Ελεάνα Στραβοδήμου: 7+ 1 ερωτήσεις για τη Χάνι

Η Ελεάνα Στραβοδήμου υποδύεται τη Χάνι στο έργο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» του Έντουαρντ Άλμπι, που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία του Σωτήρη Τσαφούλια στο θέταρο Ζίνα. Τέσσερις ηθοποιοί επί σκηνής συμμετέχουν σε ένα παιχνίδι εξουσίας, γεμάτο προσβολές και υπονοούμενα, ενώ μοιράζονται στιγμές που φλερτάρουν με το παράλογο. Όλοι οι ήρωες κινούνται γύρω από τη Μάρθα (Έφη Μουρίκη), η οποία φαίνεται να έχει την εξουσία, αν και είναι βαθιά δυστυχισμένη. Στο αντίπαλο δέος, η Χάνι είναι μια ευκατάστατη νοικοκυρά, σύζυγος του Νικ, ενός νεαρού καθηγητή Πανεπιστημίου, που φαίνεται διατεθειμένος να κάνει τα πάντα για να ανέλθει. Εγκλωβισμένη σε έναν γάμο που δεν θέλει στην πραγματικότητα και σε έναν ρόλο που της έχει επιβληθεί από την κοινωνία και την οικογένειά της, καταφεύγει και εκείνη, όπως και η Μάρθα, στο αλκόολ, για να ξεχάσει, για να αντέξει... 

Η ηρωίδα μου κι εγώ: Η Ελεάνα Στραβοδήμου μιλά για τη Χάνι στο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» στο θέατρο Ζίνα

1. Γράμμα στην ηρωίδα μου: Αν μπορούσες να μιλήσεις απευθείας στον χαρακτήρα του έργου -με τρυφερότητα, απορία, ή ακόμα και κριτική- τι θα του έλεγες;
Θα της έλεγα: «Χάνι, τι κάνεις αύριο το μεσημεράκι; Θέλεις να πιούμε έναν καφέ, στον ήλιο, να τα πούμε;» Και σε αυτόν τον καφέ, θα προσπαθούσα να την κάνω να νιώσει ασφαλής, ώστε να μου μιλήσει και να ακούσει το «Χάνι, φύγε από αυτόν τον γάμο, μπορείς». Η Χάνι είναι μια ευκατάστατη νοικοκυρά, σύζυγος του ανερχόμενου πανεπιστημιακού καθηγητή Νικ. Φαίνεται όμως πως δεν προσδιορίζεται από κάτι άλλο πέρα από τις δύο αυτές ιδιότητες. Ακολουθεί τον άντρα της σε κάθε πανεπιστήμιο όπου τον καλούν για έρευνα, προσπαθώντας να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον πανεπιστημιακών και ζώντας βαθύτατα μόνη. Είναι η γυναίκα στο πλευρό του συζύγου της, καλείται να τον επαληθεύει, να τον προωθεί, να τον στηρίζει. Στην πορεία του έργου, γίνεται εμφανής η ασφυξία που νιώθει σε αυτόν τον γάμο. Η δική μας παράσταση επιδιώκει να φέρει στην επιφάνεια και τη σωματική βία που υποβόσκει στο ζευγάρι. Η απέχθειά της για τον γάμο αυτό εκτονώνεται στο αλκoόλ, σε υστερικές κρίσεις και στην άρνησή της να αναλάβει τον επιπλέον ρόλο της μητέρας, να γίνει μάνα των παιδιών του Νικ. Θα της θύμιζα λοιπόν ότι η μεγάλη κληρονομιά που έχει η Χάνι και την εκμεταλλεύτηκε ο Νικ, την καθιστά οικονομικά ανεξάρτητη και ότι δεν χρειάζεται να σπαταλά τη ζωή της έτσι. Θα την ενθάρρυνα να φύγει, να ζητήσει βοήθεια, να σταθεί στα πόδια της προκειμένου να βρει την αγάπη, το ποια είναι και τι πραγματικά θέλει σε σχέση με τη μητρότητα. Ό,τι θα έλεγα δηλαδή και σε κάθε σύγχρονη γυναίκα που βρίσκεται σε αυτή τη θέση.

2. Η ηρωίδα μου κι εγώ: Αν συγκρίνεις τον εαυτό σου με τον ρόλο, τι κοινό θα έβρισκες και πού είσαι τελείως αντίθετη;
Μου αρέσει και εμένα πολύ να χορεύω, είμαι εσωστρεφής, χωρίς επιθετικότητα και ενίοτε παλεύω κι εγώ με τη μοναξιά. Αυτά είναι τα κοινά σημεία μας με τη Χάνι, όπως επίσης ότι έχουν υπάρξει φορές που έπρεπε να φτάσω στα όριά μου για να αποδεσμευτώ από επιβαρυντικές καταστάσεις. Εκεί, όμως, σταματούν τα κοινά. Έχω αποφύγει να εγκλωβιστώ σε σχέσεις συμφέροντος, πόσω μάλλον σε έναν τέτοιο γάμο. Και ευτυχώς για εμένα, σε αντίθεση με μια γυναίκα του ’61, μπόρεσα να σπουδάσω σε διαφορετικά μάλιστα αντικείμενα, ώσπου να βρω το επάγγελμα που μου αρέσει πραγματικά και κατάφερα να εργάζομαι σε αυτό. Επίσης, ευτυχώς, η ψυχοθεραπεία είναι πολύ πιο προσβάσιμη πια και όχι μια πολυτέλεια, οπότε προσπαθώ συνειδητά να δουλεύω την αυτογνωσία, την οριοθέτηση, τη σύναψη υγιών σχέσεων και την αποφυγή των τοξικών, όπως είναι οι σχέσεις που συνάπτουν οι ήρωες αυτού του έργου.

3. Αν ήμουν εγώ στη θέση σου: Πώς θα αντιδρούσες εσύ στις καταστάσεις που βιώνει η ηρωίδα που υποδύεσαι;
Εγώ δεν θα άντεχα να είμαι παρούσα, επί τόση ώρα, στο αδηφάγο αυτό παιχνίδι εξουσίας, στον λεκτικό εξευτελισμό, τις προσβολές που ανταλλάσσουν ο Τζορτζ με τη Μάρθα ή απευθύνουν στους δικούς μας χαρακτήρες. Θα είχα διαφοροποιήσει τη θέση μου, θα είχα δείξει με έναν τρόπο την ενόχλησή μου σε μια τόσο χειριστική και αλληλοβορική στάση, θα είχα φύγει από αυτό το σπίτι. Κι αν δε μπορούσα να φύγω, δεν ξέρω, θα είχα βγει στον κήπο. Είναι εξοντωτικό για τη συγκρότησή μας να σιωπάμε μπροστά στη βία. Όπως και να τη δεχόμαστε. Ήδη αναγκαζόμαστε να σιωπάμε αρκετά, ενώ η αντίδρασή μας εξουδετερώνεται τεχνηέντως, καθώς η βία μεγεθύνεται ολόγυρά μας με τη μορφή της κοινωνικής αδικίας, της ανομίας, του ρατσισμού, των πολιτικών αυθαιρεσιών. Αυτό νιώθω να με διαλύει. Το να τη δέχομαι, επιπλέον, τόση ώρα σε μία κοινωνική επίσκεψη, όσα συμφέροντα κι αν διακυβεύονται, μου φαίνεται τρελό. Θέλω να πιστεύω πως δεν θα βρεθώ εγκλωβισμένη σε μια σχέση που με υποτιμά όπως τη Χάνι, να είμαι το κόσμημα, ο κουμπαράς, «το βαλιτσάκι» -όπως τη λέει υποτιμητικά ο Τζορτζ- ενός άντρα. Στοιχεία αυτής της αντίδρασης, ένα προμήνυμα, έχω προσπαθήσει να τα εντάξω στον τρόπο που έχω ερμηνεύσει τις κρίσεις που παθαίνει η Χάνι.

4. Τι μου έμαθες: Τι σου δίδαξε ο συγκεκριμένος ρόλος ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη;
Ένα από τα παιχνίδια που στήνει ο Τζορτζ στη διάρκεια αυτής της βραδιάς λέγεται «Εξόντωσε τους καλεσμένους». Στη διάρκεια «του παιχνιδιού» προκειμένου να ξεμπροστιάσει τα κίνητρα του Νικ και την υποκρισία του γάμου τους, εκμηδενίζει σε εξευτελιστικό βαθμό τη Χάνι, την ισοπεδώνει, την οδηγεί σε νευρικό κλονισμό. Είναι τόσο έντονο αυτό σαν εμπειρία για το νευρικό σύστημα του ηθοποιού, που ανέσυρα υλικό από το ασυνείδητό μου, το οποίο έφερα μετά στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Μπορώ να πω πως η παράσταση αυτή συνέβαλε στην ψυχοθεραπεία μου. Σε κάθε επανάληψη αυτής της σκηνής στις παραστάσεις μού γίνεται όλο και πιο συνειδητό σωματικά, όχι από το κεφάλι, το πόσο επιβαρυντικό είναι για όλο μας το σύστημα το να εκτιθέμεθα σε κακοποιητικές συμπεριφορές. Πρέπει να προστατευόμαστε από αυτές και στην προσωπική και στην επαγγελματική ζωή.

5. Αν μπορούσα να σε αλλάξω: Αν σου δινόταν η ευκαιρία να γράψεις εσύ τον ρόλο, τι θα άλλαζες;
Η Χάνι σε όλη τη διάρκεια του έργου καταπιέζεται με το να είναι κάπου που δεν θέλει, και είναι μεθυσμένη. Έτσι μιλά λίγο, ενίοτε σε απρόσμενες στιγμές, και οι σκέψεις της είναι θραυσματικές. Ο λόγος της είναι ελλειπτικός, αλλά, αν ψάξεις να βρεις τα κίνητρα της μέθης της και των δράσεών της, συνειδητοποιείς πως ο Άλμπι έχει βάλει στο στόμα της τόσα όσα χρειάζονται προκειμένου να πετύχει τη σύνθεσή του, είναι μαέστρος. Δεν θα άλλαζα λοιπόν τίποτα, πέραν λίγων λέξεων που έχω συνειδητά προσθέσει: εν μέσω ξεσπασμάτων θα πω κι ένα «δεν μπορώ άλλο», «άσε με» και «δεν θέλω». Μπορεί τα καθαρά αυτά μηνύματα να κρύβονται κάτω από τις λέξεις του Άλμπι, αλλά θεωρώ ότι είναι καλό να ακούγονται στα αυτιά του θεατή, έστω και μια φορά. Και προσωπικά, ως Ελεάνα, επειδή μου αρέσει να περιγράφω και να διαβάζω όνειρα, θα μου άρεσε στη σκηνή του ονείρου να έχει γράψει ένα πιο περίπλοκο όνειρο. Αν και παραμένει challenge το να περάσεις πολλά μέσα από μία και μόνο ονειρική εικόνα.

6. Αυτό ήταν δύσκολο: Υπήρξε κάποιο στοιχείο του ρόλου που σε δυσκόλεψε ιδιαίτερα και γιατί;
Ο συνδυασμός της συνεχόμενης μέθης της Χάνι, της συνεχούς καταπίεσης, τα υστερικά ξεσπάσματα και η ελλειπτικότητα του λόγου της είναι η δυσκολία και μαζί η γοητεία αυτού του ρόλου. Η ελλειπτικότητα με έκανε πιο προσεκτικό ντεντέκτιβ στο τι κρύβουν τα λόγια της. Η ακραία σκηνική μέθη, ενώ περίμενα ότι θα με δυσκολέψει πιο πολύ απ’ όλα, τελικά αποδείχτηκε απελευθερωτική. Επιτρέπει μια τρέλα, μια ρευστότητα, ενώ παράλληλα ζητά εγρήγορση ώστε να μη χάνεσαι ως ηθοποιός στην προσπάθεια αναπαράστασής της.

7. Έλα στη θέση μου: Αν μπορούσες να συναντήσεις τον χαρακτήρα στην πραγματική ζωή, τι θα του έλεγες;
Θα της έλεγα πως είναι εντάξει να μη θέλει παιδιά, αρκεί να βγει από αυτόν τον συμφεροντολογικό και κακοποιητικό γάμο. Θα τη ρωτούσα πού πονάει και θα την αγκάλιαζα πολύ, θα της χάιδευα την πλάτη και θα της τραγουδούσα ένα νανούρισμα, μια υπόσχεση πως μια μέρα θα αποκοιμιέται ήρεμη και νηφάλια.

8. Το soundtrack του ήρωά μου: Αν η ηρωίδα σου είχε playlist, ποια τραγούδια θα είχε και γιατί;
Τη φαντάζομαι να χορεύει το «Cupid» και το «Twisting the Night Away» του Sam Cooke στην κουζίνα της, μπροστά από μια φρεσκοαγορασμένη sixties οικιακή συσκευή, να χορεύει μεθώντας το «Jailhouse Rock» και το «Are You Lonesome Tonight?» του Elvis Prisley μέσα στο άδειο σαλόνι, περιμένοντας τον Νικ, σαν να κραυγάζει μέσα σε μια αμερικάνικη sixties διαφήμιση. Αργότερα, μεθυσμένη πια, τη φαντάζομαι να ονειροπολεί μόνη στο κρεβάτι με το «Je crois entendre encore» από την όπερα «Les Pecheurs de perles» του Bizet ή να μελαγχολεί με τη «Gymnopedie No 1.» του Satie. Μια μέρα θα τη βρουν θαμμένη, μόνη, κάτω από τις ρίζες ενός ρόδου όπως στο «Beneath the Rose» του Micah P. Hinson.

Τα ζητήματα που θίγει η παράσταση «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ»

Τελικά ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ; Ή ποιος δεν φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ; Κάθε ήρωας μέσα στο έργο έχει τις δικές του αυταπάτες και ζει το δικό του ψυχολογικό δράμα. Πώς το διαχειρίζεται αυτό ο σκηνοθέτης;
Ο Άλμπι, κατά τη γνώμη μου, έκρυψε στον τίτλο αυτού του σπουδαίου έργου, ένα κλειδί για την ανάγνωσή του. Αντικατέστησε τον «κακό λύκο» του γνωστού παιδικού τραγουδιού «who is afraid of the big bad wolf» με το όνομα της εμβληματικής αυτόχειρα συγγραφέως Βιρτζίνια Γουλφ, στρέφοντας το βλέμμα και το αυτί στα ζητήματα της γυναικείας χειραφέτησης και της πάλης των δύο φύλων, στα παιχνίδια εξουσίας που καταστρατηγούν και διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Κατάφερε να φτιάξει έναν αινιγματικό τίτλο που πάντα θα ζητά μια απάντηση. Για μένα, η ερώτηση είναι: εσύ τι φοβάσαι; Τι φοβάσαι στη σύνδεσή σου με τον έτερο, τι φοβάσαι να αγαπήσεις πραγματικά, τι φοβάσαι αν αποδεχτείς την αδυναμία σου, τι φοβάσαι κι αν δεν καταφέρεις να πετύχεις επαγγελματικά, τι φοβάσαι και δεν πραγματοποιείς τα όνειρά σου (ο Τζωρτζ δεν θα εκδώσει ποτέ το βιβλίο που ήθελε), τι φοβάσαι και δεν βγαίνεις από το «δωμάτιο» που σε κακοποιούν. Όλες αυτά τα ερωτήματα γεννήθηκαν μέσα μας στις αναγνώσεις και έπειτα, νομίζω, ότι ο Σωτήρης Τσαφούλιας επέλεξε να δώσει έμφαση στις υποκριτικές ερμηνείες αφήνοντας τους χαρακτήρες να συνθέσουν το καλομελετημένο, διά γραφής του Άλμπι, σύμπαν του.

Στο έργο αποκαλύπτονται σιγά σιγά αλήθειες που σοκάρουν. Ο ρόλος σας, αν και φαίνεται ο πιο «αθώος», κρύβει ένα ένοχο μυστικό. Πώς το διαχειρίζεστε αυτό στην παράσταση;
Η Χάνι είχε σίγουρα μια υστερική εγκυμοσύνη που την οδήγησε στον γάμο της με τον Νικ. Αυτό το δίνει με σαφήνεια ο Άλμπι, χωρίς να απαντά ούτε στο τι την οδήγησε εκεί (η υστερική εγκυμοσύνη είναι ψυχοσωματικό φαινόμενο), ούτε αν όντως ξαναέμεινε ποτέ έγκυος, ούτε αν απέβαλε. Όλα υπονοούνται μέσα από ένα όνειρό της, τα σωματικά της συμπτώματα και την ερμηνεία του συνδυασμού τους από τον Τζωρτζ. Προκειμένου να εγείρει σκέψεις και συναισθήματα, ο Άλμπι φήνει ανοιχτά τα ερωτήματα. Σε αυτό το πνεύμα, αυτό που με αφορά και θέλησα να φέρω επί σκηνής είναι τι οδηγεί έναν άνθρωπο στο να κάνει αυτές τις επιλογές. Το «ένοχο μυστικό» για μένα είναι το πώς μπλέκουμε και μένουμε μέσα σε φθοροποιές σχέσεις και συνθήκες και τι αντίκτυπο έχει πάνω μας, γιατί το κάνουμε αυτό οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο, αυτό προσπάθησα να δομήσω μέσα μου και να απευθύνω στον θεατή κι όχι τόσο μια απάντηση σε σχέση με το τι κάνει η Χάνι με τις εγκυμοσύνες της.

Η Μάρθα είναι ο κεντρικός ρόλος στο έργο. Η Χάνι φαίνεται σχεδόν αντίθετος χαρακτήρας. Πώς θα συγκρίνατε αυτές τις δύο γυναίκες του Άλμπι; Είναι τελικά βαθιά δυστυχισμένες;
Η εκδήλωση της δυστυχίας τους έχει διαφορετική κατεύθυνση. Η Μάρθα μεγάλωσε σε πανεπιστημιακό περιβάλλον, είναι μορφωμένη και πιο εξωστρεφώς καταστροφική, η Χάνι πιο εσωστρεφώς. Ο θυμός της Μάρθας στρέφεται κυρίως προς τα έξω, είναι επιθετική, κυνική, προσβλητική αλλά και διεκδικητική, ερωτικά απελευθερωμένη, είναι μια φωτιά που καίει τον εαυτό της και τους άλλους. Η Χάνι μεγάλωσε σε περιβάλλον θρησκευόμενων, χωρίς πανεπιστημιακή μόρφωση, παντρεύτηκε κάποιον που τη θέλει για τα λεφτά της, εξυπηρετεί τις ανάγκες των άλλων, ο θυμός της στρέφεται προς την ίδια, για αυτό και η υγεία της Χάνι είναι πολύ ταραγμένη, αρρωσταίνει συχνά, ξεσπά σε κρίσεις. Η Χάνι, εν τέλει, είναι πιο αυτοκαταστροφική. Μια διαφορά τους επίσης είναι η σχέση τους με τη θηλυκότητά τους. Η Μάρθα την εκδηλώνει μέσα από υπερσεξουλικότητα, η Χάνι φαίνεται να την αρνείται.

Βλέπουμε 2 ζευγάρια που, ενώ δεν έχουν πάρα πολλά κοινά μεταξύ τους, φαίνεται να μην είναι ευτυχισμένα. Πώς θα ορίζατε εσείς ένα ευτυχισμένο ζευγάρι;
To ζευγάρι που είναι σε σύνδεση, θέλει να ζει τη ζωή του μαζί, πληροί τις ανάγκες του κάθε μέρους και έχει παράλληλα κοινές ανάγκες. Το ζευγάρι που δημιουργεί ένα κοινό σύμπαν και το κατοικεί, απολαμβάνοντας αυτή τη συγκατοίκηση. Το ζευγάρι που νιώθει ευτυχισμένο και το πώς και γιατί το ξέρει πραγματικά μόνο το ίδιο. Εν τέλει, το ζευγάρι που ξέρει και θέλει να προστατεύει και να θρέφει αυτή την ευτυχία.

Κάθε γυναίκα έχει το δικαίωμα να μη θέλει να κάνει παιδιά. Θεωρείτε ότι με το #metoo κυρίως έχει αλλάξει η κραταιά άποψη για το δικαίωμα των γυναικών στην αυτοδιάθεση του σώματός τους;
Το #metoo είναι ένα κίνημα το οποίο άνοιξε δημόσια τον διάλογο για την παρενόχληση και την κακοποίηση στον επαγγελματικό χώρο και υπήρξε αφορμή να διευρυνθεί ο διάλογος πάνω σε ζητήματα γυναικείας ταυτότητας και ανισοτήτων με σύγχρονους όρους, γεγονός κομβικό για την εποχή μας. Το δικαίωμα στη μη μητρότητα είναι μέρος των φεμινιστικών αγώνων όλου του 20ού αιώνα και εμείς είμαστε η πρώτη γενιά που μπορούμε να επωφελούμαστε των καρπών αυτού του αγώνα, το να μπορούμε να μη γινόμαστε μητέρες χωρίς να θεωρούμαστε κοινωνικοί παρίες.

Πέρα από το θέατρο, έχετε κάνει και αρκετή τηλεόραση. Ποιο από τα δύο μέσα σας εκφράζει καλύτερα καλλιτεχνικά;
Είναι δύο εντελώς διαφορετικά μέσα και νιώθω ότι είχα και στα δύο ευκαιρίες να ωριμάσω υποκριτικά, να πλουτίσω εμπειριών, να συνεργαστώ με ωραίους ανθρώπους και να γνωρίσω καλύτερα το υλικό μου ως ηθοποιός, να παίξω διαφοροποιημένους ρόλους που με ευχαριστούσαν. Στο θέατρο, από το οποίο και ξεκίνησα την εκπαίδευση και επαγγελματική μου πορεία, καλλιέργησα τα εργαλεία μου, σωματικά, φωνητικά, πνευματικά, ψυχικά, την ομαδικότητα και την αγάπη μου στα κείμενα, ενώ στην τηλεόραση την αποφασιστικότητα, την ταχύτητα, την εγρήγορση και την ακρίβεια που απαιτεί ο περιορισμένος αριθμός λήψεων. Επομένως, είμαι ευγνώμων και για τα δύο.

Πώς είναι η ζωή ενός νέου ηθοποιού στις μέρες μας; Πόσα πράγματα μαζί καλείται να κάνει; Πόσο εύκολο είναι να συνδυάζετε θέατρο, τηλεόραση και προσωπική ζωή μέσα στην ίδια σεζόν;
Οι απλήρωτες πρόβες στο θέατρο, οι συχνά χαμηλοί μισθοί και η περιοδικότητα του επαγγέλματος μάς οδηγούν στο να προσπαθούμε να συνδυάσουμε πολλές δουλειές μαζί προκειμένου να βγει η ζωή. Ένα τέτοιο ρευστό πρόγραμμα μπορεί να προκαλέσει εξωτερική και εσωτερική διάσπαση, κατάσταση που δεν βοηθάει στο να έχεις μια ισορροπημένη προσωπική ζωή. Ωστόσο, αυτό συμβαίνει σε πολλούς επαγγελματίες αυτή τη στιγμή στο κράτος μας, οπότε το διαχειριζόμαστε όπως όλοι. Ίσως οι ηθοποιοί, έχοντας εκπαιδευτεί στο να είμαστε σε επαφή με τα συναισθήματά μας και των άλλων, να έχουμε μεγαλύτερη επίγνωση αυτής της δυσκολίας. Προσωπικά, παλεύω με αυτή.