Miranda July: Η πολυσχιδής Αμερικανίδα καλλιτέχνιδα που θα εμφανιστεί στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Κινηματογραφίστρια, εικαστική καλλιτέχνις και, βέβαια, συγγραφέας! Η Miranda July, από το 2005, όταν η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της, «Εγώ εσύ και όλοι οι γνωστοί» (Me and You and Everyone We Know) —την οποία έγραψε, σκηνοθέτησε και στην οποία ενσαρκώνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Κριστίν, μιας οδηγού ταξί που φιλοδοξεί να γίνει «video artist»— διακρίθηκε με το «Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής» στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Sundance και κέρδισε τέσσερα βραβεία στο Φεστιβάλ των Καννών, συμπεριλαμβανομένης της «Χρυσής Κάμερας», δεν έχει πάψει να επανεφευρίσκει τον εαυτό της. Από τον κήπο διαδραστικών γλυπτών «Eleven Heavy Things», που δημιούργησε για την Μπιενάλε της Βενετίας του 2009, μέχρι το πρώτο της μυθιστόρημα, «The First Bad Man», που έγινε αμέσως μπεστ σέλερ και συμπεριλήφθηκε στη λίστα των New York Times με τους 100 πιο αξιοσημείωτους τίτλους του 2015, η 52χρονη Αμερικανίδα καλλιτέχνις έχει διαγράψει μια σημαντική πορεία, ενώ μόλις πριν από δύο χρόνια κυκλοφόρησε το τελευταίο της βιβλίο, «Στα τέσσερα» (All Fours), που μεταφράστηκε πρόσφατα στα ελληνικά από την Νατάσα Σιδέρη, για λογαριασμό των εκδόσεων Αλεξάνδρεια. Με αφορμή την επικείμενη εμφάνισή της, στις 30 Απριλίου, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, όπου θα συνομιλήσει με την Καλλιτεχνική Διευθύντρια, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, αποφασίσαμε να θυμηθούμε μερικά από τα «highlights» της πολυσχιδούς της καριέρας.

Γεννημένη στο Βερμόντ των Ηνωμένων Πολιτειών, η Miranda July ξεκίνησε την καριέρα της στον χώρο των εικαστικών, από τη δεκαετία του 1990. Μετακομίζοντας στο Πόρτλαντ της Πολιτείας Όρεγκον, αφότου παράτησε τις σπουδές της, κατά το δεύτερο έτος, στο University of California Santa Cruz, η July ξεκίνησε να κάνει «performances», ενώ αναμείχθηκε και με την «underground» φεμινιστική πανκ σκηνή «riot grrrl», που άνθισε στις αρχές της συγκεκριμένης δεκαετίας. Εργαζόμενη παράλληλα ως σερβιτόρα, υπάλληλος της Coca-Cola και στρίπερ για να υποστηρίξει την τέχνη της, η July γύρισε μια σειρά από μικρού μήκους ταινίες και «video projects», πριν καταφέρει να γυρίσει την πρώτη μεγάλου μήκους της, το «Εγώ εσύ και όλοι οι γνωστοί» (2005).

Αγκαλιάζοντας από νωρίς την νέα τεχνολογία, το 2000, η July συν-δημιούργησε μαζί με τον καλλιτέχνη Harrell Fletcher τον πρωτοποριακό συμμετοχικό ιστότοπο, «Learning to Love You More», καθώς και ένα συνοδευτικό βιβλίο που εκδόθηκε το 2007. Το έργο αυτό ανήκει σήμερα στη συλλογή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο. Επιπλέον, το έργο «Eleven Heavy Things», που σχεδίασε το 2009 για την Μπιενάλε της Βενετίας, παρουσιάστηκε την επόμενη χρονιά στην Union Square της Νέας Υόρκης και το 2011 στο MOCA του Λος Άντζελες. Με διαδικτυακά της έργα να έχουν παρουσιαστεί σε χώρους όπως το MoMA, το Μουσείο Guggenheim και δύο Whitney Biennials, η July παρουσίασε, από τις 7 Μαρτίου 2024 έως τις 14 Οκτωβρίου 2024, την πρώτη της αναδρομική μουσειακή έκθεση, με τίτλο «Miranda July: New Society», με την υποστήριξη του Fondazione Prada, στο Osservatorio του Μιλάνου.

Μετά την επιτυχία που σημείωσε στο Sundance και τις Κάννες η ταινία της «Εγώ εσύ και όλοι οι γνωστοί», η July έγραψε, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε στη δεύτερη μεγάλου μήκους της, με τίτλο «The Future» (2011), η οποία προτάθηκε για «Χρυσή Άρκτο» στο 61ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Αργότερα, η July εμφανίστηκε, και πάλι σε πρωταγωνιστικό ρόλο, στην ταινία της Josephine Decker, «Madeline’s Madeline» (2018). Η τρίτη δική της μεγάλου μήκους ταινία, «Kajillionaire», με πρωταγωνιστές τους Evan Rachel Wood, Richard Jenkins, Debra Winger και Gina Rodriguez, κυκλοφόρησε στα τέλη του 2020. Έκτοτε, έχει συμμετάσχει ως αφηγήτρια στο ντοκιμαντέρ «Fire of Love» (2021), της Sara Dosa.

Η Miranda July έχει αφήσει ανεξίτηλο το σημάδι της και στον χώρο της λογοτεχνίας. Με διηγήματά της να έχουν δημοσιευθεί σε μεγάλα λογοτεχνικά περιοδικά, όπως το Paris Review, το Harper’s και το New Yorker, το έργο της διαβάζεται εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία από φοιτητές σε μεγάλα Πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, ως παράδειγμα ενός νέου κύματος λογοτεχνίας, με πολλά φεμινιστικά στοιχεία. Η July ξεκίνησε με τη συλλογή «No One Belongs Here More Than You» (2007), που κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Scribner και απέσπασε το Διεθνές Βραβείο Διηγήματος «Frank O’Connor», και συνέχισε με μια συλλογή δοκιμίων και φωτογραφιών της, το «It Chooses You» (2011), που κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό McSweeney's.

Το μπεστ σέλερ της, «The First Bad Man» (2015), από τις εκδόσεις Scribner, ήταν το πρώτο της μυθιστόρημα και για πολλούς το καλύτερό της ως τώρα. Η φόρμα αυτή, έδωσε στην July τη δυνατότητα να εμβαθύνει στους χαρακτήρες —την σαραντάχρονη Σέρυλ, που βιώνει μία κρίση, και τον Κλεέ, τον νεαρό άνδρα που μετακομίζει μαζί της και οι δυο τους αναπτύσσουν μια παράξενη σχέση— και να μιλήσει για βαθύτερα θέματα, όπως την ηλικία, τη μητρότητα και τη γυναικεία εμπειρία.

Ύστερα από τον αφιερωματικό τόμο, «Miranda July», που κυκλοφόρησε το 2020 και συγκεντρώνει αφηγήσεις περισσότερων από ογδόντα φίλων και συνεργατών της, η July επανήλθε με το βιβλίο της «All Fours», το δεύτερο μυθιστόρημά της, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Penguin Random House και πραγματεύεται θέματα όπως την εμμηνόπαυση, τις εξωσυζυγικές σχέσεις και την σεξουαλική αφύπνηση. Το «All Fours» συγκέντρωσε διθυραμβικές κριτικές και μεταφράστηκε πρόσφατα και στα ελληνικά.

Πάντοτε με ειλικρίνεια, και ταυτόχρονα έναν τρόπο γραφής που δίνει έμφαση στη λεπτομέρεια και διακρίνεται από υψηλή μόρφωση —πράγμα που χαρακτηρίζει τη λογοτεχνική γενιά στην οποία ανήκει— η July έχει κατά καιρούς μιλήσει για όλες τις φάσεις της γυναικείας εμπειρίας που έχει βιώσει μέχρι στιγμής, κάνοντας το γυναικείο κοινό να ταυτιστεί μαζί της και να αναρωτηθεί σχετικά με την δική του εμπειρία. Από την άλλη, το χιούμορ και η σπιρτάδα της July, καθιστούν τα βιβλία της (ή τα σενάριά της) απολαυστικά για όλους τους αναγνώστες. Ερχόμενη για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τουλάχιστον σε ένα πλαίσιο σαν κι αυτό, η παρουσία της Miranda July στη Στέγη Ωνάση υπόσχεται να προκαλέσει εντυπώσεις και αντιδράσεις, που μόνο μια καλλιτέχνιδα τόσο επίκαιρη και σημαντική όσο εκείνη θα μπορούσε να προκαλέσει.