Αναζητώντας τη χώρα της Επαγγελίας

«Ένα τραγούδι απ’ τ’ Αλγέρι, τραγούδι του καμηλιέρη…» Πόσες φορές δεν ακούσαμε αυτό το τραγούδι στη χρυσή μας φοιτητική νιότη, ενώ παραχειμάζαμε σε ρεμπετάδικα του κέντρου προσπαθώντας να μη γείρουμε υπερβολικά ενωρίς πάνω στις ηγεμονεύουσες καλλονές που είχαμε καταφέρει να παρασύρουμε μαζί μας από τα πανεπιστημιακά στασίδια και τις παραδόσεις του Κουμάντου στο Οικογενειακό Δίκαιο.

Ίσως τότε να είχαμε σκεφτεί πως κάποτε θα επισκεπτόμασταν κι εμείς αυτό το Αλγέρι που άλλωστε δεν ήταν στην άλλη άκρη του κόσμου, παρά στην απέναντι όχθη της Μεσογείου. Πέρασαν τα χρόνια, συνάντησα καμηλιέρηδες στις πυραμίδες της Αιγύπτου, κάπνισα ναργιλέ στην Τυνησία και περιπλανήθηκα στα σουκ του Μαρόκου – όμως στο Αλγέρι δεν έφτασα. Ίσως επειδή ήταν πάντα εστία ταραχών και ασαφούς πολιτικής κατάστασης (όπως και η γειτονική Λιβύη άλλωστε). Κι απόμεινε το Αλγέρι ένα φάσμα ταξιδιωτικό, ένα μετείκασμα επιθυμίας, μια οπτασία μεσημεριανή.

Διαβάζοντας το εκπληκτικό μυθιστόρημα «Οι χώρες της Επαγγελίας» του Γάλλου Ζαν-Μισέλ Γκενασιά, που γεννήθηκε στο Αλγέρι, βρέθηκα αληθινά στον τόπο αυτό κι έζησα μαζί με τους ντόπιους, ένιωσα τις αγωνίες και τη λαχτάρα τους να απελευθερωθούν από τους Γάλλους – ασχέτως αν το σκυλομετάνιωσαν στη συνέχεια (τα γεγονότα που αναφέρονται μου έφεραν έντονα στο νου τις παραμονές του δημοψηφίσματος στη χώρα μας το 2015, όταν λίγο έλειψε να παρασυρθούμε σε μια περιπέτεια δίχως αρχή, μέση και τέλος). Όμως ο αναγνώστης δεν μένει μόνο στο Αλγέρι, πετάει στο Παρίσι, μετακομίζει στα κιμπούτς του Ισραήλ, χρίζεται μοναχός κι ερημίτης στα βάθη της Σοβιετίας, πετάει μολότωφ στην εξέγερση του Μάη, παρακολουθεί με δέος την πτώση του ανατολικού μπλοκ, και φτάνει σχεδόν ως την επινόηση κι ύστερα την καθιέρωση του ευρώ.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που αποτυπώνει με ενάργεια και συναισθηματική φόρτιση τις αλλαγές που συνέβησαν στον κόσμο –κυρίως στον ευρωπαϊκό κόσμο– για πάνω από πενήντα χρόνια. Στις σελίδες του ενυπάρχει ο πόλεμος, ο έρωτας, και ο θάνατος, τα σκοτεινά αυτά τενάγη της ζωής όπου καταβυθίζονται οι ήρωες  του συγγραφέα. Ο Γκενασιά περιγράφει με αδρές λεπτομέρειες τους βίους των ηρώων του, βίους άλλοτε αγίων κι άλλοτε τολμηρών ιδεαλιστών, που άλλο δεν κάνουν παρά να επιχειρούν να βρουν τον εαυτό τους μέσα από τη δίνη ενός διαρκώς μεταβαλλόμενου πλανήτη. 

Όπως οι Εβραίοι που περιπλανώνται σαράντα χρόνια στην έρημο ύστερα από τη δραματική τους απόδραση από την Αίγυπτο, αναζητώντας τη χώρα της Επαγγελίας, τη γη όπου ρέει μέλι και γάλα, και την οποία ο ηγήτωρ και οδηγός τους Μωυσής κατάφερε μονάχα να αντικρίσει από μακριά πριν παραδώσει την εξουσία στον Ιησού του Ναυί και το πνεύμα στον Θεό του, παρόμοια και οι ήρωες του Γάλλου συγγραφέα αναζητούν ο καθένας τη δική του χώρα της Επαγγελίας. Ο καθένας συνάπτει το δικό του συμβόλαιο με τον Θεό –ή με τον εαυτό του– κι επιδίδεται στην ιερή αποστολή όπως οι ιππότες του βασιλιά Αρθούρου επιδίδονται στην αναζήτηση του Αγίου Δισκοπότηρου (με αμφίβολα αποτελέσματα).

Το μόνο σίγουρο στην παρούσα περίπτωση είναι ότι ο αναγνώστης θα βυθιστεί σε ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα – στην απόλαυση του οποίου βοηθάει αναπόδραστα η πολύ καλή μετάφραση της Χαράς Σκιαδέλλη.