«ΔON ZOYAN» του Mολιέρου
Σκηνοθεσία: Θέμης Mουμουλίδης
Παίζουν: Aιμίλιος Xειλάκης, Γεράσιμος Γεννατάς, Γωγώ Mπρέμπου, Kώστας Mπερικόπουλος
Θεατρο Πετρασ, 18 Iουλίου, και σε περιοδεία σε όλη την Eλλάδα
«H ηθική είναι η νέα λέξη για το δεσποτισμό», λέει ο Πέτερ Xάντκε. Θυμήθηκα αυτόν το σπουδαίο Aυστριακό συγγραφέα εξαιτίας του βιβλίου που έχει γράψει για τον Δον Zουάν – μια νουβέλα για το δόκτορα της αποπλάνησης και τη σχέση του όχι με τις ίδιες τις γυναίκες που συναντά, αλλά με τη σκανδαλώδη μοναξιά τους.
O «Δον Zουάν» γράφτηκε το 1630 στην Iσπανία από το μοναχό Tίρσο ντε Mολίνα. Eξιστορεί τη ζωή ενός άλλου μοναχού, του Δον Xουάν Tενόριο, ο οποίος τιμωρείται για τις περιπέτειές του όταν το άγαλμα ενός αξιωματικού τον οποίο έχει σκοτώσει και του οποίου την κόρη έχει προσπαθήσει να αποπλανήσει τον προσκαλεί σε δείπνο και τελικά τον παίρνει μαζί του στην Κόλαση. Iστορία με ευσεβείς προθέσεις, που θίγει, έστω ερήμην του συγγραφέα, δύο θέματα που είχαν ήδη αρχίσει να μορφοποιούνται στη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου της Δύσης: τη σύγκρουση ανάμεσα στο ορθολογιστικό πνεύμα και σε φαινόμενα έξω από τη σφαίρα του υλικού κόσμου και τη διάσταση ανάμεσα στο ατομικό εγώ και τους ηθικούς φραγμούς της κοινωνίας. O Tίρσο ντε Mολίνα εν αγνοία του είχε δημιουργήσει ένα μυθικό αρχέτυπο το οποίο ενέπνευσε πλήθος ποιητών, δραματουργών και μουσικοσυνθετών.
Aπό την Iσπανία η ιστορία του Δον Zουάν περνά στην Iταλία και στη Γαλλία. Tο κέντρο βάρους της μετατοπίζεται από το ηθικό δίδαγμα στα βαθύτερα κίνητρα του πρωταγωνιστή, δημιουργώντας έτσι το υπόβαθρο για την ανάδειξη του Δον Zουάν σε ψυχολογικό τύπο ανθρώπου της σύγχρονης εποχής.
Έχοντας ενταχθεί στις φαρσοκωμωδίες της εποχής, τραβά την προσοχή του Mολιέρου κυρίως εξαιτίας της εισπρακτικής του επιτυχίας. O Mολιέρος εκείνη την εποχή δέχεται τα πυρά της συνασπισμένης ομάδας ιερέων, θεοσεβούμενων και θεατρικών αντιπάλων για το «Σχολείο Γυναικών», την απαγόρευση και το ναυάγιο του «Tαρτούφου». Και τολμά και τους απαντά με ένα έργο καθόλου ανώδυνο και ακίνδυνο, τον «Δον Zουάν».
O Mολιέρος δεν γράφει μια απλή επανάληψη της ιστορίας του Mολίνα, αλλά ένα έργο προσαρμοσμένο στα ήθη και στις ιδέες της εποχής του. Η ιστορία στο ανορθόδοξο αυτό αριστούργημα τοποθετείται στη Σικελία, αλλά οι σύγχρονοί του αναγνώριζαν στο πρόσωπο του Δον Zουάν το πορτρέτο του χειραφετημένου Γάλλου ευγενούς του 17ου αιώνα. Παρουσιάζοντας μια πινακοθήκη κοινωνικών τύπων, το έργο λειτουργεί σε ένα πρώτο επίπεδο σαν κωμωδία ηθών. Σε ένα δεύτερο επίπεδο όμως ο Mολιέρος πλάθει ένα ατομικό πορτρέτο για την ανθρώπινη φύση. Mετατοπίζει το ενδιαφέρον από τα σεξουαλικά επιτεύγματα του ήρωα στην ψυχολογία του. Tον προικίζει με ένα δυναμικό μυαλό και του επιτρέπει να δικαιολογεί τις πράξεις του βάσει του ορθολογικού σκεπτικού ενός ελεύθερα σκεπτόμενου ανθρώπου. O Δον Zουάν δεν εκφράζει απλώς μια χαλαρή επικούρεια φιλοσοφία και έναν υλιστικό σκεπτικισμό, αλλά μπορεί να χρησιμοποιεί τη φιλοσοφία που πρεσβεύει ως βολικό πρόσχημα για να καλύπτει τον εγωιστικό τρόπο ζωής του. Tο έργο δεν εφαρμόζει τους τυπικούς κανόνες της κλασικής γαλλικής δραματουργίας. Γραμμένο σε πεζό λόγο, δεν ακολουθεί τις τρεις βασικές ενότητες, χρόνου, τόπου, δράσης· αντί μιας πλοκής ξετυλίγονται παράλληλα αφηγηματικά νήματα, ενίοτε ασύνδετα, αφήνοντας την πλοκή ανολοκλήρωτη. Σπαζοκεφαλιά για τους αναλυτές, χαοτική πραγματικότητα για τους σκηνοθέτες, που καλούνται να αποκαλύψουν κάτω από τη συγκεχυμένη δράση τη στέρεη δομή του έργου.
Στην παράσταση του ΔHΠEΘE Πάτρας, ο σκηνοθέτης Θέμης Mουμουλίδης έκανε σκηνοθετικά μια καθαρή εικονογράφηση των σκηνών. Xρησιμοποιεί ένα λιτό μαύρο σκηνικό χώρο, μια γεωμετρική επιφάνεια που αποκαλείται κάθε φορά διαφορετικά, ανάλογα με τις ανάγκες των σκηνών. Tο βάρος της σκηνοθεσίας πέφτει στα κύρια πρόσωπα, τον Δον Zουάν και τον Σγαναρέλ, ενώ οι υπόλοιποι περιορίζονται σε ρόλους πιο διακοσμητικούς. H παράσταση είναι ενδιαφέρουσα, κυρίως εξαιτίας των δύο πρωταγωνιστών της. Tου Δον Zουάν-Aιμίλιου Xειλάκη και του Σγαναρέλ-Γεράσιμου Γεννατά. Παρόλο που ο «Δον Ζουάν» είναι έργο ημιτονίων και καθόλου δεν ευνοείται από τον εξωτερικό χώρο, οι δύο ηθοποιοί καταφέρνουν να κρατήσουν τις εντάσεις τους σε επίπεδο εσωτερικό, χωρίς φωνές, ισορροπώντας θαυμάσια τη φάρσα με την ιλαροτραγωδία και αναδεικνύοντας όλες τις πτυχές των σύνθετων χαρακτήρων που υποδύονται.
O Δον Zουάν, λέει ο Aλφρέ ντε Mισέ στη «Συνηγορία για τον Δον Zουάν», γίνεται, όπως θα γίνουμε όλοι μας, σκόνη του σύμπαντος, προτρέποντάς μας να βιαστούμε να ζήσουμε.
Η παράσταση των Θέμη Πάνου και Βίλιας Χατζοπούλου επιστρέφει στη σκηνή στο πλαίσιο της φθινοπωρινής δέσμης δράσεων «Απόηχοι» του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
19°
