Ζαν-Μισέλ Ζαρ: Μου αρέσει πραγματικά η ελληνική νοοτροπία

Πατέρας του ήταν ένας από τους κορυφαίους μουσικοσυνθέτες του 20ού αιώνα, ο Μορίς-Αλεξίς Ζαρ, και μητέρα του η αντιστασιακή και επιζήσασα από στρατόπεδο συγκέντρωσης Φρανς Πεζό. Ο Ζαν-Μισέλ Ζαρ έγραψε τη δική του ιστορία ηχογραφώντας στην κουζίνα του σπιτιού του στο Παρίσι το άλμπουμ «Oxygène», μια synth Οδύσσεια που θα οδηγούσε στην ανάπτυξη της synth pop, της ambient, της new age και trance μουσικής. Έχοντας σπάσει πολλές φορές το παγκόσμιο ρεκόρ προσέλευσης κοινού, με 1 εκατομμύριο θεατές στην Πλας ντε λα Κονκόρντ, 1,3 εκατομμύρια στο Χιούστον, 2,5 εκατομμύρια στη Λα Ντεφάνς και 3,5 εκατομμύρια στη Μόσχα, ο Ζαρ άλλαξε και την έννοια του θεάματος, πρωτοπορώντας με ήχους, laser shows και οπτικά εφέ.

Πενήντα χρόνια αργότερα, με 22 studio albums και πάνω από 85 εκατομμύρια πωλήσεις στο ενεργητικό του, διατηρεί την περιέργεια να δοκιμάζει καινούργια πράγματα. Πριν συνδεθούμε ζωντανά μαζί του, τη Δευτέρα 22 Ιουνίου στην Αθήνα, ο Ζαν-Μισέλ Ζαρ μπήκε σε zoom mode και μας μίλησε για το μέλλον και το παρελθόν σε ανοιχτή ακρόαση.

Ζαν-Μισέλ Ζαρ: «Νιώθω την Αθήνα σαν σπίτι μου»

― Τον Ιούλιο κάνετε το ντεμπούτο σας στην Ίμπιζα, σε ένα μέρος σχεδόν μυθικό για την ηλεκτρονική μουσική. Τι σημαίνει για εσάς το να παρουσιάσετε το έργο σας σε έναν χώρο όπως το Amnesia, που έχει γίνει συνώνυμο της ιδέας τού να παραδίνεται κανείς στη στιγμή;

Είχαν παρουσιαστεί μερικές ευκαιρίες να παίξω στην Ίμπιζα πριν ξεκινήσουμε τις συζητήσεις με τον δήμο, για ένα υπαίθριο project αλλά και για μερικά άλλα. Τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ, για διάφορους λόγους, καθώς το πρόγραμμά μου ήταν γεμάτο με άλλες δραστηριότητες. Είμαι πραγματικά χαρούμενος, λοιπόν, και αισθάνομαι ότι είναι προνόμιο το να μπορώ να γιορτάσω την 50ή επέτειο του Amnesia σχεδόν την ίδια στιγμή με την 50ή επέτειο του «Oxygène», με το οποίο ξεκίνησα την καριέρα μου. Όλα αυτά είναι, φυσικά, πολύ ξεχωριστά για μένα. Αυτό που έχει μεγάλο ενδιαφέρον στο concept του Amnesia είναι η ιδέα ότι ξαφνικά το παρελθόν και το μέλλον δεν είναι τόσο σημαντικά. Μόνο το παρόν έχει σημασία. Αισθάνομαι ότι αυτό με γυρίζει πίσω, με στέλνει πίσω στην ιδέα του εφήμερου.

Τι θέλω να πω μ’ αυτό; Είναι σαν την πρώτη φορά που πηγαίνεις σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα ή στον κινηματογράφο, στην όπερα, στο τσίρκο... σε οποιαδήποτε εκδήλωση που, ενώ έχει καταναλώσει μόνο δύο ώρες περίπου από τη ζωή σου, πιθανότατα θα τη θυμάσαι για το υπόλοιπο αυτής. Έτσι, σε μια εποχή όπου τα πάντα αναπαράγονται τόσο έντονα –με το διαδίκτυο, με τα κοινωνικά δίκτυα–, είναι σημαντικό το γεγονός ότι υπάρχει μόνο μία ευκαιρία και όχι άλλη. Αυτό το είδος της στιγμιαίας συνάντησης με το κοινό είναι ακριβώς αυτό στο οποίο πιστεύω.

Διαισθάνομαι, λοιπόν, ότι θα ξεπεράσουμε πολλά όρια και πραγματικά ανυπομονώ γι’ αυτό. Όπως έκανα πριν από μερικά χρόνια σ' εκείνη τη συναυλία στην Αθήνα, η οποία ήταν μια μοναδική εμπειρία που θα θυμάμαι για όλη μου τη ζωή. Ελπίζω αυτό να ισχύει και για το κοινό. Και εύχομαι να συμβεί το ίδιο και φέτος.

― Έχετε χρησιμοποιήσει ως σκηνικά τοποθεσίες όπως τον Πύργο του Άιφελ, τις πυραμίδες της Αιγύπτου, την έρημο Σαχάρα, την Απαγορευμένη Πόλη, την πλατεία Τιενανμέν, τη Νεκρά Θάλασσα και άλλα. Τι ψάχνετε σε μια τοποθεσία πριν αποφασίσετε να δώσετε μια συναυλία;

Η ειρωνεία είναι ότι, στην πραγματικότητα, δεν έχω αποφασίσει ποτέ τίποτα. Πρόκειται για προτάσεις που μου έχουν γίνει, καθώς και για κάποιες ευκαιρίες που ήταν πολύ δύσκολο να τις αρνηθώ. Όταν μου πρότειναν να παίξω στις πυραμίδες της Αιγύπτου, δεν γινόταν να πω όχι. Για την ακρίβεια, έκανα τα πάντα για να το πραγματοποιήσω. Όλα αυτά τα τοπόσημα που αναφέρετε είναι τόσο ξεχωριστά γιατί υπερβαίνουν το συνηθισμένο. Αφορούν την αρχιτεκτονική, τις τοπικές κοινότητες, τους ντόπιους καλλιτέχνες, τις καινοτομίες ως προς τα μέσα, τα εργαλεία, την πολιτική, αλλά και τη σχέση με την πόλη ή τη χώρα. Πρόκειται, λοιπόν, για ιδιαίτερες εκδηλώσεις και πολύ ενδιαφέρουσες, όχι μόνο από καλλιτεχνική, αλλά και από καθαρά ανθρώπινη άποψη. Νιώθω πραγματικά τυχερός που είχα την ευκαιρία να παίξω, έστω και για μια βραδιά, σ’ αυτούς τους χώρους.

― Με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, τι σας ενθουσιάζει περισσότερο σχετικά με το μέλλον των συνθεσάιζερ και πώς πιστεύετε ότι θα αλλάξει τον ρόλο του μουσικού; Είναι το παρόν της ηλεκτρονικής μουσικής το μέλλον που κάποτε φανταζόσασταν;

Ανέκαθεν είχα ως οδηγό την περιέργεια, και τα νέα εργαλεία είναι πάντοτε συναρπαστικά, γιατί μας προσφέρουν έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης. Και, όπως ο ηλεκτρισμός άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη μουσική και τη δημιουργία, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη θα κάνει το ίδιο. Μπορεί πάντα να φοβόμαστε την επανάσταση ή όποια εργαλεία φέρνουν ριζικές αλλαγές, αλλά μαζί μ' αυτά παρουσιάζονται και ευκαιρίες. Η φωτιά είναι επικίνδυνη, το ίδιο και το ηλεκτρικό ρεύμα. Η τεχνητή νοημοσύνη επίσης. Το ίδιο το εργαλείο ή η τεχνολογία είναι ουδέτερα· όλα εξαρτώνται από το τι κάνεις μ’ αυτά. Για μένα η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια ευκαιρία να δημιουργήσω κάτι διαφορετικό.

― Τι αναμνήσεις έχετε από το πρώτο σας ταξίδι στην Ελλάδα;

Την αίσθηση ότι βρίσκομαι σε ένα από τα λίκνα του πολιτισμού, τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι όλοι ανήκουμε στην Ελλάδα ως Ευρωπαίοι και ως μέρος της μεσογειακής κοινότητας. Πέρα όμως απ’ αυτό, η Ελλάδα πάντα, ακόμα και σήμερα, εκφράζει πανανθρώπινες αξίες, κάτι που με κάνει να νιώθω εκεί σαν στο σπίτι μου. Ανυπομονώ να μοιραστώ και πάλι, το 2026, μερικές στιγμές στη χώρα σας. Mου αρέσει πραγματικά η ελληνική νοοτροπία, αλλά και το πόσο κοντά νιώθω τη Γαλλία και την Ελλάδα μεταξύ τους, καθώς, όπως γνωρίζουμε, μας συνδέουν πολλοί δεσμοί διαχρονικά.

Ανέκαθεν είχα ως οδηγό την περιέργεια, και τα νέα εργαλεία είναι πάντοτε συναρπαστικά, γιατί μας προσφέρουν έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης

― Μπορείτε να μας πείτε έναν λόγο για τον οποίο αγαπάτε την Αθήνα;

Όπως ήδη ανέφερα, εκεί νιώθω σαν στο σπίτι μου· όταν ταξιδεύεις στον κόσμο, μερικές φορές δεν εισπράττεις αυτή την αίσθηση οικειότητας. Στο Λος Άντζελες, για παράδειγμα, ή στη Νέα Υόρκη, παρότι ανήκουν στον δυτικό κόσμο, προσωπικά δεν αισθάνομαι οικεία. Το νιώθω ότι βρίσκομαι κάπου αλλού, στο εξωτερικό. Όταν έρχομαι στην Ελλάδα, και στην Αθήνα συγκεκριμένα, νιώθω αμέσως σαν στο σπίτι μου. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουμε τόσο πολλές κοινές αξίες και κοινά στοιχεία στον πολιτισμό μας και στη ζωή μας, στην καθημερινότητά μας.

― Η εμφάνισή σας στην Τελετή Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού το 2024 ήταν μια στιγμή παγκόσμιας προβολής. Πώς προσεγγίζετε μια εκδήλωση που απευθύνεται σε δισεκατομμύρια ανθρώπους;

Ήταν μεγάλη η πίεση, όχι τόσο λόγω του ότι έπρεπε να παίξω μπροστά στο κοινό –γιατί, τελικά, αυτό είναι το καθήκον του ερμηνευτή, κάθε καλλιτέχνη–, αλλά λόγω των πολιτικών πτυχών που περιβάλλουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Είναι ένα βαρυσήμαντο γεγονός. Πάνω απ’ όλα όμως είναι μια αθλητική διοργάνωση· όλα τα υπόλοιπα θεωρούνται δευτερεύοντα. Ωστόσο, δεν παύει να αποτελεί πρόκληση και είμαι πραγματικά χαρούμενος που όλα πήγαν πολύ καλά, παρά τη βροχή – γιατί ανέβηκα στη σκηνή τη στιγμή της δυνατότερης βροχόπτωσης! Βέβαια, αυτό έδωσε μια μαγική πινελιά στην τελετή και λάβαμε φοβερό feedback από το κοινό σε όλο τον κόσμο. Αναμφίβολα, μια πολύ ξεχωριστή στιγμή στη ζωή μου.

― Πώς βιώσατε το γεγονός ότι υπήρξατε ο πρώτος δυτικός καλλιτέχνης που εμφανίστηκε στην Κίνα; Ποιες είναι οι αναμνήσεις σας από αυτή την εμπειρία, πέρα από τη συμβολική της σημασία;

Πραγματικά, η αίσθηση για το κοινό ήταν σαν να έβλεπε και τις δύο πλευρές του φεγγαριού. Η παράσταση που ετοίμασα και η συναυλία που έδωσα εκεί ήταν κάτι που και για εμάς τους δυτικούς θα μπορούσε να θεωρηθεί καινοτόμο. Όμως για τον κινεζικό λαό η επαφή με τον δυτικό κόσμο ήταν εντελώς αποκλεισμένη για πολύ καιρό. Οπότε η εμπειρία για το κοινό πρέπει να ήταν πραγματικά συγκλονιστική. Επιπλέον, για μένα το να πάω στην Κίνα ως ο πρώτος δυτικός καλλιτέχνης στον οποίο επιτράπηκε να παίξει εκεί ήταν ιδιαίτερα συγκινητικό. Η επαφή με έναν τόσο σπουδαίο και αρχαίο πολιτισμό υπήρξε εμπειρία μοναδική, που θα κρατήσω στην καρδιά μου για όλη μου τη ζωή. Αισθάνομαι επίσης ιδιαίτερα ευγνώμων και προνομιούχος που επέστρεψα, κάποια χρόνια αργότερα, στην Κίνα για να παίξω στην Απαγορευμένη Πόλη και στην Πλατεία Τιενανμέν, κάτι που πιθανότατα δεν θα ξανασυμβεί, όπως έχει η κατάσταση. Έχω έναν ιδιαίτερο δεσμό με αυτή τη χώρα και, ως καλλιτέχνης της Δύσης, θεωρώ μεγάλη τιμή αυτό το προνόμιο που μου δόθηκε.

Tο Release Athens x SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) θα υποδεχτεί τη Δευτέρα 22 Ιουνίου, στο Ξέφωτο του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), τον Ζαν-Μισέλ Ζαρ, έναν από τους κορυφαίους πρωτοπόρους της ηλεκτρονικής μουσικής, για μια βραδιά που συνδυάζει μουσική, τεχνολογία και θέαμα και υπόσχεται μια εμπειρία που θα μείνει αξέχαστη σε κάθε θεατή.  Το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) συνεργάζεται με το Release Athens, με αφορμή τα 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του, φέρνοντας τον πολιτισμό και τη μουσική πιο κοντά σε όλους. Με τη συνεισφορά του ΙΣΝ, οι τιμές των εισιτηρίων προσφέρονται 40-50% χαμηλότερα απ’ ό,τι συνηθίζεται σε αντίστοιχες διοργανώσεις.