William Orbit 1956 - 2026: Ο άνθρωπος που έβαλε την pop σε άλλη τροχιά

Καλοκαίρι 2000, στον καναπέ του εξοχικού, με την τηλεόραση ανοιχτή, προπύργιο της θερινής ραστώνης. Διαφημίσεις μεταξύ παιδικών και επαναλήψεων, παίρνει τη σκυτάλη το trailer κάποιας σειράς που θα ξεκινήσει το φθινόπωρο, νομίζω ότι ήταν οι «Αέρινες σιωπές» στο Mega. Στο trailer παίζει ένα τραγούδι που με μαγνητίζει. Μια αιθέρια φωνή καβάλα σε ένα υπόγειο ρεύμα, σαν να έρχεται από κάποιον κόσμο διπλανό, που μοιάζει με τον δικό μας αλλά δεν είναι σίγουρα ο δικός μας. Σ’ εκείνο τον κόσμο δεν κάνει ζέστη, όλα είναι δροσερά, σχεδόν ψυχρά, εκείνος ο κόσμος είναι βαμμένος σε διάφορες αποχρώσεις του μπλε και του λευκού, είναι οριακά ανθρώπινος, αλλά παρ’ όλα αυτά ζεσταίνει τα παιδικά μου αυτιά.

Ψάχνω να μάθω διακαώς ποιο είναι το τραγούδι – δεν υπάρχει Shazam, στο Internet, αν μπορείς να βρεις κάπου σύνδεση κι αν πάρεις σειρά από τα τηλέφωνα, ποιο chat room να βρεις και σε ποιον να δώσεις να καταλάβει τι ψάχνεις. Καταλήγω στο δισκοπωλείο της γειτονιάς, να προσπαθώ να αναπαραγάγω στον δισκοπώλη που το best seller του είναι κασέτες της Καίτης Γαρμπή εκείνα τα αιθέρια φωνητικά. Με τα πολλά και δυο τρία δισκοπωλεία μετά με τη βοήθεια της μαμάς, καταφέρνω να κρατήσω στα χέρια μου το cd που, όπως όλα δείχνουν, έχει μέσα του το τραγούδι που ψάχνω. Έχει όντως μια απόχρωση του μπλε κι ένα πρόσωπο κι ένα όνομα που το ξέρω αλλά δεν έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα μαζί του: Madonna, «Ray of Light».

Αυτή είναι η πρώτη μου γνωριμία με τον κόσμο του William Orbit και ας μην το ξέρω ακόμα – εδώ που τα λέμε και με ένα κεφάλαιο του κόσμου της Madonna, κι ας μου πάρει αρκετά χρόνια ακόμα ώσπου να καταλάβω τι εστί η περίπτωσή της. Θα συναντήσω ξανά τον William Orbit λίγα χρόνια μετά, μάλλον πιο γρήγορα από τη Madonna, όταν θα ξεκινήσω να ξεψαχνίζω –έστω και κατόπιν εορτής– τα credits σε ένα από τα αγαπημένα μου άλμπουμ του αγαπημένου μου britpop συγκροτήματος και θα προσπαθήσω να τον ακολουθώ έκτοτε, μπαινοβγαίνοντας στον κόσμο του και από τις δύο όχθες. Θα λατρέψω το «Electrical Storm» σε μια περίοδο που οι U2 έχουν ήδη μάλλον αποκαθηλωθεί από τους νέους ροκάδες της γενιάς μου και θα προσπαθώ να καταλάβω, με τα πενιχρά μέσα που διαθέτω σ’ εκείνη την ηλικία, πώς ο ίδιος άνθρωπος που έχει κάνει το «Feel Good Time» της Pink –που δεν μου πολυαρέσει– έχει κάνει και τα «Pieces in Modern Style» και το «Hello Waveforms», άλμπουμ που κάποιος μου πρότεινε στο ωδείο όταν ανέφερα ότι έχω αρχίσει ν’ ακούω Stereo Nova – πάλι κατόπιν εορτής. Τον ξανασυνάντησα μέσα από την είδηση του θανάτου του, όπως αναρτήθηκε από την οικογένειά του και μέσα από ένα συναισθηματικό «αντίο» της Madonna στα social media.

Ο William Orbit πέθανε στο σπίτι του στις 23 Ιουλίου, σε ηλικία 69 ετών, με την οικογένειά του να ανακοινώνει τον θάνατό του στις 7 Αυγούστου. Πίσω του μια παραπάνω από πλούσια διαδρομή έξι σχεδόν δεκαετιών από την underground ηλεκτρονική σκηνή του Λονδίνου στις «λαμπερές» συνεργασίες με τη Madonna, τους Blur, τους All Saints, τους U2, την Beth Orton, την Pink, την Britney Spears και τόσα άλλα ονόματα. Η κληρονομιά του, κάτι που δεν μπορεί να γίνει κατανοητό μέσα από μια γραπτή αναπαραγωγή της λίστας με τα δισκογραφικά του credits, αλλά με την ουσιαστική ακρόαση της δουλειάς του και των δίσκων που συν-οικοδόμησε: μια γέφυρα με το όνομά του, μέσω της οποίας η ηλεκτρονική μουσική πέρασε στην mainstream pop, διατηρώντας την πειραματική, εξερευνητική της διάθεση.

Από ένα μαγνητόφωνο στα Guerilla Studios

Ο William Wainwright γεννήθηκε στο Σόρντιτς του Ανατολικού Λονδίνου το 1956 και πέρασε την παιδική του ηλικία στο Πάλμερς Γκριν, γιος δύο εκπαιδευτικών, σε ένα σπίτι όπου η κλασική μουσική έπαιζε πάντα στο φόντο. Γύρω στα δεκατέσσερά του χρόνια ανακάλυψε το μαγνητόφωνο ενός θείου του και μαγεύτηκε από την –όχι τόσο δεδομένη εκείνη την εποχή– δυνατότητα σύλληψης και καταγραφής του ήχου. Κάπου εκεί ξεκινά και η ιστορία του William Orbit.

Λίγο καιρό μετά, εγκαταλείπει το σχολείο, για να γνωρίσει τον εαυτό του και τον κόσμο ταξιδεύοντας. Γύρισε τη Βρετανία κάνοντας διάφορες υποαμειβόμενες δουλειές, από οικοδομές μέχρι εποχική συγκομιδή φρούτων, έπαιξε κιθάρα σε δρόμους και σε pubs, ταξίδεψε στην Ευρώπη, δουλεύοντας ακόμα και σε δεξαμενές πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, μέσα στους κόλπους της ακμάζουσας DIY κοινότητας, θα ξεκινήσει να πειραματίζεται σοβαρά με τον ήχο και τη μουσική. Με τη Laurie Mayer και τον Grant Gilbert σχηματίζουν το ηλεκτρονικό/synth group των Torch Song –στις παραγωγές των οποίων εντοπίζονται ήδη τα πρώτα σημάδια της ηλεκτρονικής αισθητικής που θα ακολουθήσει ο Orbit σε όλη του την καριέρα–, στήνοντας παράλληλα το DIY στούντιό τους στο Centro Iberico, ένα βικτοριανό εγκαταλειμμένο σχολείο υπό κατάληψη στο Νότινγκ Χιλ. Τα Guerilla Studios έχουν γεννηθεί.

Από τα Guerilla Studios –τα οποία σύντομα θα αποκτήσουν μια πιο «επίσημη» έδρα στη Μικρή Βενετία στο Πάντινγκτον– θα περάσει η αφρόκρεμα του τότε βρετανικού underground, από τον Gary Numan μέχρι τους Cocteau Twins. Εν τω μεταξύ ο William Wainwright θα γίνει William Orbit, κυκλοφορώντας τα πρώτα του solo εγχειρήματα και συνεχίζοντας να ψάχνεται στα νερά της βρετανικής house με το project των Bassomatic. Όλα αυτά πάντα στα Guerilla Studios, τη μήτρα απ’ όπου το 1990 γεννιέται η Guerilla Records, μια μικρή αλλά θαυματουργή ετικέτα, που θα παίξει ιδιαίτερο ρόλο στην ανάπτυξη και τη σύγχρονη ιστορία της βρετανικής dance κουλτούρας.

The Orbit Sound: Αν ο ήχος είναι πλαστελίνη

«O ήχος είναι ελαστικός, σαν πλαστελίνη, μπορείς να κάνεις οτιδήποτε μαζί του», είχε πει κάποτε ο William Orbit, συνοψίζοντας σε μια πρόταση το καλύτερο δυνατό μανιφέστο για τη σχολή και την αισθητική του.

Μπαίνοντας όσο περνούσε ο καιρός όλο και περισσότερο στο πετσί του προφίλ του auteur-παραγωγού, ο Orbit διαμόρφωσε τον χαρακτηριστικό του ήχο δουλεύοντας συστηματικά αλλά και δημιουργικά, με τη λογική ενός καλλιτέχνη αρχιτέκτονα, χτίζοντας έναν νέο χώρο γύρω από τις πρώτες ύλες του ήχου.

Αγαπούσε τα αναλογικά synths, με ιδιαίτερη αδυναμία στη σειρά Juno της Roland και ιδίως στο Juno-106, αλλά η υπογραφή του δεν είχε να κάνει με κάποιο συγκεκριμένο ή εντυπωσιακό set-up ούτε καν με την ποικιλία των εφέ και των φίλτρων που επέλεγε. Ο βασικός και πιο πολύτιμος εξοπλισμός του William Orbit ήταν το αυτί του, σε συνδυασμό με την αίσθηση του χώρου και το αλάθητο ένστικτο ισορροπίας μεταξύ φυσικού, οργανικού και τεχνητού. Η ικανότητά του να σμιλεύει τον ήχο με τα ίδια βασικά EQ, η τέχνη του να χειρίζεται το reverb, το delay και το φίλτρο φτιάχνοντας νέες πραγματικότητες, αφήνοντας όσο αέρα χρειάζεται ανάμεσα στα στοιχεία ακόμα και της πιο περίπλοκης ηλεκτρονικής παραγωγής ώστε να απορρέει φυσικότητα, είναι ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του ως παραγωγού – από το οποίο έχουν πολλά να διδαχτούν οι φαντεζί παραγωγές του σήμερα. Αποτέλεσμα το «orbit sound», ένας ήχος φουτουριστικός αλλά όχι ψυχρός, λείος αλλά όχι πλαστικός με την «κακή έννοια», περίπλοκος χωρίς να επιδεικνύεται ως τέτοιος.

Ο ήχος που περίμενε (τ)η(ν) Madonna σε μια κρίσιμη φάση της καριέρας της.

Ray of Light: Και εγένετο φως

Το 1997 η Madonna βρισκόταν σε μία ακόμη από εκείνες τις μεταβατικές περιόδους που χαρακτήρισαν ολόκληρη την πορεία της. Είχε κάνει την «Evita», είχε γίνει μητέρα και αναζητούσε μια καινούργια μουσική γλώσσα σε μια περίοδο έντονης προσωπικής και πνευματικής αλλαγής. Ο William Orbit είχε ήδη δώσει τα πρώτα δείγματα γραφής στο Madonna σύμπαν με τα remixes του στα «Justify My Love» και «Erotica», αλλά η πραγματική συνάντηση των δύο κόσμων θα έγραφε μία από τις πιο όμορφες στουντιακές ιστορίες στο άλμπουμ «Ray of Light».

Για μήνες William Orbit και Madonna πειραματίστηκαν πάνω σε έναν δίσκο που πάντρεψε την pop φόρμα με την ηλεκτρονική κουλτούρα, την ambient και την trip-hop, καταφέρνοντας με έναν μαγικό τρόπο να κρατήσουν το αποτέλεσμα οργανικό, μακριά από οποιαδήποτε επιτηδευμένη άσκηση ύφους. Ο ίδιος ο Orbit, ανακαλώντας στη μνήμη του τη δημιουργία του άλμπουμ, θυμάται μια εποχή κατά την οποία δεν υπήρχε ο παραμικρός φόβος για πειραματισμούς. Απλώς μπήκαν στο στούντιο, «έσπασαν τους κανόνες» χωρίς να το πολυσκεφτούν – και εγένετο φως.

Αυτό το αποτέλεσμα, το «Ray of Light», που κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 1998, πούλησε περίπου 16 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, έδωσε πολύτιμες ανάσες στην καριέρα της Madonna σ’ εκείνο το κομβικό σημείο, και χάρισε στον Orbit δύο βραβεία Grammy για την παραγωγή του – ένα θαυμάσιο δείγμα έγχυσης και χρήσης της ηλεκτρονικής μουσικής στη «μεγάλη pop» ως δραματουργικό εργαλείο, ως ένα νέο εκφραστικό μέσο για να μιλήσει μια pop star για υπαρξιακά θέματα όπως η μητρότητα, ο φόβος, η έκσταση και η επανεκκίνηση.

Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το «Drowned World/Substitute for Love» αιωρείται ακόμα, το «Frozen» φυσάει μέσα από ένα κρυστάλλινο παλάτι και το «Ray of Light» συναγωνίζεται την ίδια του την ταχύτητα. Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, το «Ray of Light» ακούγεται ακόμα αψεγάδιαστο, ένα έργο τέχνης που έπρεπε να φτιαχτεί και να υπάρξει ακριβώς όπως φτιάχτηκε και υπάρχει.

And the pop goes on: Από τους Blur στους All Saints

Όπως το «Ray of Light» δεν θα έμενε στην ιστορία απλώς ως η «electronica φάση της Madonna», έτσι και ο William Orbit δεν θα έμενε γνωστός απλώς ως ο παραγωγός του «Ray of Light», μια και θα ακολουθούσε μια «χρυσή» περίοδος προσμίξεων του ήχου του με τη mainstream μουσική βιομηχανία.

Το 1999 οι Blur, αποφασισμένοι να πάρουν δημιουργικές αποστάσεις από την britpop ταυτότητα που οι ίδιοι πρόθυμα είχαν καρφιτσώσει στο πέτο, δίνουν στον William Orbit το «13» μαζί με μια λευκή επιταγή. Και ο Orbit έκανε αυτό που ήξερε καλύτερα, τους έδωσε χώρο και ανάσες. Χώρο και ανάσες στις κιθάρες, στον θόρυβο, στη μελαγχολία και στον πειραματισμό ενός πολύ επιτυχημένου αλλά και πολύ συγκεκριμένου συγκροτήματος σε μια στιγμή βαθιάς δημιουργικής και προσωπικής αναταραχής. Από το «Tender» μέχρι το «Coffee & TV», το «13» έγινε στα χέρια του Orbit ένα πολύ διαφορετικό άλμπουμ από αυτό που θα ήταν χωρίς αυτόν – η καλύτερη ίσως εκδοχή καλλιτεχνικής μετάβασης την οποία θα μπορούσε να ευχηθεί η παρέα του Damon Albarn τη δεδομένη χρονική στιγμή, με τον Orbit να αποδεικνύεται ο ιδανικός πλοηγός στις art rock και ηλεκτρονικές εξερευνήσεις του συγκροτήματος.

Την ίδια περίοδο ο William Orbit θα βρεθεί πίσω από το «Northern Star» της Melanie C και λίγο αργότερα θα κάνει την παραγωγή στο «Pure Shores» των All Saints – μια σχεδόν εξωπραγματική pop αιώρηση, μια πανέμορφη συμπύκνωση του «Orbit sound» και όλων των στοιχείων της φύσης του σε τέσσερα λεπτά. Θα ακολουθήσουν πολλά ονόματα, συχνά το ένα μεγαλύτερο από το άλλο: οι U2 με το «Electrical Storm», η Pink, η Beth Orton, οι No Doubt, ο Robbie Williams, η Britney Spears και πολλοί ακόμη.

Παράλληλα, η προσωπική του δισκογραφία δεν σταμάτησε να υπενθυμίζει ότι ο William Orbit ήταν πολύ περισσότερα από ένας μισθοφόρος παραγωγός. Η σειρά «Strange Cargo» διαμόρφωσε ένα εργαστήριο της προσωπικής ηλεκτρονικής του γλώσσας, από το οποίο κάθε επίδοξος παραγωγός έχει να διδαχθεί ένα κάρο πράγματα, ενώ το «Pieces in a Modern Style», μια αναδομητική μεταφορά κλασικών συνθέσεων στο προσωπικό του σύμπαν, έφτασε μέχρι το Νο 2 των βρετανικών charts – σημαντικό επίτευγμα, δεδομένης της φύσης και της γλώσσας του εγχειρήματος. Η εκδοχή του άλλωστε στο «Adagio for Strings» του κλασικού συνθέτη Samuel Barber μιλάει από μόνη της γι’ αυτό το απολαυστικό «δίπορτο» του William Orbit. Μια μεγάλη επιτυχία μέσα από το remix του Ferry Corsten, μία ακόμη απόδειξη ότι ο William Orbit, παρότι «πειραματιστής», είχε το pop χάρισμα, το οποίο αξιοποιούσε μετακινούμενος με χαρακτηριστική άνεση μεταξύ αιώνων, μουσικών ειδών και κλάσεων απήχησής τους.

Τhe Painter: Ο ζωγράφος επιστρέφει

Όπως πολλοί μεγάλοι καλλιτέχνες, έτσι και ο William Orbit αντιμετώπισε τη δημιουργία και την τέχνη ως τρόπο ζωής, βρίσκοντας σε πτυχές της απαντήσεις και διεξόδους ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές του. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, έχοντας συμπληρώσει τα εξήντα, βρέθηκε αντιμέτωπος με σοβαρά προβλήματα εξαρτήσεων και ψυχικής υγείας, για τα οποία χρειάστηκε να νοσηλευτεί. Ακολούθησε μια μακρά άγονη περίοδος, κατά την οποία, όπως έχει πει ο ίδιος, δεν άντεχε ούτε καν να κοιτάει τα μηχανήματα και τον μουσικό του εξοπλισμό.

Η επιστροφή του όμως ήρθε και πάλι μέσα από την τέχνη, έστω περνώντας από μια διαφορετική πόρτα, αυτή της ζωγραφικής. Ο William Orbit ξεκίνησε να ζωγραφίζει και, μέσα από αυτή τη χαρά της δημιουργίας, ξαναβρήκε την εγγενή καλλιτεχνική του περιέργεια. Αυτή τον οδήγησε στο να ξεκινήσει να παρακολουθεί διαδικτυακά μαθήματα χειρισμού των νέων δυνατοτήτων του Pro Tools –παρότι χρησιμοποιούσε παλαιότερες εκδοχές του προγράμματος χρόνια– και αυτά τα μαθήματα, με τη σειρά τους, του άνοιξαν και πάλι την όρεξη για νέους ήχους.

Από αυτή τη δημιουργική επανεκκίνηση προέκυψε το «The Painter», η πρώτη μεγάλη προσωπική δουλειά του έπειτα από χρόνια, με παλιούς και νέους συνεργάτες, από την Beth Orton και την Katie Melua μέχρι τη Lido Pimienta και την Georgia. Ένα άλμπουμ που έμελλε να είναι και το τελευταίο του.

In Orbit: H ποπ σε άλλη τροχιά

Κοιτώντας πίσω στις τροχιές που διέγραψε ο William Orbit στην τέχνη του, συνειδητοποιεί κανείς ότι –όπως συμβαίνει και με πολλούς άλλους μεγάλους παραγωγούς– η μεγαλύτερη του παρακαταθήκη δεν βρίσκεται τελικά τόσο στην πρότασή του για το πώς μπορεί να φτιαχτεί ένας ήχος, αλλά στην πρότασή του για το πώς μπορούμε να τον ακούμε. Από εκεί άλλωστε θα πρέπει να ξεκινήσεις και για να τον φτιάξεις, από το πώς και τι ακούς στον χώρο που υπάρχει ανάμεσα σε δύο νότες. Το πώς θα διαχειριστείς αυτή την ανάσα και τον ήχο της είναι συχνά το Α και το Ω στην παραγωγή και ο William Orbit κατείχε αυτή την τέχνη πολύ καλά.

Ίσως τελικά γι’ αυτό τα πήγε τόσο καλά στα pop νερά. Δεν έβαλε απλώς την pop σε μια άλλη ηλεκτρονική τροχιά. Της έδειξε ότι εκεί πάνω υπήρχε ακόμη περισσότερος καθαρός αέρας για να αναπνεύσει.