«Το όπιο των διανοουμένων»: Ένα από τα θεμελιώδη έργα πολιτικής και κοινωνικής παρατήρησης του 20ού αιώνα

Tο βιβλίο του Ρεϋμόν Αρόν «Το όπιο των διανοουμένων», που κυκλοφορεί σε μετάφραση Πέτρου Μαρτινίδη από τις εκδόσεις της Athens Review of Books, είναι ένα από τα θεμελιώδη έργα πολιτικής και κοινωνικής παρατήρησης του 20ού αιώνα. Μαζί με το βιβλίο διανέμεται δωρεάν και ένα δοκίμιο του Περικλή Σ. Βαλλιάνου για τον Γάλλο φιλόσοφο το οποίο φωτίζει το έργο και τη σκέψη ενός από τα πιο οξυδερκή πνεύματα της Ευρώπης. «Το όπιο των διανοουμένων» εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1955 αλλά διατηρεί την επικαιρότητά του. Απόσταγμά του οι δυο τελευταίες φράσεις: «Αν η ανοχή γεννιέται από την αμφιβολία, ας διδάξουμε την αμφιβολία απέναντι σε πρότυπα και ουτοπίες, ας αμφισβητήσουμε τους προφήτες της σωτηρίας, όσους εξαγγέλλουν καταστροφές. Ας ευχηθούμε την έλευση των σκεπτικιστών, αν αυτοί μόνο μπορούν να εξαλείψουν τον φανατισμό».

Πρόκειται για ένα βιβλίο που κατακρίνει την κακοπιστία, τον δογματισμό και την αφέλεια της γαλλικής διανόησης η οποία κινούνταν —όπως και σήμερα— γύρω από μύθους και αυταπάτες σχετικά με την «αριστερά», την «επανάσταση» και το «προλεταριάτο». Πώς είναι δυνατόν, αναρωτιόταν ο Αρόν, να γίνονται αποδεκτές οι καταγγελίες των διανοουμένων για τις ατέλειες και τα σφάλματα των λεγόμενων «αστικών» δημοκρατιών, ενώ, ταυτοχρόνως, οι ίδιοι άνθρωποι είναι τόσο φιλόφρονες στα επαναλαμβανόμενα εγκλήματα των «λαϊκών» δημοκρατιών; Υπενθυμίζεται ότι επί υπαρκτού σοσιαλισμού και Ψυχρού Πολέμου, η ευρωπαϊκή ιντελιγκέντσια —ιδιαίτερα η γαλλική και η ιταλική— επιδίδονταν σε έναν παραλογισμό πολιτικο-ιδεολογικών αμαλγαμάτων: το αποτέλεσμα ήταν η αλλοτρίωσή τους, η εξεύρεση μιας θρησκείας, και η παραμόρφωση όχι μόνο της Ιστορίας αλλά και της ίδιας της πραγματικότητας.

Ο Ρεϋμόν Αρόν ήρθε σε ρήξη με την πνευματική οικογένεια από την οποία προερχόταν, χωρίς ωστόσο να περιοριστεί σε ένα στείρο ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Στο βιβλίο προτείνει τον ψύχραιμο στοχασμό, μια διαμάχη χωρίς μίσος, καλώντας να τον ακολουθήσουν «όλοι εκείνοι που αρνούνται να ανακαλύψουν μέσα στην παλαίστρα της αγοράς το μυστικό του ανθρώπινου πεπρωμένου».

Ρεϋμόν Αρόν - βιογραφικό

Γεννημένος στο Παρίσι το 1905, διδάκτωρ φιλοσοφίας, ο Ρεϋμόν Αρόν (Raymond Aron) εξελέγη καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών και στην Εθνική Σχολή Διοίκησης (1945), καθηγητής Κοινωνιολογίας στη Σορβόννη (1955), διευθυντής μελετών στην École pratique des hautes études (1960) και καθηγητής στο Collège de France (1970). Η δημοσιογραφική του καριέρα ξεκίνησε το 1940, όταν ανέλαβε την αρχισυνταξία της France Libre στο Λονδίνο. Διετέλεσε αρχισυντάκτης της εφημερίδας Combat (1946) κι έπειτα της Figaro (1947), όπου έλαβε τον τίτλο του πολιτικού διευθυντή το 1976, πριν παραιτηθεί την επόμενη χρονιά, για να περάσει στο περιοδικό L’Express και να γίνει διευθυντής του το 1979. Υπήρξε επίσης διευθυντής της επιθεώρησης Commentaire (1978). Από το δημοσιευμένο το 1935 πρώτο βιβλίο του, μέχρι τα Απομνημονεύματά του (1983), το εκτενές έργο του έχει σημαδέψει μια ολόκληρη περίοδο.