Σαν σήμερα, καταδικάζεται σε θάνατο η Μάτα Χάρι

Matahari στα ινδονησιακά σημαίνει ήλιος ή το «μάτι της ημέρας». Η λέξη αυτή όμως είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Ολλανδή Μαργκαρίτ Γκερτρούντι Ζελ. Το όνομα αυτό στους περισσότερους ίσως να μη λέει πολλά αλλά το προσωνύμιο της, Μάτα Χάρι, ίσως προδίδει την κουβέντα για τη διασημότερη κατάσκοπο του κόσμου.

Στις 7 Αυγούστου του 1876, γεννήθηκε στην στην πόλη Leeuwarden της Ολλανδίας η Μάτα Χάρι, μία σαγηνευτική γυναίκα, η οποία θα κατάφερνε να αφήσει το στίγμα της, ως μία από τις πιο αποτελεσματικές κατασκόπους του 20ού αιώνα, η οποία όμως εκτελέστηκε στα 41 της χρόνια με την κατηγορία της διπλής κατασκόπου.

Στο Παρίσι της Γαλλίας, σαν σήμερα το 1917, η Μάτα Χάρι καταδικάζεται σε θάνατο από γαλλικό δικαστήριο για υποτιθέμενη κατασκοπεία υπέρ της Γερμανίας κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Ποια ήταν όμως η διάσημη χορεύτρια, εταίρα και κατάσκοπος;

Η ζωή και ο βίος της Μάτα Χάρι 

Το ερωτικό της ταμπεραμέντο φάνηκε από πολύ νωρίς, όταν εκδιώχθηκε από το σχολείο της, επειδή συνελήφθη να ερωτοτροπεί με τον διευθυντή

Από το 1903, η  Μαργκαρίτ Γκερτρούντι Ζελ σε ηλικία 18 ετών, είχε παντρευτεί αρχικά τον λοχαγό του ολλανδικού αποικιακού στρατού Ροδόλφο ΜακΛάουντ. Απέκτησε δύο παιδιά όμως χώρισε 12 χρόνια αργότερα λόγω του επιθετικού και άστατου χαρακτήρα του συζύγου της.

Μετά το διαζύγιο της πήγε στο Παρίσι όπου «αναγεννήθηκε». Εκεί υιοθέτησε τη σκηνική περσόνα μιας χορεύτριας, της Μάτα Χάρι, ισχυριζόμενη ότι γεννήθηκε σε ιερό ινδικό ναό και διδάχθηκε αρχαίους ινδικούς χορούς από μια ιέρεια που της έδωσε το όνομα, το οποίο σήμαινε «μάτι της αυγής». Οι εξωτικοί της χοροί σύντομα της χάρισαν θαυμαστές σε όλη την Ευρώπη, όπου γέμιζε τις αίθουσες χορού από τη Μόσχα μέχρι το Βερολίνο και τη Μαδρίτη, κυρίως λόγω της προθυμίας της να χορεύει σχεδόν εντελώς γυμνή στο κοινό.

Γοητευτική και μυστηριώδης γυναίκα, γίνεται αμέσως έμπιστη συντροφιά πολλών αξιωματικών. Ακολούθησαν περιοδείες σε Παρίσι, Βρυξέλλες, Λονδίνο, Μαδρίτη, Βερολίνο, Χάγη, Βιέννη, Κάιρο και σε άλλες μεγάλες πόλεις όπου αποθεώθηκε.

Δεν ήταν μια συνηθισμένη αρτίστα και δεν είχε ερωτικές αναστολές. Έχοντας ολλανδικό διαβατήριο, λόγω της ουδετερότητας της χώρας, μπορούσε καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου να μετακινείται ελεύθερα από τη μία χώρα στην άλλη.

Η Μάτα Χάρι έγινε επίσης διάσημη εταίρα, και μέχρι το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο κατάλογος των εραστών της περιλάμβανε υψηλόβαθμους αξιωματικούς και πολιτικές προσωπικότητες τόσο από τη Γαλλία όσο και από τη Γερμανία.

Ήταν εν τέλει κατάσκοπος;

Οι συνθήκες των υποτιθέμενων κατασκοπευτικών δραστηριοτήτων της κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν και παραμένουν ασαφείς: λέγεται ότι, ενώ βρισκόταν στην Ολλανδία το 1916, της προσφέρθηκαν μετρητά από έναν Γερμανό πρόξενο για να της αναφέρει πληροφορίες που θα έπαιρνε κατά την επόμενη επίσκεψή της στη Γαλλία. Φαίνεται ότι οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες ανακάλυψαν λεπτομέρειες αυτής της συμφωνίας και τις διαβίβασαν στους ομολόγους τους στη Γαλλία.

Κατά την ανάκριση από τις γαλλικές στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες, η ίδια η Μάτα Χάρι παραδέχθηκε ότι είχε μεταβιβάσει πληροφορίες σε έναν αξιωματικό των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών, ωστόσο ισχυρίστηκε ότι είχε επίσης πληρωθεί για να ενεργεί ως γαλλίδα κατάσκοπος στο Βέλγιο (που τότε κατείχαν οι Γερμανοί), αν και δεν είχε ενημερώσει τους Γάλλους για τις προηγούμενες συναλλαγές της με τον Γερμανό πρόξενο.

Οι πληροφορίες ανέφεραν πως λειτουργούσε ως διττός πράκτορας, αν και οι Γερμανοί την είχαν προφανώς διαγράψει ως αναποτελεσματική πράκτορα, οι δραστηριότητες της οποίας είχαν αποφέρει ελάχιστες πληροφορίες αξίας. Οι αξιωματούχοι κατηγόρησαν τις κατασκοπευτικές δραστηριότητές της για λογαριασμό της Γερμανίας για το θάνατο έως και 50.000 Γάλλων στρατιωτών, αν και δεν υπήρχαν στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτόν τον ισχυρισμό.

Η Μάτα Χάρι δικάστηκε από στρατιωτικό δικαστήριο και καταδικάστηκε, στις 25 Ιουλίου 1917, σε εκτέλεση με εκτελεστικό απόσπασμα. Όπως ανέφεραν οι Times του Λονδίνου στις 15 Οκτωβρίου 1917, την ημέρα της εκτέλεσής της, «συνήθιζε να συναντά τους διαβόητους Γερμανούς κατασκόπους εκτός του γαλλικού εδάφους και αποδείχθηκε ότι τους είχε μεταδώσει σημαντικές πληροφορίες, για τις οποίες είχε λάβει αρκετά μεγάλα χρηματικά ποσά από τον Μάιο του 1916».

Ωστόσο, η δίκη της ήταν γεμάτη μεροληψία και έμμεσες αποδείξεις και πολλοί πίστευαν ότι οι γαλλικές αρχές, καθώς και ο Τύπος, την έστησαν ως «τη μεγαλύτερη γυναίκα κατάσκοπο του αιώνα» για να αποσπάσουν την προσοχή από τις τεράστιες απώλειες που υπέστη ο γαλλικός στρατός στο Δυτικό Μέτωπο. Θεωρούμενη από πολλούς ως θύμα λόγω της καριέρας της ως χορεύτριας και εταίρας και της ανάγκης των Γάλλων να βρουν έναν αποδιοπομπαίο τράγο, η Μάτα Χάρι παραμένει μια από τις πιο γοητευτικές φιγούρες που βγήκαν από τον σκοτεινό κόσμο της κατασκοπείας και το αρχέτυπο της γυναίκας κατασκόπου.

Στα χρόνια που ακολούθησαν το θάνατό της, η Μάτα Χάρι έγινε αντικείμενο πολλών βιβλίων και ταινιών. Καθώς αποκαλύπτονταν περισσότερες πληροφορίες, προέκυψαν αμφιβολίες σχετικά με την ενοχή της. Η γερμανική κυβέρνηση την απάλλαξε δημοσίως το 1930 και ο γαλλικός φάκελος που τεκμηρίωνε τις δραστηριότητές της φέρεται να έδειχνε την αθωότητά της. Το 2017 η Γαλλία έδωσε στη δημοσιότητα διάφορα έγγραφα που αφορούσαν τη Μάτα Χάρι και οδήγησαν πολλούς να πιστέψουν ότι αναζητούσαν κάποιον να κατηγορήσουν για τις αποτυχίες της χώρας στον πόλεμο.

Με πληροφορίες από History, Britannica και Σαν σήμερα