1821 Digital Gallery

Μπαίνουν στο Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

H ανδριώτικη βεγγέρα στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας
H ανδριώτικη βεγγέρα στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας
Η ανδριώτικη βεγγέρα, το μελεκούνι της Ρόδου, η σιφνέικη κεραμική, τα πανηγύρια της Ικαρίας, οι μάντρες της Λήμνου και η καλαντήρα της Νισύρου εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας
  • A-
  • A+
0
Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας: παραδοσιακές τεχνικές και τελετουργίες από τα νησιά μπαίνουν στη λίστα από το ΥΠΠΟΑ

Με απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνας Μενδώνη, έθιμα, παραδοσιακές τέχνες και κοινωνικές τελετουργίες από τη νησιωτική χώρα, εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, εγγράφονται η ανδριώτικη βεγγέρα, το μελεκούνι της Ρόδου, η σιφνέικη κεραμική, τα πανηγύρια της Ικαρίας, οι μάντρες της Λήμνου και η καλαντήρα της Νισύρου. Γιατί, τι είναι το καθένα και ποια η αξία τους για την πολιτιστική μας κληρονομιά;

Σε σχετική της δήλωση η Λίνα Μενδώνη αναφέρει: «Αναγνωρίζοντας την ανάδειξη και διαφύλαξη εκείνων των στοιχείων που οι ίδιοι οι φορείς θεωρούν κρίσιμα για τη συλλογική τους ταυτότητα, την ιστορία και τον πολιτισμό τους, εγγράφουμε στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς παραδοσιακές πρακτικές και τελετουργίες των νησιωτών συμβάλλοντας ενεργά στον εμπλουτισμό και στην προαγωγή του σεβασμού της πολιτισμικής ποικιλομορφίας και της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Με αίσθημα ευθύνης, ως Πολιτεία, σε συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες, πράττουμε με γνώμονα την αναγκαιότητα για ανάδειξη, διαφύλαξη και διαγενεακή μεταβίβαση αναδεικνύουμε εκείνα τα στοιχεία της νησιωτικής μας χώρας που αποτελούν έκφραση της ιδιαίτερης συλλογικής ταυτότητας κάθε τόπου, προστατεύουμε και διαφυλάττουμε τις ποικίλες εκφράσεις της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς μας».

Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς: μάθετε για την ανδριώτικη βεγγέρα, το μελεκούνι, τις μάντρες της Λήμνου, τη σιφνέικη κεραμική, τα πανηγύρια της Ικαρίας και την καλαντήρα

Ανδριώτικη βεγγέρα

Η βεγγέρα αποτελεί χαρακτηριστική έκφραση της κοινωνικής ζωής των κατοίκων της Άνδρου που κρατά εδώ και πολλές γενεές. Πρόκειται για αυτοσχέδια μορφή διασκέδασης -βραδινή συγκέντρωση σε σπίτι με σκοπό την ψυχαγωγία που συνήθως διαρκεί έως τα μεσάνυχτα ή τις πρώτες πρωινές ώρες- με διάφορα δρώμενα και προσφορά χειροποίητων κερασμάτων που μπορεί να εξελιχθεί σε μικρό γλέντι. Εκφράσεις όπως βεγγερίζω, «κάνω βεγγέρα» «πάω για βεγγέρα» συνοδεύουν το γεγονός. Η βεγγέρα ως πρακτική μεταλαμπαδεύεται από γενιά σε γενιά, εξελίσσεται σύμφωνα με τις επικρατούσες συνθήκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε εποχής, διατηρεί, όμως, τον πυρήνα της, την πρωτογενή ανάγκη για επικοινωνία, αλληλεπίδραση και διατήρηση κοινωνικών και οικογενειακών σχέσεων μεταξύ των χωριών της Άνδρου. Η βιωματική εμπειρία της βεγγέρας στην καθημερινή ζωή των Ανδριωτών καθιστά το στοιχείο ως σημαντικό μέρος της κουλτούρας του νησιού. Ως συνδετικός κρίκος με τις πατροπαράδοτες κοινωνικές πρακτικές διασφαλίζει ένα μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς και της εξωστρέφειας του τόπου μας. Σύμφωνα με το ΥΠΠΟΑ, η ανδριώτικη βεγγέρα εγγράφεται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς διότι αποτελεί χαρακτηριστική έκφραση της κοινωνικότητας και του τρόπου ζωής των κατοίκων της Άνδρου, στοιχείων που αναδεικνύονται ως πολιτιστική κληρονομιά.

Σχετικα
Kooko, γιατί γεμίζεις με κεραμικά τους τοίχους στα Εξάρχεια;
Kooko, γιατί γεμίζεις με κεραμικά τους τοίχους στα Εξάρχεια;

Μελεκούνι Ρόδου
Μάντρες, το παραδοσιακό σύστημα αγροκτηνοτροφικής παραγωγής της Λήμνου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

Μελεκούνι της Ρόδου

Το μελεκούνι είναι παραδοσιακό γλύκισμα της Ρόδου που παρασκευάζεται κυρίως στο χωριό Κοσκινού και δευτερευόντως σε άλλα χωριά, όπως στο Αφάντου και στη Λίνδο. Η ονομασία του είναι σύνθετη, από τη λέξη μέλι και κουννί (κούνα-νες) που στη ροδίτικη διάλεκτο σημαίνει σπόρος. Η διαδικασία παρασκευής του παραμένει αναλλοίωτη για εκατοντάδες χρόνια. Παρασκευάζεται από σουσάμι, μέλι, αμύγδαλα, ξύσμα από εσπεριδοειδή και μπαχαρικά. Έχει μαλακή, εύκαμπτη υφή και χρυσοκίτρινο χρώμα. Το μελεκούνι «παίζει» τον ρόλο του προσκλητηρίου για τους γάμους στο χωριό, είναι το κέρασμα μετά το μυστήριο της βάπτισης και το κέρασμα στις ονομαστικές εορτές. Έχει καταχωρηθεί στο μητρώο των προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης και προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων βάσει του Εκτελεστικού Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εγγράφεται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς διότι αποτελεί εθιμική πρακτική που συνδέεται με τη συλλογική μνήμη, τις διατροφικές πρακτικές των Ροδίων καθώς και με τη διαμόρφωση και διάδοση των τοπικών διατροφικών συνηθειών αλλά και της παραδοσιακής ελληνικής ζαχαροπλαστικής.

Σχετικα
Προσβάσιμη σε ΑμεΑ θα γίνει η Ακρόπολη της Λίνδου
Προσβάσιμη σε ΑμεΑ θα γίνει η Ακρόπολη της Λίνδου

Σιφνέικη κεραμική
Σιφνιός αγγειοπλάστης επί το έργο. Η παραδοσιακή κεραμική του νησιού εγγράφεται από το ΥΠΠΟΑ στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

Κεραμική παράδοση της Σίφνου

Η Σίφνος έχει μία από τις σημαντικότερες αγγειοπλαστικές παραδόσεις στη νεοελληνική ιστορία. Για περισσότερους από τρεις αιώνες οι κάτοικοί της ασχολούνται αδιάλειπτα με την παραγωγή κεραμικών. Η κεραμική παράδοση αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού και στοιχείο συγκρότησης της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας των κατοίκων του. Συνεχίζοντας μια δραστηριότητα αιώνων, η αγγειοπλαστική δραστηριότητα ανθεί μέχρι και σήμερα στο νησί με περισσότερα από 15 ενεργά εργαστήρια. Η σιφνέικη κεραμική παράδοση είναι στενά συνυφασμένη με την πολιτιστική κληρονομιά, την καλλιτεχνική δημιουργία και την οικονομία του νησιού. Οι αγγειοπλάστες αναγνωρίζουν την αξία των παραδοσιακών τεχνικών και συνεχίζουν να τις χρησιμοποιούν, εμπλουτίζοντας παράλληλα την παραγωγή με νέους τύπους και φόρμες για την κατασκευή διακοσμητικών και χρηστικών σκευών. Μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα η κεραμική του Αιγαίου σχεδόν ταυτίζονταν με τη σιφνέικη κεραμική. Οι αγγειοπλάστες της Σίφνου πλέον δραστηριοποιούνται τόσο στο νησί όσο και στα μέρη όπου έχουν μετοικήσει, όπως στο Μαρούσι, στη Θάσο, στη Λέσβο, στην Αίγινα και συνεχίζουν την παράδοση του τόπου τους. Η σιφνέικη κεραμική εγγράφεται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας γιατί ως μια τέχνη που καθορίζει τη συλλογική μνήμη και ταυτότητα της τοπικής κοινωνίας και την εικόνα της στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Ικαριώτικο πανηγύρι
Στιγμιότυπο από παραδοσιακό ικαριώτικο πανηγύρι

Πανηγύρια της Ικαρίας

Τα πανηγύρια αποτελούν κορυφαία έκφραση των ικαριώτικων κοινοτήτων και σημαντικό πλαίσιο για πλήθος άλλων πολιτισμικών εκφράσεων όπως μουσικοχορευτικές επιτελέσεις, τελετουργίες, εθιμικές παραδόσεις, παραγωγικές και ανταλλακτικές πρακτικές. Επιπλέον, αποτελούν σημαντικό πλαίσιο για την ανανέωση φιλικών και συγγενικών δεσμών. Σε όλη τη διάρκεια του χρόνου στην Ικαρία τελούνται πάνω από 80 πανηγύρια στις πιο σημαντικές γιορτές του χριστιανικού εορτολογίου. Απαντώνται σε όλα τα χωριά της Ικαρίας και σε ικαριακές κοινότητες στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Από την αυγή του 20ου αιώνα έως τις μέρες μας τα πανηγύρια γίνονται για κοινωφελείς σκοπούς, με το περιεχόμενο της έννοιας να αλλάζει στο πέρασμα του χρόνου. Αποτελούν σημαντικό πεδίο πολιτιστικών εκφράσεων για τα μέλη της κοινότητας: μουσικοί, χοροί, τραγούδια, γλεντικές πρακτικές, τρόποι μαγειρέματος που μεταβιβάζονται διαγενεακά, ιστορίες και μνήμες που μοιράζονται οι παρέες. Είναι, επίσης, ζωτικής σημασίας για την ανανέωση των οικογενειακών, φιλικών και κοινοτικών δεσμών και έχουν συμβάλει σημαντικά στη διατήρηση της συνοχής της κοινότητας, στη συλλογική ψυχαγωγία και μνήμη. Τα πανηγύρια παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανανέωση της τοπικής ταυτότητας, στην ενδυνάμωση των δεσμών της κοινής ζωής. Σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας διότι η επιτέλεσή τους αποτελεί κορυφαία έκφραση του αισθήματος του «ανήκειν» στην κοινότητα και της αλληλεγγύης των μελών της.

Οι Μάντρες της Λήμνου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας
Μάντρες, το παραδοσιακό σύστημα αγροκτηνοτροφικής παραγωγής της Λήμνου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

Μάντρες της Λήμνου

Η Λήμνος αποτελεί ένα κατ’ εξοχήν ένα αγροτικό νησί με μακροχρόνια παράδοση. Ειδικά το τυρί αποτελεί για τους κατοίκους ένα αγαθό με ιδιαίτερη συμβολική αξία. Εκτός από το καλαθάκι Λήμνου, προϊόν προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης, παράγει, επίσης, το μελίπαστο/μελίχλωρο Λήμνου, με παραδοσιακές τεχνικές. Η Λήμνος έχει, επίσης, παράδοση στην αμπελοκαλλιέργεια, στην καλλιέργεια δημητριακών (μαυραγάνι), οσπρίων (άφκος και λαφύρι) και σουσαμιού. Οι μάντρες της Λήμνου αποτέλεσαν τις υλικές υποδομές γύρω από τις οποίες αναπτύχθηκε το ομώνυμο σύστημα παραγωγής, το οποίο αποτελεί τον πυρήνα της αγροκτηνοτροφικής παραγωγής του νησιού και θεμέλιο λίθο της οικονομίας του. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη παραγωγική μονάδα, η οποία αποτελείται από ένα κτίσμα με τους βοηθητικούς του χώρους και τη γεωργική έκταση που το περιβάλλει. Γύρω από τη μάντρα αναπτύσσεται ένα σύστημα κτηριακών εγκαταστάσεων, βοσκοτόπων, καλλιεργειών και ανθρώπινων σχέσεων που δρουν συμπληρωματικά και επέτρεψαν στους ανθρώπους να επιβιώνουν για αιώνες. Διαχρονικά η μάντρα αποτύπωνε τις παραγωγικές σχέσεις της Λήμνου και οι παλαιότερες αποτελούν σήμα κατατεθέν του νησιού. Φορείς της λημνίας μάντρας είναι ο Κεχαγιάς, ο Λήμνιος γεωκτηνοτρόφος και οι μικρομεσαίοι παραγωγοί του νησιού. Έχοντας συσσωρευμένη εμπειρία οι Κεχαγιάδες εφάρμοζαν μια σειρά παραδοσιακών καλλιεργητικών πρακτικών. Οι μάντρες αποτέλεσαν και αποτελούν πυρήνα ολόκληρης της αγροτικής Λήμνου, χώρο παραγωγής και κατανάλωσης της πρωτογενούς παραγωγής και σημείο συνάντησης των δύο κυρίαρχων οικονομικοκοινωνικών ομάδων της Λήμνου αλλά και εστίες που προσφέρουν πολύτιμα μαθήματα διαχείρισης του πρωτογενούς τομέας της παραγωγής της Λήμνου. Οι παραδοσιακές πρακτικές και τα προϊόντα της Λήμνου ενσωματώνουν τη ζωντανή κληρονομιά και σοφία που κληροδοτήθηκε από το παρελθόν και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Το 2017 μέσω του προγράμματος Terra Lemnia ξεκίνησε η αποτύπωση της ουσίας του συστήματος της μάντρας, ενώ έχει ολοκληρωθεί η λεπτομερής καταγραφή τους στις περιοχές Βίγλα, Φακός, Ηφαιστεία και Φυσίνη. Οι μάντρες της Λήμνου εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας ως παράδειγμα τρόπου οργάνωσης της τοπικής οικονομίας που διέπεται από την αρχή της χρηστής διαχείρισης των φυσικών πόρων και του τοπίου, ενώ συνδέεται και με την παραγωγή αγροδιατροφικών προϊόντων υψηλής ποιότητας.

H καλαντήρα της Ρόδου
Καλαντήρα, η ξύλινη κατασκευή με την οποία τα παιδιά στην Ρόδο λένε τα κάλαντα στο Σάββατο του Λαζάρου

Καλαντήρα Νισύρου

Το Σάββατο του Λαζάρου, τα παιδιά του Δημοτικού Σχολείου στη Νίσυρο, κρατώντας καθένα από ένα στολισμένο κλαδί φοίνικα (βαγιά) περιέρχονται στους δρόμους τραγουδώντας ένα ποίημα για την Ανάσταση του Λαζάρου. Η καλαντήρα, μια ξύλινη κατασκευή, στολίζεται στο Δημοτικό Σχολείο με λουλούδια και στη συνέχεια την περιφέρουν οι μαθητές της 6ης Δημοτικού ψάλλοντας το απολυτίκιον της ημέρας μαζί με έναν δίσκο για τη συγκέντρωση χρημάτων για το σχολείο και καλάθια στα οποία μαζεύουν αυγά που προσφέρουν στους δασκάλους και κουλούρια που μοιράζονται οι μαθητές. Το έθιμο της καλαντήρας αποτελεί στην ουσία μία παιδική γιορτή. Φαίνεται πώς έχει τις ρίζες του στα βάθη των αιώνων στη γιορτή της Ειρεσιώνης. Το 1865 έφθασε στο νησί ο λόγιος Ιωάννης Λογοθέτης, απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής με καταγωγή από τη Νίσυρο, ο οποίος και συνέταξε το «Άσμα εις την έγερσιν του Λαζάρου», γνωστότερο ως «Η Βηθανία», που τραγουδούν και σήμερα τα παιδιά. Το έθιμο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της κοινωνικής ζωής του νησιού και εγγράφεται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς διότι είναι σημαντικό για τη μνήμη και την ταυτότητα των Νισυρίων αλλά και για την ανάδειξη των εθιμικών πρακτικών της Κυριακής του Λαζάρου.

Back to top

Προσεχως

«Επέστρεφε» Αναφορά στον Κ. Π. Καβάφη - Ατομική Εκθέση ζωγραφικής του Ανδρέα Γεωργιάδη
«Επέστρεφε» Αναφορά στον Κ. Π. Καβάφη - Ατομική Εκθέση ζωγραφικής του Ανδρέα Γεωργιάδη
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών
20.06.2022
«Επέστρεφε» Αναφορά στον Κ. Π. Καβάφη - Ατομική Εκθέση ζωγραφικής του Ανδρέα Γεωργιάδη
Το Soundtrack της Πόλης
Athens Voice 102.5