Δυτική άγνοια και αριστερό westplaining

Στις αρχές Μαρτίου, το πολωνικό κοινοβουλευτικό προοδευτικό αριστερό κόμμα, Razem, εξέδωσε ανακοίνωσε ότι διακόπτει τους δεσμούς με δύο ευρωπαϊκούς οργανισμούς: την Προοδευτική Διεθνή και την DiEM25. «Η ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία απαιτεί πολλή δουλειά από την πλευρά μας και δυστυχώς πρέπει να διδάξει πολλά μαθήματα στη δυτικοευρωπαϊκή αριστερά», δηλώνει το Razem στα social media. «Το Εθνικό μας Συμβούλιο αποφάσισε να αποχωρήσει από την Progressive International και το DiEM25. Γιατί; Για λόγους ακατανόητους σ’ εμάς, αμφότερα αυτά τα κινήματα δεν καταδίκασαν απερίφραστα τις ιμπεριαλιστικές και επιθετικές ενέργειες της Ρωσικής Ομοσπονδίας και δεν υποστήριξαν απερίφραστα την κυριαρχία της Ουκρανίας, σχετικοποιώντας επικίνδυνα αυτόν τον πόλεμο».

Η Ζοzia Brom, Βρετανίδα αρθρογράφος στον αναρχικό ιστότοπο Freedomnews, αναπαράγει τη δήλωση την οποία κρίνει υπερβολικά ευγενική και προσεκτική και την επαναδιατυπώνει: Fuck You. Ή, τουλάχιστον: Σκάστε επιτέλους. Η Brom απευθύνεται στην αριστερά της Δύσης η οποία κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Συρία πάλευε να προσδιορίσει ποιος ήταν υπεύθυνος για τα περισσότερα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν: αυτό ήταν το μοναδικό πράγμα που την ενδιέφερε και είχε καταλήξει ότι μάλλον ο μεγαλύτερος εγκληματίας ήταν ο Άσαντ − τον οποίον, παρεμπιπτόντως, στήριζε ο Πούτιν. Αλλά ας πούμε ότι στη Συρία η κατάσταση ήταν πιο συγκεχυμένη από αυτή του πολέμου που κήρυξε η Ρωσία στην Ουκρανία. Μετά από λίγες μέρες υποτονικής στρατιωτικής παρέλασης, ο πόλεμος εξελίχθηκε σε τραγωδία, μια εντελώς διαφορετική ιστορική εμπειρία από το να ζεις τη ζωή σου σε μια κυρίαρχη χώρα. Αλλά η αριστερά των δυτικών χωρών δεν παίρνει χαμπάρι: πασχίζει να εξηγήσει στον κόσμο ότι πρόκειται για μια σύγκρουση που δημιούργησε το ΝΑΤΟ, ή, αν πρόκειται για πιο γενναιόδωρα άτομα, πασχίζει να πείσει με κάποιο είδος ρητορικής κατά την οποία και οι δύο πλευρές έχουν άδικο. Ακόμα και ότι οι Ουκρανοί κυματίζουν εθνικές σημαίες, παρεξηγείται: είναι εθνικιστές∙ μήπως είναι φασίστες;

«Η άγνοια για τα ζητήματα της Ρωσίας και του υπόλοιπου κόσμου που βρισκόταν παλιότερα πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα είναι, εκπληκτική∙ δείχνει έλλειψη περιέργειας∙ είναι ντροπή» γράφει η Brom. Στο Λονδίνο και γενικότερα στη Βρετανία, η αριστερά έχει συντρόφους από όλες τις ανατολικοευρωπαϊκές χώρες που εντάχθηκαν στην ΕΕ από το 2004, αλλά προφανώς δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να καταλάβει περί τίνος πρόκειται. Οι Ανατολικοευρωπαίοι θεωρούνταν κατάλληλοι για ορισμένα πράγματα: οι Πολωνοί θεωρούνται καλοί υδραυλικοί, οι Λιθουανοί καλοί για την καθαριότητα κτιρίων − για απλά, πρακτικά πράγματα. Αλλά κανείς δεν τους ρώτησε για τις εμπειρίες και τις απόψεις τους: η δυτική αριστερά «ξέρει» τι σήμαινε κομμουνισμός καλύτερα από εκείνους που τον έζησαν. «Ξέρει» τον ρόλο της Μεγάλης Ρωσίας. Εξάλλου, όχι μόνο ανέχτηκε τον σταλινισμό αλλά τον νοσταλγεί ακόμα: το Red London, μια σταλινική ιστοσελίδα,είναι πάρα πολύ δημοφιλής στο Facebook της χώρας. Η αριστερά του Τζέρεμι Κόρμπιν ανέχεται γιγάντια πορτρέτα του Στάλιν και του Μάο στις πορείες της Πρωτομαγιάς∙ το 2017 ανέχτηκε τη σημαία κάποιου Συριακού Σοσιαλιστικού Εθνικιστικού Κόμματος παρόλο που έκανε μπαμ από μακριά ότι ήταν φασιστικό. Όπως δεν είχε καμία γνώση για τη Συρία, σήμερα δεν έχει καμία γνώση για την Ουκρανία.

Δεκαετίες μετά την κατάρρευση της ανατολικοευρωπαϊκής εκδοχής του κομμουνισμού και τη μετατροπή της Ρωσίας σε γιαλατζί καπιταλιστικό, αυταρχικό καθεστώς, συνεχίζει η Ζοzia Brom, η δυτική αριστερά εξακολουθεί να ισχυρίζεται ότι ο άνθρωπος που είναι υπεύθυνος γι’ αυτό παραμένει κάποιο είδος «αντιιμπεριαλιστή» ήρωα, παρόλο που κάνει σχεδόν ό,τι μπορεί για να πραγματοποιήσει τον δεδηλωμένο στόχο του: την ανοικοδόμηση της ρωσικής αυτοκρατορίας. Αλλά στο αριστερό κεφάλι, το ΝΑΤΟ και οι άλλοι δυτικοί οργανισμοί βρίσκονται μονίμως στη λάθος πλευρά∙ φταίνε για όλα τα κακά σε τούτο τον κόσμο: τέτοια έμαθαν στους αριστερούς διανοητικές προσωπικότητες όπως ο Νόαμ Τσόμσκι που με τις επαίσχυντες, σχετικιστικές ιδέες του, τούς υπαγορεύει τι να σκεφτούν. Το να είναι κάποιος Αμερικανός ή Βρετανός αρκεί για να έχει ισχυρές απόψεις για άλλα έθνη και σύνορα.

Η Zozia Brom, που προέρχεται από την Πολωνία, φαίνεται εξοργισμένη σ’ αυτό το άρθρο που αναπαράχθηκε πολλές φορές από τις 4 Μαρτίου όταν αναρτήθηκε στο Freedomnews. Απευθυνόμενη στους αριστερούς της Ευρώπης και των ΗΠΑ, γράφει: «Επιτρέψτε μου να σας πω μερικά πράγματα για τους Ανατολικοευρωπαίους, το ΝΑΤΟ και τη Ρωσία. Βλέπουμε το ΝΑΤΟ με εντελώς διαφορετικό τρόπο, και τολμώ να πω πολύ πιο διακριτικό. Δεν είμαστε θαυμαστές του και μπορούμε να συμφωνήσουμε μαζί σας για πολλούς, πολλούς λόγους και να το επικρίνουμε. Αλλά, όταν λέτε "Fuck ΝΑΤΟ" ή "Όχι στην επέκταση του ΝΑΤΟ", αυτό που ακούω εγώ είναι ότι δεν ενδιαφέρεστε για την ασφάλεια και την ευημερία των φίλων, της οικογένειας και των συντρόφων μου από την Ανατολική Ευρώπη. Βάζετε τη μαμά μου σε κίνδυνο για φτηνούς πολιτικούς πόντους. Είστε καθάρματα! Όταν μιλάτε για "επέκταση", με ό,τι υπονοεί αυτή η λέξη, στην πραγματικότητα αναφέρεστε σ’ εκείνη τη διαδικασία κατά την οποία εμείς στην Ανατολική Ευρώπη στριμωχνόμασταν γύρω από τη Ρωσία, ζητώντας της να μας επιτρέψει να κάνουμε ό,τι θέλαμε. Τελικά, τον Μάιο του 1997, η Ρωσία υπέγραψε κάτι που ονομαζόταν Ιδρυτικός Νόμος για τις αμοιβαίες σχέσεις, τη συνεργασία και την ασφάλεια μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Με λίγα λόγια, η Ρωσία συμφώνησε σε αυτό που τώρα αποκαλείτε "επέκταση", υπό ορισμένες προϋποθέσεις, κι εμείς οι "Ανατολικοί" γίναμε μέλη δεύτερης κατηγορίας του ΝΑΤΟ, αλλά, hello!, αυτό μονάχα μπορούσαμε να κερδίσουμε και το κερδίσαμε. Η Πολωνία, η Τσεχία και η Ουγγαρία εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ το 1999, οι χώρες της Βαλτικής το 2004. Και προς το παρόν, θέλω να παραμείνουν εκεί, αν και όχι ακριβώς για λόγους πολιτικής: από ένστικτο αυτοσυντήρησης και μόνο. Μιλάτε για την "επέκταση του ΝΑΤΟ" παρότι είστε τα χρηματοδοτούμενα μέλη του. Επιπλέον, δεν προτείνετε κάποια βιώσιμη εναλλακτική λύση για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που δεν θέλουν να είναι κομμάτι της Ρωσίας. Απαράδεκτο: δείχνει απλώς το προνόμιό σας να ζείτε σε χώρες όπου η ιστορία της ζωής σας δεν υπήρξε γεμάτη από συναρπαστικά, ξεσπάσματα και επιθέσεις ποικίλης κλίμακας εκ μέρους της μεγάλης, απρόβλεπτης δύναμης που ρίχνει τα δίχτυα της παντού όπου δεν υπάρχει ΝΑΤΟ. Πείτε μου, λοιπόν, πώς ακριβώς θα διασφαλίσετε την επιβίωσή μας; Ποια είναι αυτή η εναλλακτική του ΝΑΤΟ που πρεσβεύετε; Σας έχει περάσει από το μυαλό να μας ρωτήσετε τι πιστεύουμε για τη δική μας πορεία και μοίρα; Ή απλώς αποφασίσατε, όπως κάνατε πολλές φορές στο παρελθόν, σε πολλές άλλες χώρες όπου νιώθατε ανώτεροι, να κρίνετε την κατάσταση για λογαριασμό μας;»

Η Zozia Brom καταλήγει σχολιάζοντας το φαινόμενο του Westplaining − το πώς οι δυτικοί ερμηνεύουν (explain) χωρίς επαρκείς γνώσεις και με πλήθος ιδεοληψίες τη γεωπολιτική των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών. Το Westplaining δεν ήταν λιγότερο εξοργιστικό κατά τη διάρκεια των πολέμων στην Γιουγκοσλαβία: Βρετανοί, Γάλλοι, Έλληνες διάλεγαν πλευρά χωρίς να καταλαβαίνουν απολύτως τίποτα από όσα εκτυλίσσονταν. Και πάλι έφταιγε το ΝΑΤΟ, αλλά ποτέ δεν έφταιγε ο γιουγκοσλαβικός κομμουνισμός ή η αγριότητα μερικών εθνοτήτων. Σήμερα, πολλοί Ουκρανοί έχουν εκπλαγεί από το γενικώς και αορίστως φιλειρηνικό κίνημα που αναπτύσσει η δυτική αριστερά − όπως γράφει η Zozia Brom, «αφήστε αυτόν τον πόλεμο στους ανθρώπους που πραγματικά ξέρουν για τι πολεμούν. Είστε δειλοί∙ fuck you».