Philip Roth: Η βιογραφία του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα

Έχει προηγηθεί το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Claire Bloom «Leaving a Doll’s House» (1996), όπου η αγγλίδα ηθοποιός περιέγραφε τον γάμο της με τον Philip Roth. Τώρα η βιογραφία του Blake Bailey έρχεται να συμπληρώσει το πορτρέτο του μεγάλου αμερικανού συγγραφέα που πέθανε το 2018.

O ίδιος ο Roth, στα μυθιστορήματά του, έχει αφηγηθεί κομμάτια της βιογραφίας του, συμπεριλαμβάνοντας τις ερωτικές του ιστορίες, τους γάμους του και τις φιλίες του – όχι πάντοτε κολακευτικά. Μια από τις πιο ταραχώδεις σχέσεις του ήταν με την Claire Bloom, τη δεύτερη σύζυγό του, στην οποία αναφέρεται στην «Απάτη» (1990), στο «Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή» (1998) και στο «Notes for My Biographer», το οποίο οι φίλοι του τον έπεισαν να μη δημοσιεύσει. Ο Roth το παρέδωσε στον βιογράφο του, Blake Bailey, που έγραψε το βιβλίο που κυκλοφόρησε στις 6 Απριλίου. Μεγάλο μέρος του εστιάζει στον γάμο με την Claire Bloom.

Του άρεσε να λέει ότι την είχε ερωτευτεί το 1952, όταν η 19χρονη Bloom πρωταγωνιστούσε στην ταινία του Charlie Chaplin «Τα φώτα της ράμπας». Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, τη γνώρισε στο σπίτι του John και της Barbara Jakobson στο East Hampton του Λονγκ Άιλαντ. Η Bloom ήταν ακόμα παντρεμένη με τον πρώτο της σύζυγο, τον επίσης γνωστό ηθοποιό Rod Steiger. Όταν ξανασυναντήθηκαν, το 1973, ο Roth ήταν με την τότε φίλη του Barbara Sproul ενώ η Bloom ήταν παντρεμένη με τον δεύτερο σύζυγό της, τον παραγωγό του Μπρόντγουεϊ Hilly Elkins. Αλλά το 1974 ο Roth ήταν μόνος και τον προσκάλεσαν σε χριστουγεννιάτικο πάρτι όπου ήταν καλεσμένη και η Bloom –ο γάμος της πλησίαζε στο τέλος του– μαζί με την 14χρονη κόρη της Anna Steiger που ο Roth είχε δει παλιότερα «ως ένα ζοφερό επτάχρονο». Στη συνέχεια, το φθινόπωρο του 1975, ο Roth έπεσε πάνω στην Bloom στη λεωφόρο Μάντισον, ενώ πήγαινε στον ψυχίατρό του. Αλλά και πάλι η ερωτική ιστορία αναβλήθηκε διότι η Bloom έφευγε την επομένη για τη Χαβάη προκειμένου να πάρει μέρος στα γυρίσματα της ταινίας «Οργισμένα κύματα» με τον George C. Scott. «Έχω ακούσει ότι είσαι τέρας» είπε στον Roth, κι εκείνος την καθησύχασε: «Δεν είναι όλοι οι άντρες τέρατα», της είπε. Αργότερα, η Bloom είπε ότι εκείνη τη στιγμή «ερωτεύτηκε τρελά τον γυαλάκια καθηγητή». Όταν επέστρεψε στη Νέα Υόρκη λίγες εβδομάδες αργότερα, του τηλεφώνησε όπως του είχε υποσχεθεί, και πέρασαν μαζί κάμποσες μέρες προτού επιστρέψει στο Λονδίνο. Ακολούθησε αλληλογραφία μέχρι που η Bloom επέστρεψε στη Νέα Υόρκη στις 16 Φεβρουαρίου 1976, μία ημέρα μετά τα 45α γενέθλιά της. Αλλά, παρά την ερωτική ένταση, ο Roth είχε τα δικά του σχέδια –όπως ένα ταξίδι στην Καραϊβική με έναν φίλο του– και «βαθιά αμφιθυμία» ως προς τη συναισθηματική δέσμευση.

Καθώς η καριέρα της Bloom είχε επιβραδυνθεί από το 1977, ο Roth ήταν απορροφημένος από τη συγγραφή και την αυξανόμενη επιτυχία. Από το 1977 μέχρι το 1985 έγραψε έξι μυθιστορήματα, μεταξύ των οποίων τη σειρά με ήρωα το alter ego του, τον Zuckerman, ενώ η Bloom φαίνεται ότι ζούσε στη σκιά του: με την ενθάρρυνσή του έγραψε το πρώτο της αυτοβιογραφικό βιβλίο «Limelight and After: The Education of an Actress» που κυκλοφόρησε την Πρωτοχρονιά του 1982 και συνοδεύτηκε από διαφημιστική καμπάνια με προβολές της ταινίας «Τα φώτα της ράμπας». Αλλά οι δυο τους παρέμεναν ξένοι: η Bloom είχε δεσμεύσεις στο Λονδίνο και απέναντι στην κόρη της, ενώ ο Roth ήταν ριζωμένος στην Αμερική. Σε μια σύντομη διαμονή του στο σπίτι της στο Τσέλσι του Λονδίνου, είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει τις πρόβες για το θεατρικό έργο «The Innocents», μια διασκευή του «Το στρίψιμο της βίδας» του Henry James, αλλά η Bloοm δεν άργησε να καταλάβει ότι ενδιαφερόταν περισσότερο για τον σκηνοθέτη, τον Harold Pinter, παρά για τη θεατρική της δουλειά. Από την πλευρά του ο Roth στη βιογραφία του Blake Βailey μιλάει με ενθουσιασμό για την ηθοποιία της Bloom στο έργο το οποίο όμως δεν είχε τύχη στη Νέα Υόρκη καθώς κατέβηκε μετά από δώδεκα μόνο παραστάσεις. Στο βιβλίο της «Leaving a Doll’s House» η Bloom πήρε απόφαση να μείνει στη Νέα Υόρκη, με τον Roth, ενώ έστειλε τη μητέρα και την κόρη της πίσω στην Αγγλία. Και τότε άρχισαν σκηνές ζηλοτυπίας: Ο Roth ισχυρίζεται ότι η Bloom είχε παράλογες υποψίες κι ότι έβλεπε παντού απιστίες, ενώ η Bloom στο δικό της βιβλίο περιγράφει τον Roth ως συστηματικά άπιστο. Πράγμα που δεν ήταν ξένο στη δική της προσωπική ιστορία: όταν συνδέθηκε με τον Richard Burton στη διάρκεια των γυρισμάτων του «Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο» ο Burton ήταν παντρεμένος· όταν συνδέθηκε με τον Laurence Olivier και τον Υul Brynner, ήταν ακόμη παντρεμένη με την Rod Steiger. Όχι όμως ότι η Bloom είχε άδικο: ο Roth έλεγε στον φίλο του, τον συγγραφέα Bernard Malamud, ότι δεν μπορούσε να αντισταθεί στους ερωτικούς πειρασμούς, ήδη από την αρχή της σχέσης τους, το 1979, όταν η Βloom βρισκόταν στο Λονδίνο όπου γίνονταν τα γυρίσματα του «Επιστροφή στο Μπράιντσχεντ». Εκείνη την εποχή είχε γνωρίσει τη Νορβηγίδα Inga Larsen, την ερωτική τρέλα με την οποία ο Blake Bailey περιγράφει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες.

Ήταν o Roth που πρότεινε στη Bloom να ζουν μαζί στο Λονδίνο έξι μήνες τον χρόνο, ξεκινώντας τον Σεπτέμβριο του 1977, όταν η Bloom ξεκίνησε πρόβες για το «Ρόμερσχολμ» του Ibsen στο Γουέστ Εντ. Ο μοναδικός του όρος ήταν να μη ζει μαζί τους η κόρη της, αλλά η Bloom τον έπεισε να δοκιμάσει την οικογενειακή ζωή – που αποδείχτηκε θυελλώδης, όχι τόσο εξαιτίας του ίδιου του Roth αλλά διότι η Anna είχε σκληρή κόντρα με τη μητέρα της. Ο Bailey περιγράφει σκηνές μεταξύ των δύο γυναικών όπου η Anna αποκαλεί τη μητέρα της «Σκύλα Οβριά», οι οποίες λείπουν από την αφήγηση της Bloom.

Έχει ενδιαφέρον, κυρίως κουτσομπολίστικο, να συγκρίνει κανείς τις δύο αφηγήσεις: ο Roth εμφανίζει τον εαυτό του να προσπαθεί να κρατήσει τη σχέση και να πλοηγείται με κατανόηση μέσα από τις περίπλοκες δυσκολίες της. Η Βloom τον ζωγραφίζει εγωπαθή, τσιγκούνη, ασυμβίβαστο μπροστά στην προβληματική εφηβεία της Anna και ανυπόμονο μπροστά στη νευρική ευαισθησία της ίδιας. Ο Roth πάντως, σε επιστολή που παρέδωσε στην Bloom «γιατί δεν μπορούσε να της τα πει προφορικά», δήλωνε ότι η δυναμική της σχέσης Claire-Anna τον έκανε «να νιώθει πολύ άβολα» κι ότι ήταν «συναισθηματικά εξαντλητική». Όταν ο Roth πρότεινε τη διακοπή της συμβίωσης, εξαιτίας του αδιεξόδου της σχέσης των δύο γυναικών, η Bloom ζήτησε από την 18χρονη Anna να φύγει και στη συνέχεια ο Roth και η Bloom έζησαν οι δυο τους μαζί με τους δαίμονές τους μέχρι τον οριστικό χωρισμό τους το 1994. Το 1990 παντρεύτηκαν σε μια απόπειρα να σώσουν τη σχέση τους.

Το βιβλίο –912 σελίδων!– διατρέχει την προσωπική ζωή του Philip Roth από τον γάμο του με τη Margaret Martinson το 1956, η οποία σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα το 1968, τρία χρόνια μετά το διαζύγιό τους: η Martinson ενέπνευσε πολλούς γυναικείους χαρακτήρες στα μυθιστορήματά του όπως το «Όταν ήταν καλή» και «Η ζωή μου ως άνδρας». Ο τελευταίος αυτός τίτλος θα μπορούσε να είναι και ο τίτλος αυτής της βιογραφίας.