Hans Magnus Enzensberger: Ένας αιώνας γεμάτος γεγονότα

Ο Hans Magnus Enzensberger, που έφυγε από τη ζωή στις 24 Νοεμβρίου, ήταν ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους της «δυτικογερμανικής» διανόησης. Σήμερα που η δυτική Γερμανία έχει ενοποιηθεί με την ανατολική, οι συγγραφείς της κάποτε ΟΔΓ φαίνονται σαν μια λογοτεχνική παράδοση από τα βάθη του χρόνου. Πολλά έχουν αλλάξει από τότε που ο Enzensberger ενέπνεε το φοιτητικό κίνημα της δεκαετίας του 1960 και συμμετείχε στην Ομάδα 47: ως διανοούμενος που διαμορφώθηκε από την εμπειρία της ναζιστικής Γερμανίας, υπήρξε ένας ζωντανός χάρτης των γεγονότων του 20ού αιώνα. Το 1931, όταν η οικογένεια Enzensberger μετακόμισε στη Νυρεμβέργη, στο γειτονικό σπίτι ζούσε ο ιδρυτής και εκδότης του αντισημιτικού εντύπου «Der Stürmer»· τότε, ο Hans Magnus εντάχθηκε, όπως οι περισσότεροι έφηβοι, στη χιτλερική Νεολαία αλλά τον έδιωξαν γρήγορα. Πέρασε τη νιότη του σπουδάζοντας στο Ερλάγκεν, στο Φράιμπουργκ, στο Αμβούργο και στη Σορβόννη, ενώ, στη συνέχεια, εργάστηκε ως ραδιοφωνικός συντάκτης στη Στουτγάρδη και πήρε μέρος, μαζί με κορυφαίους συγγραφείς, στην Ομάδα 47 η οποία διαμόρφωσε την κουλτούρα της Γερμανίας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Enzensberger εξελίχθηκε στον «zorniger junger Mann» (οργισμένος νέος), το αντίστοιχο του βρετανικού Angry Young Man της δεκαετίας του 1950: ποιητής, δημοσιογράφος, εκδότης, λογοτεχνικός κριτικός, δοκιμιογράφος, έμοιαζε πανταχού παρών, μοιρασμένος σε μια ντουζίνα χώρες, μεταξύ των οποίων ήταν οι ΗΠΑ, η Νορβηγία, η Ιταλία, το Μεξικό και η Κούβα, και σε γερμανικές πόλεις: στη Φρανκφούρτη, στο Βερολίνο, στο Μόναχο —όπου πέθανε σε ηλικία 93 ετών.

Ο Enzensberger ήταν άνθρωπος της εποχής του: από την οπτική της επαναστατικής αριστεράς ασκούσε κριτική στη λεγόμενη «μεσαία τάξη» που στα μέσα του 20ού αιώνα βρισκόταν στο στόχαστρο της ταξικής ρητορικής. Αν και κυρίως ποιητής και δοκιμιογράφος, ασχολήθηκε επίσης με το θέατρο, τον κινηματογράφο, την όπερα, το ραδιοφωνικό δράμα, το ρεπορτάζ και τη μετάφραση. Έγραψε μυθιστορήματα και πολλά βιβλία για παιδιά, συμπεριλαμβανομένης μιας εξερεύνησης των μαθηματικών, που μεταφράστηκε σε 34 γλώσσες, καθώς και μια αυτοβιογραφική αντανάκλαση της δεκαετίας του 1960 μέσα από τα ταξίδια του στη Σοβιετική Ένωση και στην Κούβα. Το έργο του έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα «Η ζωή και ο θάνατος του Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι», «Γλυκό τέρας στις Βρυξέλλες», «Οι κεραίες της εποχής μου: Ταξιδεύοντας με 33 διάσημους συγγραφείς σ' ένα δωμάτιο», «Χάμερσταϊν ή Περί ιδιορρυθμίας: Μια γερμανική ιστορία», «Η Ιωσηφίνα κι εγώ», «Το πειραχτήρι των μαθηματικών», «Πολιτική και πολιτισμός», «Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας», «Οικολογικές μελέτες», «Αναβρασμός», «Η ιστορία των νεφών και άλλα ποιήματα», «Επτά ταξίδια μέσα στον χρόνο», «Για μια θεωρία των μέσων επικοινωνίας», «Περιβάλλον και ποιότητα ζωής».