Ο Άθως Δανέλλης ζωντανεύει τον Λούσια του Νίκου Χουλιαρά στο Από Μηχανής

Ο Άθως Δανέλλης έχει συμπληρώσει 35 χρόνια παρουσίας στο θέατρο Σκιών. Μεγαλωμένος στην Αθήνα, με καταγωγή από την Κρήτη, από πολύ μικρή ηλικία γνώρισε και αγάπησε τον Καραγκιόζη δίπλα σε παλιούς δασκάλους της Τέχνης, όπως ο μάστοράς του Μάνθος ο Αθηναίος και φυσικά ο Ευγένιος Σπαθάρης. Ο ίδιος έχει ιδρύσει τον Αθηναϊκό Θίασο Σκιών, κάνει σεμινάρια και παραστάσεις, διδάσκει τους νεότερους και ασχολείται με πάθος με αυτήν τη δουλειά.

Τον συναντήσαμε στην παράσταση «Στη σκιά του Λούσια», ένα έργο όπου το θέατρο σκιών έρχεται σε διάλογο με το κανονικό θέατρο. Ο πρωταγωνιστής της παράστασης -που τον ενσαρκώνει η Ρηνιώ Κυριαζή- συνδυαλέγεται ή ενίοτε μιλά ταυτόχρονα τόσο με τη σκιά του στο πανί όσο και με τους υπόλοιπους ήρωες της ιστορίας. Εμείς μιλήσαμε με τον Άθω Δανέλλη για αυτήν την ιδιαίτερη συνθήκη επί σκηνής και μοιράστηκε μαζί μας την εμπειρία του τόσο από την παράσταση όσο και από τις αλλαγές και τις ανανεώσεις που ο ίδιος παρατηρεί το τελευταίο διάστημα στο Θέατρο Σκιών.

«Ο Λούσιας με ακολουθεί από τα εφηβικά μου χρόνια, είναι ένας από τους συγγενείς μου ήρωες. Όταν προέκυψε όλο αυτό και συγκροτήθηκε η ομάδα, αρχίσαμε να χορεύουμε τον αντικριστό χορό στα νερά της λίμνης, κι όλα συντονίζονταν με ωραία φυσικότητα».

Άθως Δανέλλης: η παράσταση «ζωντανεύει» το βιβλίο «Λούσιας» του Νίκου Χουλιαρά 

Το έργο αυτό ζωντανεύει στη σκηνή το βιβλίο του Νίκου Χουλιαρά «Λούσιας», μέσα από τα σκίτσα που εκείνος είχε κάνει. Μάλιστα είναι η πρώτη φορά που μεταφέρεται στο θέατρο και ειδικά με αυτόν τον ιδιότυπο τρόπο. Όλες οι φιγούρες της παράστασης προέρχονται από έργα του ίδιου του συγγραφέα-εικαστικού, ενώ η επιλογή και η επιμέλεια του υλικού έγινε από την κόρη του, Σοφία Χουλιαρά, που είναι επίσης εικαστικός. «Άλλωστε αυτό ήταν και η πρώτη έμπνευση, αρκετά χρόνια πριν, όταν η Σοφία, παρατηρώντας τις συγγένειες των έργων του πατέρα της με το θέατρο σκιών σκέφτηκε να γίνει κάτι θεατρικό με το υλικό αυτό», μου ανέφερε ο Α. Δανέλλης.

Όταν αποφασίστηκε να πραγματοποιηθεί αυτή η παράσταση, έγινε η επιλογή των αποσπασμάτων του βιβλίου του από τη Ρηνιώ Κυριαζή (που είναι πρωταγωνίστρια αλλά και σκηνοθέτιδα), ώστε να υπάρχει μια ιστορική συνοχή στο κείμενο. Κάποιες συμπληρωματικές φιγούρες που χρειάστηκαν για την παράσταση, φτιάχτηκαν από τη Σοφία, αλλά με «χουλιαρίστικο τρόπο». Ο Άθως Δανέλλης το βρίσκει αυτό πολύ συγκινητικό και θεωρεί ότι το πνεύμα του Νίκου είναι εκεί. 

Το ιδιαίτερο στη συγκεκριμένη παράσταση είναι ότι ο Λούσιας-ηθοποιός συνομιλεί ή μιλά ταυτόχρονα πολλές φορές με τον Λούσια-φιγούρα του θεάτρου Σκιών. Με την καθοδήγηση της Ρηνιώς Κυριαζή, «δουλέψαμε ομαδικά ώστε να μπούμε στο πνεύμα του Χουλιαρά και να αποδώσουμε σωστά τον ήρωα», όπως αναφέρει. Βέβαια, στο συγκεκριμένο έργο βοήθησε και η αγάπη του Δανέλλη για τον ήρωα: «Ο Λούσιας με ακολουθεί από τα εφηβικά μου χρόνια, είναι ένας από τους συγγενείς μου ήρωες. Όταν προέκυψε όλο αυτό και συγκροτήθηκε η ομάδα, αρχίσαμε να χορεύουμε τον αντικριστό χορό στα νερά της λίμνης, κι όλα συντονίζονταν με ωραία φυσικότητα».

Άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που συνεργάζεται με ηθοποιούς επί σκηνής συνδυάζοντας το θέατρο με το θέατρο σκιών. Η πρώτη τέτοια συνεργασία του μας πηγαίνει μακριά στο 1997, στην «Όπερα των Σκιών» του Νίκου Μαμαγκάκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Εκεί μάλιστα ο θίασος επί σκηνής ήταν πολύ μεγάλος.

Θέατρο Σκιών όμως δεν είναι μόνο ο Καραγκιόζης.Τα πάντα μπορούν να γίνουν θέατρο σκιών. Ο Καραγκιόζης είναι ένα χωνευτήρι που έχει τροφοδοτηθεί από όλες τις μορφές τέχνης. Πολλά παλιότερα λογοτεχνικά βιβλία έχουν διασκευαστεί για το θέατρο σκιών (Παπαδιαμάντης, Κόντογλου). Ακόμη και κινηματογραφικά έργα μπορούν να δώσουν έμπνευση σε ανθρώπους του χώρου και να μεταφερθούν στο θέατρο σκιών.

Θα φανταζόσασταν μια μετεξέλιξη του Καραγκιόζη; Να έβγαινε ένας ήρωας με τέτοια απήχηση στο κοινό;
Στις μέρες μας είναι δύσκολο να βγει και να καθιερωθεί ένας λαϊκός ήρωας με τη δυναμική και την ισχύ του Καραγκιόζη, ακατόρθωτο μάλλον. Είναι σημαντικό, απαραίτητο να εξελίσσονται και να ανανεώνονται οι υπάρχοντες, στο πνεύμα των καιρών, έτσι ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες του κοινού. Βεβαίως, μπορούν να προκύψουν νεώτεροι που να έχουν ενδιαφέρον και να αφήνουν κάποιο αποτύπωμα.

Ο Αθηναϊκός θίασος Σκιών και τα σεμινάρια

Ο Αθηναϊκός Θίασος Σκιών που δημιουργήθηκε από τον Άθω Δανέλλη, ξεκίνησε μέσα στη δεκαετία του ’90 για να καλύψει, με την συνεργασία κάποιων συναδέλφων και συνεργατών, τις ανάγκες της τότε εποχής. Ο αριθμός των παραστάσεων που δίνονταν τότε ήταν μεγάλος. Στην πορεία ο τίτλος έγινε γνωστός, οπότε τον έχει κρατήσει μέχρι και σήμερα. Έχει γίνει άλλωστε σημαντική εργασία όλα αυτά τα χρόνια κι έπιασε τόπο για τη συνέχεια και την εξέλιξη του είδους.

Παράλληλα, για την προώθηση του είδους, ο Άθως Δανέλλης κάνει κατά καιρούς σεμινάρια ή λαμβάνει μέρος σε άλλες παρόμοιες δραστηριότητες που απευθύνονται σε όλες τις ηλικίες κι έχουν μεγάλη απήχηση. Όπως παρατηρεί, «Ο Καραγκιόζης είναι εξαιρετικά αγαπητός».

Πάρα πολλοί νέοι ασχολούνται με το θέατρο σκιών. Άλλωστε το Πανελλήνιο Σωματείο Θεάτρου Σκιών βρίσκεται σε ένα στάδιο επαναπροσδιορισμού και ανανέωσης καθώς έχει ξαναζωντανέψει αρκετά το είδος και βρίσκεται σε μια περίοδο άνθησης.

«Το ζήτημα είναι το πώς λειτουργεί η μαστορική της κάθε τέχνης και πόσες αντιστάσεις έχουν οι νεώτεροι άνθρωποί της στην συνεχή έκθεση, μέσα στα μέσα μαζικής προβολής, που τους κρατούν αιχμάλωτους, συνεχώς απέναντι στον κίνδυνο της επιφάνειας, του κομπασμού, της αλαζονείας, μετατρέποντάς τους σε πυροτεχνήματα».