Τι ξέρετε για τα φιλελληνικά ρολόγια;

Στα χρόνια της ελληνικής Επανάστασης (1821 - 1829) αναπτύχτηκε ένα παγκόσμιο κίνημα φιλελληνισμού, που έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στο να αποφασίσουν τρεις από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, η Βρετανία, η Γαλλία και η Ρωσία να επέμβουν στον πόλεμο ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε σχεδόν επιβληθεί και με τη ναυμαχία του Ναβαρίνου (Οκτώβρης 1827) να δημιουργήσουν, τελικά, το νεοελληνικό κράτος.  

Το φιλελληνικό κίνημα είχε πολλές πτυχές: άφιξη πολεμιστών και άλλων προσωπικοτήτων από διάφορες χώρες (γνωστότερος απ’ όλους ο Μπάιρον), πολιτική αρθρογραφία και λόμπινγκ για χορήγηση δανείων στην επαναστατική ελληνική κυβέρνηση, καλλιτεχνική δράση υπέρ των Ελλήνων (ποίηση, θέατρο, ζωγραφική, μουσική, όπερα, κλπ).

Η πιο άγνωστη πτυχή του καλλιτεχνικού φιλελληνισμού είναι, νομίζω, τα φιλελληνικά ρολόγια της Γαλλίας. Μπρούτζινα, πορσελάνινα ή άλλα, επιχρυσωμένα, μαύρα ή πολύχρωμα, με σύνθετα συμπλέγματα ή με λίγα  πρόσωπα (ή και ένα μόνο), τα επιτραπέζια αυτά ρολόγια είχαν πηγή έμπνευσής τους γκραβούρες ή πίνακες που απεικόνιζαν πολεμικά γεγονότα, αγωνιστές, αρχαίους ήρωες (Λεωνίδας), γεγονότα της Επανάστασης ή και απλές σκηνές της καθημερινής ζωής στον ελληνικό χώρο κ.λπ. παράχτηκαν και πουλήθηκαν μαζικά τα χρόνια της Παλινόρθωσης. Πολλά από αυτά διατηρήθηκαν από τότε σε σπίτια σαν οικογενειακά κειμήλια, μέχρι που στις μέρες μας έγιναν αντικείμενο ιστορικής, οικονομικής, τεχνικής και εικαστικής έρευνας.  

Το Οκτώβριο του 2018 οι εκδόσεις «Ολκός» παρουσίασαν το λεύκωμα «Οι ώρες του Αγώνα - Τα γαλλικά φιλελληνικά ρολόγια», με κείμενα κατά κύριο λόγο του κ. Στεφάν Αντλέρ και μεγάλο αριθμό έγχρωμων φωτογραφιών που απεικονίζουν ποικίλα τέτοια ρολόγια (αλλά και την πηγή από την οποία ξεκίνησε το καθένα: αριστερά η πηγή, δεξιά το ρολόι), μερικά από τα οποία είναι αξιόλογα έργα μικροτεχνίας, ενώ άλλα προσεγγίζουν κανονικά το κιτς. Προτάσσεται μια εξαντλητική εισαγωγή που ασχολείται με το φιλελληνικό κίνημα, την έμπνευση των καλλιτεχνών - τεχνιτών, τον τρόπο παραγωγής των ρολογιών ανάλογα με το υλικό κατασκευής, την εμπορία τους κ.λπ. και ακολουθεί η παράθεση των φωτογραφιών κατά θεματικές ενότητες. Παραρτήματα και βιβλιογραφία κλείνουν την άρτια έκδοση, σε μετάφραση Ζαν Ροκ και φροντίδα της εκδότριας κ. Ειρήνη Λούβρου. 

Η ίδια μού είπε ότι η δουλειά για το βιβλίο κράτησε δυο χρόνια, αλλά, προσθέτω εγώ, το αποτέλεσμα δικαιολογεί πλήρη εκδοτική περηφάνια. Συνδυάζοντας εγκυκλοπαιδικότητα και αισθητική, το λεύκωμα θα μπορούσε να είναι ένα πολύ καλό δώρο από «ψαγμένους» αγοραστές προς αποδέκτες διατεθειμένους να εκπλαγούν θετικά.