— για να αυξήσει τη δημοτικότητά του. Η celebrity visibility καθιστά τους διάσημους είτε πιο συμπαθητικούς, είτε αμφιλεγόμενους, πράγμα που ανεβάζει το κασέ τους έτσι κι αλλιώς. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι γνήσιες πολιτικές πεποιθήσεις λείπουν: απλώς οι πατρίκιοι της κουλτούρας, οι υπερπλούσιοι, οι μαικήνες, τα ποπ είδωλα αναζητούν την κοινωνική επιβεβαίωση της αρετής τους. Η αρετή τοποθετείται συνήθως στα αριστερά: οι δεξιοί σταρ του Χόλιγουντ θεωρούνται «δεύτεροι»· όλοι τους περιφρονούν και τους ειρωνεύονται. Ποιος παίρνει στα σοβαρά τον Μελ Γκίμπσον, τον Σιλβέστερ Σταλλόνε και τον Τζέιμς Γουντς; Αντιθέτως όσοι έχουν εμπλακεί σε ένδοξους αγώνες, όπως η Τζιν Σίμπεργκ με τους Μαύρους Πάνθηρες ή ο Μάρλον Μπράντο με το κίνημα των αυτοχθόνων Αμερικανών (στο όνομα των οποίων αρνήθηκε το Όσκαρ, χωρίς κανείς να συλλαμβάνει τον συσχετισμό) χαίρουν ευρείας αποδοχής.

Εκτός από το συμφέρον της δημοσιότητας, η στάση radical chic οφείλεται στη ρομαντικοποίηση της αγωνιστικής πολιτικής εκ μέρους μερικών υπερπλουσίων. Εξάλλου, η ποπ κουλτούρα και ειδικότερα η μόδα χρησιμοποιούν σύμβολα και πρόσωπα της αριστερής προπαγάνδας, αντλώντας εικονογραφία από ομάδες και άτομα που συνδέονται με βίαιες συγκρούσεις, ακόμα και με την τρομοκρατία. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι η πολύ συχνή παρουσία του Τσε Γκεβάρα στη λαϊκή κουλτούρα και, παλιότερα του Μάο Τσε Τουνγκ χωρίς οι καταναλωτές να ξέρουν πολλά πράγματα γι’ αυτά τα πρόσωπα και τις ιδεολογίες τους.

Πιθανότατα ο εκπρόσωπος του radical chic είναι τα τελευταία χρόνια ο Τζορτζ Σόρος, ο οποίος, με περιουσία πάνω από 6 δισ., έχει ιδρύσει το Open Society Foundation η οποία στηρίζει φιλελεύθερες δημοκρατίες, ανθρώπινα δικαιώματα, μεταρρυθμίσεις στον ποινικό κώδικα και φιλομεταναστευτικά μέτρα. Επίσης οι Ben & Jerry, ιδρυτές της ομώνυμης παγωτοβιομηχανίας, είναι φωνακλάδες προοδευτικοί, στηρίζουν το κίνημα Black Lives Matter, ψηφίζουν Μπέρνι Σάντερς και προτείνουν δημόσια φορολόγηση των πλουσίων – και της ίδιας τους της εταιρείας. Φαίνονται πιο ειλικρινείς από άλλους. Ποιοι είναι «οι άλλοι»: η Κιμ Καρντάσιαν που οργανώνει εκστρατείες για φυλακισμένους ενώ ζει σε παλάτια· διάφορες εταιρείες που λανσάρουν προϊόντα με επαναστατική ρητορική («be radical», «disrupt the system»), αλλά συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται φτηνά εργατικά χέρια· καθηγητές της Ivy League που χρησιμοποιούν μαρξιστικό, αντιρατσιστικό ή αντι-μετα-αποικιακό λόγο σε θεωρητικό επίπεδο, ενώ ζουν σε πλήρως προνομιούχο περιβάλλον, χωρίς καμιά επαφή με την εργατική τάξη ή τις υλικές συνθήκες του αγώνα. To radical chic δέχεται κριτική από τα αριστερά, γιατί «ξεπλένει» ή εκμεταλλεύεται τους αγώνες των καταπιεσμένων για image marketing, καθώς κι από μέρος του κοινού διότι οδηγεί σε κορεσμό και απαξίωση του ίδιου του ριζοσπαστισμού. Παρ΄όλ’ αυτά, η Ριάνα εμφανίστηκε με παλαιστινιακή μαντήλα και το περιοδικό Vogue κυκλοφόρησε με ακτιβίστριες στο εξώφυλλο.