Η κωμική όπερα «Viva la mamma!» του Γκαετάνο Ντονιτσέττι ανεβαίνει στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ σε σκηνοθεσία της Σοφίας Πάσχου
Τι μπορεί να συνδέει μια ελληνοναπολιτάνα μάνα με τη Λυρική, τον Μίμη Πλέσσα με την Ενάτη του Μπετόβεν, έναν μαέστρο με μια σχολή οδηγών, μια πριμαντόνα με το Καρναβάλι του Ρέντη; Και το πιο βασικό: Τι δουλειά έχει ο Γκαετάνο Ντονιτσέττι στην Καλλιθέα; Απαντήσεις σε όλες αυτές τις σουρεαλιστικές συναντήσεις υπόσχεται να μας δώσει η «πειραγμένη» ανάγνωση της κωμικής όπερας «Viva la mamma!» του διάσημου Ιταλού συνθέτη που ανεβαίνει το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου από την Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ. Παρακολουθήσαμε μια από τις πρόβες και μιλήσαμε με τη Σοφία Πάσχου, την ταλαντούχα σκηνοθέτρια που σε συνεργασία με μια απίθανη ομάδα λυρικών τραγουδιστών και ηθοποιών δημιούργησε μια απρόβλεπτη κωμωδία καταστάσεων, γεμάτη ίντριγκες, παρεξηγήσεις, πολύ χιούμορ αλλά και τρυφερότητα.
Γραμμένη το 1827 από τον Γκαετάνο Ντονιτσέττι σε λιμπρέτο του Ντομένικο Τζιλαρντόνι, με αρχικό τίτλο «Θεατρικές συμβάσεις και ασυμβατότητες» (Le convenienze ed inconvenienze teatrali), η όπερα ακολουθεί την παράδοση της opera buffa. Αντί όμως να παρωδεί την καθημερινή ζωή, στρέφει το βλέμμα της πίσω από τις κουΐντες του μουσικού θεάτρου και σατιρίζει τις συγκρούσεις και τις ματαιοδοξίες που κυριαρχούν εκεί. Η πλοκή του έργου επικεντρώνεται στις προσπάθειες ενός ημιερασιτεχνικού θιάσου να ανεβάσει μια παράσταση όπερας, οι οποίες εκτροχιάζονται από τα καπρίτσια και τις διαμάχες των τραγουδιστών και, πάνω απ’ όλα, την άφιξη της μητέρας της δευτεραγωνίστριας, η οποία με τις απαιτήσεις της οδηγεί την παραγωγή στην κατάρρευση. Η σκηνική κυριαρχία της «μαμάς» Άγκατα εξηγεί την επικράτηση του τίτλου «Viva la mamma!», με τον οποίο το έργο παρουσιάζεται ως σήμερα.
Ο Ελληνοϊταλικός Οπερατικός Σύλλογος Καλλιθέας, εν συντομία ΕΛΟΣΚΑ, ετοιμάζεται να ανεβάσει την ετήσια παράστασή του με τίτλο «Ο άγνωστος Ντονιτσέττι» στη Λυρική -με τη μεσολάβηση κάποιου «κονέ» του θιάσου-, χωρίς η ΕΛΣ να γνωρίζει το παραμικρό. Ο τεχνικός της Εναλλακτικής Σκηνής, στην οποία καταλήγουν, ενώ αρχικά δυσανασχετεί με την απρόσμενη πρόβα που του φορτώνεται, σύντομα εντάσσεται ως τραγουδιστής στον ΕΛΟΣΚΑ. Οι ήδη υπάρχουσες ίντριγκες ανάμεσα στα μέλη του θιάσου φουντώνουν με την άφιξη της μαμάς Άγκατα η οποία όχι μόνο έχει άποψη για όλα, αλλά τραγουδάει ωραιότατα! Ο μαέστρος του Συλλόγου την εντάσσει κι αυτήν στην πρόβα χωρίς δεύτερη σκέψη. Σύντομα η κατάσταση γίνεται απελπιστική με αδέξιους ανθρώπους που αδυνατούν να συνεννοηθούν. Παρ' όλα αυτά η παράσταση ανεβαίνει και κάποτε τελειώνει. Η αληθινή ζωή όμως, κάπου εκεί έξω στην Καλλιθέα, συνεχίζεται…
Το μεσημέρι του περασμένου Σαββάτου οδηγούμαι μέσα από τα δαιδαλώδη παρασκήνια της Λυρικής στην αίθουσα που γινόταν η πρόβα του «Viva la Mamma!». Παρατηρώ απορημένη τον ακατάστατο χώρο, γεμάτο παράταιρα αντικείμενα-πάνελ, καρέκλες, τραπεζάκια, καλώδια στο πάτωμα… «Είναι το σκηνικό του ΕΛΟΣΚΑ» προλαβαίνει τη σκέψη μου η Σοφία Πάσχου που έρχεται να με χαιρετήσει χαμογελώντας. «Είναι τόσο μεγάλη η ανάγκη αυτών των ανθρώπων να τραγουδήσουν, που θα έκαναν την παράσταση με το οτιδήποτε. Έτσι χρησιμοποιούν ό,τι έχει απομείνει από την προηγούμενη εκδήλωση -μια συνέντευξη Τύπου της Εναλλακτικής- αν και φαντασιώνονταν ότι θα έχουν τα σκαλιά της Λυρικής από την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου!
Κοστούμια με ουρές, πιάνο χωρίς ουρά. «Το τραπέζι για παράδειγμα που βλέπετε μπροστά στο πιάνο είναι η ουρά που δεν έχει!» συνεχίζει γελώντας. «Η ιδέα μου ήταν να ανεβάσω μια παράσταση χωρίς καθόλου ορχήστρα, μόνο με ένα πιάνο -το πολύ που θα μπορούσε να έχει ένας ερασιτεχνικός σύλλογος- και χωρίς σκηνικά. Όμως ήθελα όλοι να φορούν κοστούμια με ουρές. Όσο μεγαλύτερο το ψώνιο του τραγουδιστή τόσο μακρύτερη η ουρά του! Έτσι στην ομάδα μας προστέθηκε η Κλαιρ Μπρέισγουελ που έφτιαξε πραγματικά υπέροχα κοστούμια».
Η Παράσταση: Οι τραγουδιστές εκείνη τη στιγμή δούλευαν μια λεπτομέρεια στην ερμηνεία τους για να τονίσουν την έλλειψη συντονισμού με τον πιανίστα ώστε να βγάλει περισσότερο γέλιο η σκηνή, προτείνοντας και οι ίδιοι λύσεις στη σκηνοθέτρια. «Είναι συλλογική δουλειά» μου λέει. «Μπορεί η πρώτη ιδέα της διασκευής να ήταν δική μου, ωστόσο τα κείμενα διαμορφώθηκαν ουσιαστικά στη διάρκεια των προβών από την ομάδα, ο καθένας αυτοσχεδίασε και έγραψε τα δικά του. Οι θεατές δεν θα παρακολουθήσουν λυρικούς τραγουδιστές και ηθοποιούς αλλά μια σπάνια ένωση καλλιτεχνών που με το ταλέντο και το χιούμορ τους αναδεικνύουν τη δύναμη και τη διαχρονικότητα του έργου. Πιστεύω ότι το «Viva la mamma!» είναι μια παράσταση ιδανική για όσους… φοβούνται να δουν όπερα».
Πώς αποφάσισε όμως να ασχοληθεί με το Viva la mamma!; «Πρώτος μου μίλησε για την -άγνωστη σε μένα- όπερα του Ντονιτσέττι, το 2019, ο Μάριος Σαραντίδης (η μαμά Άγκατα της παράστασης) με τον οποίο είμαστε φίλοι και ψάχναμε τρόπο να συνεργαστούμε. Ήθελε πολύ να ερμηνεύσει τον ρόλο. Με το που μελέτησα το έργο, κατάλαβα το γιατί. Είναι μια όπερα που αν δεν βρεις τη mamma του τίτλου δεν μπορείς να την ανεβάσεις. Και ο Μάριος ήταν η ιδανική Άγκατα. Έτσι ξεκίνησαν οι πρώτες συζητήσεις μας με τον Αλέξανδρο Ευκλείδη, τον τότε καλλιτεχνικό διευθυντή της Εναλλακτικής Σκηνής. Η ιδέα μου να διασκευάσω την όπερα και να μεταφέρω την ιστορία στο τώρα τον ενδιέφερε πολύ. Μόνο που ήρθε ο Covid και σταμάτησαν όλα. Όμως η ιδέα μού είχε «καρφωθεί». Επανέρχομαι μετά την καραντίνα, βάζουμε το «Viva la mamma!» στον προγραμματισμό της Εναλλακτικής αλλά μένω έγκυος και το πρότζεκτ αναβάλλεται για μια ακόμα φορά. Τώρα όμως η όπερα ανεβαίνει επιτέλους στην Εναλλακτική Σκηνή και είμαι αληθινά συγκινημένη. Έχω εξαιρετικούς συνεργάτες, έμαθα από αυτούς και το αποτέλεσμα της δουλειάς μας με κάνει τρομερά χαρούμενη».
Λίγο πριν αρχίσει το «πέρασμα» -έτσι λέγεται η πρόβα του έργου χωρίς διακοπές- προλαβαίνω να τη ρωτήσω αν την προβλημάτισε ο χαρακτήρας της Άγκατα. «Το ότι ο Ντονιτσέττι γράφει τον πρωταγωνιστικό ρόλο για βαρύτονο είναι ένα κωμικό στοιχείο πολύ προχωρημένο για την εποχή του, που πιθανότατα παραπέμπει -χωρίς να κοροϊδεύει- στις μεγαλόσωμες γυναίκες της Νάπολης. Δεν βλέπεις όμως έναν άνδρα που προσπαθεί να κάνει τη γυναίκα. Τον ξεχνάς αμέσως και βλέπεις μόνο τη φιγούρα μιας Mamma. Και στην παράστασή μας δεν μας απασχόλησε καθόλου το γιατί. Απλά είναι έτσι».
Ο Αντώνης (Αποστόλης Ψυχράμης), τεχνικός σκηνής της ΕΛΣ, ξηλώνει τραγουδώντας το «σκηνικό» της προηγούμενης βραδιάς όταν καταφθάνουν τα πρώτα μέλη του Συλλόγου. «Στον ΕΛΟΣΚΑ συναντάς όλη τη γκάμα από τον κόσμο της όπερας αλλά και μια μικρογραφία του έξω κόσμου» με έχει προϊδεάσει η σκηνοθέτρια. Η Τάνια (Χρύσα Μαλιαμάνη), γνωστή από μια αλησμόνητη εμφάνισή της στο Καρναβάλι Ρέντη του 2014, είναι η πριμαντόνα. Δίπλα της, ο βαρύτονος Νίκο (Μαρίνος Ταρνανάς), αιωνίως ερωτευμένος μαζί της. Ο Fanouro Arabazzo, κατά κόσμον Φανούρης Αραμπατζής (Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος), είναι ιδιοκτήτης σχολής οδηγών στην Καλλιθέα και μαέστρος του ΕΛΟΣΚΑ. Βοηθός του στη σχολή και «δευτεραντόνα» στην παράσταση η πάντα αλαφιασμένη Λουίζα (Δάφνη Δαυίδ).
Οι καλλιτέχνες επιμένουν ότι έχουν «κλείσει» τη Λυρική για την παράστασή τους, μέσω κάποιου υψηλά ιστάμενου -εδώ τα… inside jokes δίνουν και παίρνουν- τελικά όμως αρκούνται στην Εναλλακτική και η πρόβα αρχίζει. Μιλούν ελληνικά, τραγουδούν ιταλικά ενώ λίγο μετά φτάνει από το αεροδρόμιο ο Φρίντριχ Σνίτσλε (Χρήστος Κεχρής), ο «διάσημος» τενόρος του Γκέττινγκεν που μιλά φυσικά μόνο γερμανικά… Οι τραγουδιστές διαπληκτίζονται, απαιτούν αλλαγές από τον μαέστρο, διαγκωνίζονται για μια θέση κάτω από τον προβολέα, καταστρώνουν ίντριγκες για να «βγουν μπροστά» και προφανώς δεν συντονίζονται ποτέ.
Όταν δε εισβάλλει και η Άγκατα, η μαμά της Λουίζας, αποφασισμένη να ζήσει το όνειρό της, επικρατεί πανδαιμόνιο. Και σαν να μην έφτανε το χάος της σκηνής, στις άριες και τα ντουέτα του «Άγνωστου Ντονιτσέττι» που προβάρουν, μπαίνουν σφήνα επιτυχίες του Μίμη Πλέσσα και του Φρανκ Σινάτρα, η Ωδή της Χαράς του Μπετόβεν, η φωνή της Κάλλας, ακόμα κι ένα Ηπειρώτικο!
Ευτυχώς μου έχει ήδη εξηγήσει η Σοφία Πάσχου ότι «είναι ένα κολλάζ μουσικών ειδών, απόλυτα δεμένο με τη δραματουργία» - και απόλυτα ξεκαρδιστικό θα πρόσθετα εγώ.Όταν επιτέλους έρχεται η ώρα της παράστασης του ΕΛΟΣΚΑ οι καλλιτέχνες τα δίνουν όλα! Ντυμένοι με τα πιο παράταιρα ρούχα και χρησιμοποιώντας ό,τι σκηνικά αντικείμενα βρίσκονται στο διάβα τους αλωνίζουν τη σκηνή, τραγουδούν και όλοι μαζί επιδίδονται στη μάχη της… ουράς, με το κοστούμι της Άγκατα να σαρώνει φυσικά τα πάντα στο πέρασμά της. Η αυλαία πέφτει αλλά για το φινάλε του «Viva la mamma!» η Σοφία Πάσχου μάς επιφυλάσσει μια ακόμα μικρή έκπληξη που δεν θέλησε να αποκαλύψει…..
Info Viva la mamma! Γκαετάνο Ντονιτσέττι 21, 22, 26, 28 Φεβ 2026 01, 04, 06, 07 Μαρ 2026 Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ, Ώρα έναρξης: 20.30 (Κυριακή: 19.30), Διάρκεια: περίπου 80 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)
Ο σκηνοθέτης Θοδωρής Αμπαζής και η νεοσύστατη ομάδα Φάος τιμούν τον μεγάλο ποιητή της πεζογραφίας και αναδεικνύουν τον γλωσσικό πλούτο της ελληνικής γλώσσας
16°
